บทความนี้สำหรับกรรมการและผู้ถือหุ้นบริษัทจำกัดที่กำลังจะซื้อ ขาย หรือโอนหุ้นระหว่างกัน — โดยเฉพาะหุ้นที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ (Over-The-Counter หรือ OTC)
คุณจะได้เข้าใจขั้นตอนที่ต้องทำทางกฎหมาย อากรแสตมป์ที่ต้องติด
และประเด็นภาษีเงินได้ที่ต้องพิจารณาก่อนปิดดีล
สารบัญบทความ
- หุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์คืออะไร
- ขั้นตอนการโอนหุ้นบริษัทจำกัด ทำอย่างไรให้ถูกต้อง
- อากรแสตมป์โอนหุ้น — ใครเสีย ติดเมื่อใด
- ประเด็นภาษีเงินได้ของผู้ขายหุ้น — เรื่องที่มักถูกมองข้าม
- Checklist การโอนหุ้นให้ครบถ้วน
- ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการโอนหุ้นบริษัทจำกัด
- สรุป: โอนหุ้นให้ถูก ต้องทำครบทุกขั้น
- ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง
- แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน
- ตารางนำบทความไปใช้
หุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์คืออะไร
บริษัทส่วนใหญ่ที่เจ้าของ SME จดทะเบียนกัน ไม่ได้เข้าตลาดหลักทรัพย์ (SET หรือ mai) หุ้นของบริษัทเหล่านี้จึงไม่มีราคาซื้อขายบนกระดาน
แต่ผู้ถือหุ้นก็ยังสามารถตกลงโอนหุ้นให้กันได้โดยตรง — เรียกว่าการโอนหุ้นนอกตลาดหลักทรัพย์
ตัวอย่างที่พบบ่อย: คุณและหุ้นส่วนร่วมกันถือหุ้นบริษัทคนละ 50% ต่อมาคุณต้องการรับซื้อหุ้นส่วนทั้งหมดของอีกฝ่ายเพื่อถือคนเดียว หรือในทางกลับกัน
ต้องการขายหุ้นบางส่วนให้นักลงทุนรายใหม่ — กรณีเหล่านี้ล้วนต้องผ่านกระบวนการโอนหุ้นนอกตลาดทั้งสิ้น
ขั้นตอนการโอนหุ้นบริษัทจำกัด ทำอย่างไรให้ถูกต้อง
การโอนหุ้นบริษัทจำกัดไม่ใช่แค่ตกลงปากเปล่า มีเอกสารและขั้นตอนตามกฎหมายที่ต้องทำครบ ได้แก่
ขั้นที่ 1 — ตรวจข้อบังคับบริษัทก่อน
ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association) อาจกำหนดเงื่อนไขพิเศษสำหรับการโอนหุ้น เช่น ผู้ถือหุ้นรายอื่นมีสิทธิ์ซื้อก่อน (Right of First Refusal)
หรือต้องได้รับความเห็นชอบจากที่ประชุมผู้ถือหุ้นก่อน ควรอ่านข้อบังคับให้ละเอียดก่อนทำดีล
ขั้นที่ 2 — จัดทำหนังสือสัญญาโอนหุ้นและตราสารโอนหุ้น
ตราสารโอนหุ้น (Share Transfer Form) คือเอกสารที่ระบุว่าใครโอนหุ้นให้ใคร จำนวนกี่หุ้น ราคาเท่าไหร่ ลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน และต้องมีพยานลงนามด้วยอย่างน้อยหนึ่งคน
เอกสารนี้คือหลักฐานทางกฎหมายหลักของการโอน
นอกจากตราสารโอนหุ้นแล้ว ฝ่ายที่ตกลงกันมักจะจัดทำสัญญาซื้อขายหุ้น (Share Purchase Agreement) เพิ่มเติม เพื่อกำหนดเงื่อนไขละเอียดเพิ่มเติม เช่น การรับประกัน ข้อจำกัดหลังการโอน
เป็นต้น
ขั้นที่ 3 — ติดอากรแสตมป์บนตราสารโอนหุ้น
ตราสารโอนหุ้นเป็นตราสารที่ต้องติดอากรแสตมป์ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร อัตราที่ใช้อ้างอิงกันคือ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท
ของมูลค่าที่สูงกว่าระหว่างราคาขายกับมูลค่าหุ้นตามบัญชี (Book Value) —
ขอให้ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีตรวจทานก่อนปิดดีล เพราะเงื่อนไขจริงขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและการตีความของกรมสรรพากร
