เงินก้อนแรกที่ผู้ซื้อแฟรนไชส์จ่ายมักรวมหลายอย่าง เช่น สิทธิใช้แบรนด์ ค่าอบรม คู่มือ ค่าออกแบบร้าน หรืออุปกรณ์เริ่มต้น หากไม่แยกองค์ประกอบในสัญญา เจ้าของแบรนด์อาจรับรู้รายได้ผิดงวด และผู้ซื้อแฟรนไชส์อาจลงต้นทุนผิดประเภท

สรุปประเด็นที่ควรรู้

  • สิทธิใช้แบรนด์
  • สัญญาแฟรนไชส์
  • initial fee revenue

แตกองค์ประกอบเงินก้อนแรกให้ชัด

ควรระบุว่า initial fee ครอบคลุมสิทธิใช้แบรนด์ บริการก่อนเปิดร้าน training, setup support, manual หรือสินค้าและอุปกรณ์ใดบ้าง เพราะแต่ละส่วนมีผลทางบัญชีต่างกัน

ข้อมูลที่ควรตั้งเป็น master data ก่อนเริ่มใช้งานคือ สิทธิใช้แบรนด์, training, setup support, สินค้าเริ่มต้น, ระยะเวลาสัญญา เพราะธุรกิจหลายสาขาจะปิดบัญชีได้เร็วต่อเมื่อสำนักงานใหญ่และสาขาใช้รหัสเดียวกัน

  • สิทธิใช้แบรนด์
  • training
  • setup support
  • สินค้าเริ่มต้น
  • ระยะเวลาสัญญา

ตรวจ VAT และหัก ณ ที่จ่ายก่อนออกเอกสาร

เงินก้อนเดียวอาจมีทั้งค่าบริการ ค่าสิทธิ และการขายสินค้า จึงควรให้บัญชีตรวจเอกสารภาษีก่อนออกใบแจ้งหนี้หรือรับเงิน

เอกสารที่ควรเก็บเป็นชุดเดียวกันคือ สัญญาแฟรนไชส์, ใบแจ้งหนี้ initial fee, ใบกำกับภาษี, ใบเสร็จ, รายละเอียด package เพื่อให้ตรวจย้อนจากยอดขาย สต๊อก เงินสด VAT และค่าใช้จ่ายสาขาได้ครบ

  • สัญญาแฟรนไชส์
  • ใบแจ้งหนี้ initial fee
  • ใบกำกับภาษี
  • ใบเสร็จ
  • รายละเอียด package

แยกมุมผู้ขายสิทธิกับผู้ซื้อสิทธิ

เจ้าของแบรนด์ดูการรับรู้รายได้ ส่วน franchisee ดูว่าเป็นค่าใช้จ่าย สินทรัพย์ หรือค่าใช้จ่ายล่วงหน้าตามข้อเท็จจริง

รายงานที่เจ้าของกิจการควรดูทุกเดือนคือ initial fee revenue, รายได้รับล่วงหน้า, ต้นทุนเปิดสาขา, ภาษีขาย, ลูกหนี้แฟรนไชส์ เพื่อรู้ว่าสาขาใดทำกำไรจริง สาขาใดมีเงินรั่ว และสาขาใดต้องปรับระบบก่อนขยายต่อ

  • initial fee revenue
  • รายได้รับล่วงหน้า
  • ต้นทุนเปิดสาขา
  • ภาษีขาย
  • ลูกหนี้แฟรนไชส์

ตารางการรับรู้รายรับทางบัญชีและภาระภาษีของค่าสิทธิ์แรกเข้า (Initial Franchise Fee Revenue Recognition Grid)

แนวทางการควบคุมเวลาการรับรู้รายได้และผลกระทบทางภาษีของ Initial Fee:

องค์ประกอบค่าสิทธิ์แรกเข้า การรับรู้รายได้ทางบัญชี (Revenue Recognition) ภาระภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (Withholding Tax)
สิทธิในการใช้เครื่องหมายการค้า รับรู้เฉลี่ยเป็นรายได้ตามเกณฑ์เวลาตลอดอายุสัญญาแฟรนไชส์ เกิด VAT 7% ณ วันที่ส่งมอบสิทธิ์หรือชำระเงินก่อน ผู้ซื้อนิติบุคคลต้องหัก ณ ที่จ่าย 3% (ถือเป็นค่าสิทธิ์/Royalty)
บริการเตรียมการอบรมก่อนเปิดร้าน รับรู้รายได้ตามระดับความสำเร็จเมื่อการอบรมเสร็จสิ้น เกิด VAT 7% ณ วันออกใบแจ้งหนี้หรือรับเงิน ผู้ซื้อหัก ณ ที่จ่าย 3% (ถือเป็นค่าบริการทั่วไป)
สินค้าและอุปกรณ์เปิดสาขา รับรู้รายได้เต็มจำนวน ณ วันที่โอนกรรมสิทธิ์สินค้า เกิด VAT 7% ณ วันส่งมอบสินค้า (Tax Point) ไม่มีการหักภาษี ณ ที่จ่าย (ถือเป็นการขายสินค้าปกติ)

เช็กลิสต์นำไปใช้ในเดือนนี้

สิ่งที่ควรทำทันที

  • แตกองค์ประกอบ fee
  • แยกสินค้าและบริการ
  • ตรวจ VAT/WHT
  • ระบุระยะเวลาสิทธิ
  • เก็บเอกสารชุดเปิดสาขา

ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

หมายเหตุ: เนื้อหานี้เป็นแนวทางทั่วไปสำหรับผู้ประกอบการ SME การบันทึกบัญชีและภาษีของแต่ละกิจการควรพิจารณาจากเอกสารจริง สัญญา และข้อเท็จจริงของรายการ หากมีรายการเฉพาะ ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Initial franchise fee เป็นรายได้ทันทีทั้งหมดไหม

ต้องดูว่าส่งมอบสิทธิหรือบริการครบแล้วหรือยัง หากยังมีภาระบริการในอนาคตอาจต้องพิจารณารับรู้ตามระยะเวลา

Franchisee ลง initial fee เป็นค่าใช้จ่ายทันทีได้ไหม

ต้องดูลักษณะสิทธิและประโยชน์ที่ได้รับ หากเป็นสิทธิระยะยาวหรือสินทรัพย์อาจต้องบันทึกต่างจากค่าใช้จ่ายทันที

ควรส่งอะไรให้สำนักงานบัญชีทุกเดือน

ควรส่งรายงานยอดขายรายสาขา รายงาน POS รายงานรับเงิน รายงานโอนสต๊อก ใบกำกับภาษีซื้อขาย ใบหัก ณ ที่จ่าย และ bank statement ของสำนักงานใหญ่กับสาขาที่เกี่ยวข้อง