ตัวอย่างเพื่อความเข้าใจ: ถ้าโอนหุ้นในราคา 500,000 บาท และมูลค่าตามบัญชีอยู่ที่ 300,000 บาท อากรแสตมป์คำนวณจาก 500,000 บาท (เพราะสูงกว่า) ก็จะเท่ากับ 500 บาท —
ตัวเลขนี้ใช้เป็นแนวทางประมาณการเท่านั้น ต้องตรวจสอบกับสรรพากรอีกครั้ง
ผู้มีหน้าที่เสียอากรแสตมป์คือคู่สัญญา และโดยทั่วไปจะต้องติดอากรแสตมป์ก่อนหรือในวันที่มีการโอน ไม่ใช่ภายหลัง
ขั้นที่ 4 — อัปเดตสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น
สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น (Share Register) คือทะเบียนรายชื่อผู้ถือหุ้นที่บริษัทต้องเก็บรักษาไว้ตามกฎหมาย หลังโอนหุ้นเสร็จ ต้องนำรายการโอนมาบันทึกในสมุดทะเบียนนี้ทันที
มิฉะนั้นการโอนหุ้นจะยังไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย
ขั้นที่ 5 — ยื่น บอจ.5 ต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
บอจ.5 คือบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่ต้องยื่นต่อนายทะเบียน (กรมพัฒนาธุรกิจการค้า) ทุกครั้งที่มีการประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี
ซึ่งต้องสะท้อนรายชื่อและสัดส่วนผู้ถือหุ้นที่อัปเดตแล้ว — ถ้าโอนหุ้นในระหว่างปีและยังไม่ได้ยื่น บอจ.5 ชุดใหม่
ข้อมูลที่กรมฯ มีก็จะยังแสดงชื่อผู้ถือหุ้นเดิมอยู่
ข้อสังเกต: บอจ.5 ยื่นพร้อมงบการเงินประจำปี ไม่ใช่ยื่นทันทีหลังโอนหุ้น แต่ต้องมั่นใจว่าชุดที่ยื่นครั้งถัดไปสะท้อนการโอนที่เกิดขึ้นแล้วอย่างถูกต้อง
อากรแสตมป์โอนหุ้น — ใครเสีย ติดเมื่อใด
อากรแสตมป์ (Stamp Duty) เป็นภาษีรูปแบบหนึ่งที่เรียกเก็บจากตราสารบางประเภท รวมถึงตราสารโอนหุ้น กฎหมายที่เกี่ยวข้องคือประมวลรัษฎากร หมวดอากรแสตมป์
หลักการสำคัญที่ต้องรู้มีสามข้อ:
- ตราสารโอนหุ้นที่ไม่ได้ติดอากรแสตมป์ หรือติดไม่ครบ ถือเป็นตราสารที่ไม่สมบูรณ์และอาจใช้เป็นหลักฐานในคดีความไม่ได้
- ผู้มีหน้าที่เสียอากรแสตมป์คือคู่สัญญาทั้งสองฝ่าย แต่โดยปฏิบัติมักให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ดำเนินการ
- ต้องติดอากรแสตมป์และขีดฆ่าก่อนหรือในวันที่มีการทำตราสาร — ติดหลังจากนั้นอาจต้องเสียเบี้ยปรับ
สำหรับอัตราที่แน่นอนและเงื่อนไขครบถ้วน ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรโดยตรงหรือปรึกษาที่ปรึกษาภาษี เพราะมีรายละเอียดปลีกย่อยที่ขึ้นอยู่กับโครงสร้างดีล
ประเด็นภาษีเงินได้ของผู้ขายหุ้น — เรื่องที่มักถูกมองข้าม
นอกจากอากรแสตมป์แล้ว ผู้ขายหุ้นมักถามว่า "กำไรที่ได้จากการขายหุ้น ต้องเสียภาษีด้วยไหม?" คำตอบขึ้นอยู่กับว่าผู้ขายเป็นใคร
กรณีผู้ขายเป็นบุคคลธรรมดา
กำไรจากการขายหุ้น (Capital Gain) ของบุคคลธรรมดามีประเด็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาที่ต้องพิจารณา โดยหลักการแล้วเงินได้ประเภทนี้อยู่ในกรอบของเงินได้พึงประเมินตามประมวลรัษฎากร
อย่างไรก็ตาม รายละเอียดว่าต้องยื่นแบบหรือไม่ มีข้อยกเว้นหรือไม่
ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงเฉพาะของแต่ละกรณี ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนปิดดีล
กรณีผู้ขายเป็นนิติบุคคล
ถ้าบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลเป็นผู้ขายหุ้น กำไรจากการขายถือเป็นรายได้ของนิติบุคคลนั้น และต้องนำมารวมคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามปกติ
ต้องบันทึกรายการในบัญชีให้ถูกต้องและให้ผู้ทำบัญชีรับทราบด้วย
ข้อสำคัญ: บทความนี้อธิบายเชิงหลักการเท่านั้น ภาษีเงินได้จากการขายหุ้นเป็นเรื่องที่มีรายละเอียดมาก และอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามกฎหมายหรือแนวปฏิบัติของกรมสรรพากร
ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนทำธุรกรรมจริงทุกครั้ง
Checklist การโอนหุ้นให้ครบถ้วน
สิ่งที่ต้องทำก่อน-ระหว่าง-หลังโอนหุ้น
- ตรวจข้อบังคับบริษัทว่ามีเงื่อนไขพิเศษสำหรับการโอนหุ้นหรือไม่
- ตรวจสอบว่าหุ้นที่จะโอนไม่มีภาระติดพัน เช่น จำนำหุ้นค้ำประกันสินเชื่อ
- จัดทำตราสารโอนหุ้น ระบุชื่อผู้โอน ผู้รับโอน จำนวนหุ้น ราคา และลงลายมือชื่อพยาน
- ตรวจสอบอัตราและจำนวนอากรแสตมป์ที่ถูกต้อง และติดก่อนหรือในวันทำตราสาร
- บันทึกการโอนในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นทันทีหลังโอนเสร็จ
- แจ้งนักบัญชีหรือสำนักงานบัญชีที่ดูแลเพื่อปรับปรุงข้อมูลในบัญชีและเตรียม บอจ.5 ชุดถัดไป
- ปรึกษาที่ปรึกษาภาษีเรื่องภาษีเงินได้ของผู้ขาย ก่อนปิดดีล ไม่ใช่หลังจากนั้น
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการโอนหุ้นบริษัทจำกัด
สิ่งที่มักพลาดและส่งผลปัญหาตามมา
- ลืมติดอากรแสตมป์ หรือติดหลังจากทำตราสารแล้ว ทำให้ตราสารไม่สมบูรณ์และอาจถูกปรับ
- ไม่อัปเดตสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น ทำให้ในทางกฎหมายผู้รับโอนยังไม่ถือว่าเป็นผู้ถือหุ้นอย่างสมบูรณ์
- ยื่น บอจ.5 ชุดถัดไปโดยยังใช้รายชื่อผู้ถือหุ้นชุดเดิม ทำให้ข้อมูลที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าไม่ตรงกับความจริง
- ไม่ตรวจข้อบังคับบริษัทก่อน แล้วพบในภายหลังว่าการโอนนั้นทำไม่ได้โดยไม่ได้รับความเห็นชอบจากผู้ถือหุ้นอื่น
- คำนวณอากรแสตมป์จากราคาที่ตกลงเพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้เปรียบเทียบกับมูลค่าตามบัญชี ทำให้ติดอากรแสตมป์ไม่ครบ
- ผู้ขายหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลไม่ได้ปรึกษาเรื่องภาษีเงินได้ล่วงหน้า ทำให้เตรียมภาษีไม่ทัน
สรุป: โอนหุ้นให้ถูก ต้องทำครบทุกขั้น
การโอนหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ดูเหมือนง่าย แต่มีรายละเอียดที่ต้องทำให้ครบทั้งด้านเอกสารทางกฎหมาย (ตราสารโอนหุ้น สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น บอจ.5) ด้านอากรแสตมป์
และด้านภาษีเงินได้ของผู้ขาย ถ้าทำขั้นใดขั้นหนึ่งตกหล่น
อาจเกิดปัญหาตามมาทั้งทางกฎหมายและทางภาษีได้ในภายหลัง
ถ้าไม่แน่ใจขั้นตอนหรือตัวเลขที่ถูกต้อง ทีมงาน A Plus Me พร้อมช่วยตรวจสอบและให้คำแนะนำก่อนปิดดีล — ติดต่อได้ผ่านช่องทางด้านล่าง
ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง
บทความเรื่อง การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง ควรนำมาเปรียบเทียบและปรับปรุงกับระบบเอกสารและการดำเนินการจริงภายในองค์กรของคุณอย่างสม่ำเสมอ
โดยใช้จุดเช็กลิสต์และแนวทางหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดดังนี้:
เช็กลิสต์ตรวจสอบระบบงานในบริษัท
- จดทะเบียนจดแจ้งภาษีมูลค่าเพิ่มและประกันสังคมให้เรียบร้อย
- ตรวจสอบสิทธิ์และหน้าที่ความรับผิดชอบของกรรมการตามหนังสือรับรองบริษัท
ข้อผิดพลาดสำคัญที่ควรระวัง
- ไม่ได้จัดเก็บและเปิดเผยหมายเหตุประกอบงบการเงินกรณีมีผู้ถือหุ้นรายย่อยค้างคา
- ไม่แจ้งข่าวการล้มละลายหรือปิดกิจการนิติบุคคลต่อหน่วยงานรัฐทันที
แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน
- กรมสรรพากร: การสืบค้นข้อมูลภาษีและเกณฑ์สรรพากรที่เกี่ยวข้องกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง
- สภาวิชาชีพบัญชี: มาตรฐานและจรรยาบรรณวิชาชีพทางบัญชีของนิติบุคคล
ตารางนำบทความไปใช้
| ประเด็น | สิ่งที่ต้องตรวจ | ผลที่ต้องบันทึก |
|---|---|---|
| หุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์คืออะไร | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| ขั้นตอนการโอนหุ้นบริษัทจำกัด ทำอย่างไรให้ถูกต้อง | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| อากรแสตมป์โอนหุ้น — ใครเสีย ติดเมื่อใด | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง
อากรแสตมป์โอนหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดคิดอย่างไร?
อัตราอากรแสตมป์สำหรับตราสารโอนหุ้นบริษัทจำกัดอยู่ที่ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท ของมูลค่าที่สูงกว่าระหว่างราคาขายกับมูลค่าหุ้นตามบัญชี (Book Value)
ต้องติดอากรแสตมป์และขีดฆ่าก่อนหรือในวันที่ทำตราสาร หากติดหลังจากนั้นอาจต้องเสียเบี้ยปรับ
ทั้งนี้ควรตรวจสอบกับที่ปรึกษาภาษีหรือกรมสรรพากรก่อนปิดดีลทุกครั้ง
โอนหุ้นบริษัทจำกัดแล้วต้องอัปเดตเอกสารอะไรบ้าง?
ต้องดำเนินการ 3 ส่วนหลัก ได้แก่ (1) จัดทำตราสารโอนหุ้นให้ครบถ้วนตามกฎหมาย มีลายมือชื่อผู้โอน ผู้รับโอน และพยานอย่างน้อยหนึ่งคนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 (2)
บันทึกการโอนในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น (Share Register) ทันที
เพราะการโอนจะสมบูรณ์ตามกฎหมายก็ต่อเมื่อมีการบันทึกในสมุดทะเบียนแล้ว และ (3) สะท้อนรายชื่อผู้ถือหุ้นที่อัปเดตใน บอจ.5
ที่ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าในรอบประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปีถัดไป
สิ่งใดควรตรวจเพิ่มเติมก่อนใช้เรื่อง การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ (OTC Share Transfer) และภาษีที่เกี่ยวข้อง
ตรวจข้อเท็จจริง เอกสารต้นทาง วันที่มีผล และข้อกำหนดฉบับปัจจุบันที่เกี่ยวกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ (OTC Share Transfer) และภาษีที่เกี่ยวข้อง
พร้อมระบุผู้รับผิดชอบก่อนตัดสินใจหรือยื่นข้อมูล
สิ่งใดควรตรวจเพิ่มเติมก่อนใช้เรื่อง การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ (OTC Share Transfer) และภาษีที่เกี่ยวข้อง
ตรวจข้อเท็จจริง เอกสารต้นทาง วันที่มีผล และข้อกำหนดฉบับปัจจุบันที่เกี่ยวกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ (OTC Share Transfer) และภาษีที่เกี่ยวข้อง
พร้อมระบุผู้รับผิดชอบก่อนตัดสินใจหรือยื่นข้อมูล
หากต้องการดูแลบัญชีและภาษีของธุรกิจเฉพาะทางให้ครบถ้วนตั้งแต่ต้น ลองศึกษาบริการบัญชี ภาษี และวางระบบการเงินสำหรับ SME ของ A Plus Me เพื่อเป็นแนวทางในการวางแผนงาน