ตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญตามเกณฑ์สรรพากร

สำหรับนิติบุคคลที่ขายสินค้าหรือให้บริการเป็นเงินเชื่อ ลูกหนี้การค้าคือสินทรัพย์ที่เสี่ยงต่อการไม่ได้รับชำระมากที่สุด

กฎหมายบัญชีและกฎหมายสรรพากรมีแนวทางจัดการกับลูกหนี้ที่เรียกเก็บไม่ได้แตกต่างกันอย่างสำคัญ บทความนี้อธิบายความแตกต่างนั้น

พร้อมเกณฑ์การตัดหนี้สูญตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374) ที่ SME ต้องรู้ก่อนปิดบัญชีปลายปี

สารบัญบทความ

ความแตกต่างระหว่างบัญชีกับภาษีในการจัดการลูกหนี้เสีย
เกณฑ์การตัดหนี้สูญทางภาษี: 3 ระดับมูลหนี้ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186
การบันทึกบัญชีและผลกระทบต่อภาษีนิติบุคคล
กรณีตัวอย่างจริงสำหรับ SME: ลูกหนี้ค้างชำระ 150,000 บาท
ระบบคุมลูกหนี้เชิงป้องกัน: สิ่งที่ SME ควรทำทุกรอบบัญชี
ข้อควรระวังสำหรับ SME ที่อยู่ในช่วงเติบโต
ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง
แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน
ตารางนำบทความไปใช้

ความแตกต่างระหว่างบัญชีกับภาษีในการจัดการลูกหนี้เสีย

นักบัญชีและเจ้าของกิจการมักสับสนระหว่างสองแนวคิดนี้ ซึ่งมีผลต่อการคำนวณภาษีนิติบุคคลโดยตรง

ทางบัญชี (TFRS for NPAEs): กิจการต้องประเมินลูกหนี้ทุกสิ้นงวดและตั้ง ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (Allowance for Doubtful Accounts) ไว้ล่วงหน้าตามความเสี่ยงที่ประเมิน

วิธีประมาณการที่นิยมใช้ในกิจการ SME คือการวิเคราะห์อายุลูกหนี้ (Aging

Analysis) โดยกำหนดเปอร์เซ็นต์สำรองตามระยะเวลาค้างชำระ เช่น ค้าง 3–6 เดือน ตั้งสำรอง 20% ค้างเกิน 12 เดือน ตั้งสำรอง 50–100% เป็นต้น

ค่าเผื่อนี้รับรู้เป็นค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุนของรอบบัญชีที่ประเมิน

เพื่อให้มูลค่าสุทธิของลูกหนี้ในงบดุลสะท้อนยอดที่คาดว่าจะได้รับจริง

ทางภาษี (ประมวลรัษฎากร): การตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญทางบัญชีนั้น ไม่ถือเป็นรายจ่ายที่ยอมรับในทางภาษีได้ กิจการต้องบวกกลับยอดค่าเผื่อที่ตั้งเพิ่มในรอบบัญชีนั้นในแบบ ภ.ง.ด.50

ส่วนการที่จะนำหนี้มาหักเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ ต้องทำตามขั้นตอน

"การจำหน่ายหนี้สูญ" ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 เท่านั้น ซึ่งมีเงื่อนไขและระยะเวลาที่ชัดเจนกว่ามาก

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในธุรกิจ SME คือการเข้าใจว่าเมื่อตั้งสำรองบัญชีแล้วก็สามารถหักภาษีได้ทันที ซึ่งไม่ถูกต้องและอาจทำให้ยื่นภ.ง.ด.50 ต่ำกว่าความเป็นจริง

ก่อให้เกิดเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม

เกณฑ์การตัดหนี้สูญทางภาษี: 3 ระดับมูลหนี้ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186

กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 (พ.ศ. 2534) ออกตามมาตรา 65 ทวิ (9) แห่งประมวลรัษฎากร และได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมล่าสุดโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374

(ใช้บังคับสำหรับรอบบัญชีที่เริ่มตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2564 เป็นต้นไป)

กำหนดเงื่อนไขการจำหน่ายหนี้สูญออกจากบัญชีลูกหนี้เป็น 3 กลุ่มตามมูลค่าหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย ดังนี้

นอกจากเงื่อนไขเฉพาะกลุ่มแล้ว หนี้ทุกรายต้องมีคุณสมบัติพื้นฐานร่วมกัน ได้แก่ เป็นหนี้ที่เกิดจากการประกอบธุรกิจตามปกติ ยังอยู่ในอายุความ

และกิจการต้องมีเอกสารหลักฐานที่แสดงว่าหนี้นั้นมีอยู่จริงและดำเนินการทวงถามตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด

ระดับที่ 1: มูลหนี้ไม่เกิน 200,000 บาท (ต่อลูกหนี้หนึ่งราย)

เป็นกลุ่มที่มีขั้นตอนน้อยที่สุด กิจการสามารถจำหน่ายหนี้สูญได้โดยไม่ต้องฟ้องร้องคดี หากมีหลักฐานครบดังนี้

มีหลักฐานการทวงถามเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างน้อย 2 ครั้ง (เช่น จดหมายลงทะเบียนที่มีใบตอบรับจากไปรษณีย์) ที่พิสูจน์ได้ว่าส่งถึงลูกหนี้จริง
พิสูจน์ได้ว่าลูกหนี้ไม่มีทรัพย์สินหรือไม่สามารถชำระหนี้ได้ หรือค่าใช้จ่ายในการฟ้องร้องสูงกว่ามูลหนี้จนไม่คุ้มค่า
กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการมีคำสั่งอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญ ภายใน 30 วัน นับแต่วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี

ระดับที่ 2: มูลหนี้เกิน 200,000 บาท แต่ไม่เกิน 2,000,000 บาท

ต้องดำเนินการทางกฎหมายก่อนถึงจะตัดหนี้สูญได้ โดยต้องมีอย่างน้อยหนึ่งรายการดังนี้

ยื่นฟ้องคดีแพ่งต่อศาล และศาลมีคำสั่งรับคำฟ้องไว้แล้ว (ไม่ต้องรอผลคดีสิ้นสุด)
ยื่นคำร้องขอเข้าร่วมเป็นเจ้าหนี้ในคดีที่เจ้าหนี้รายอื่นฟ้อง และศาลมีคำสั่งรับไว้แล้ว
ยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้ในคดีล้มละลาย และศาลมีคำสั่งรับคำร้องไว้แล้ว
กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการมีคำสั่งอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี

ระดับที่ 3: มูลหนี้ตั้งแต่ 2,000,000 บาทขึ้นไป

มีเงื่อนไขเข้มงวดที่สุด เนื่องจากมูลหนี้สูง สรรพากรต้องการหลักฐานที่แสดงว่าได้ดำเนินการบังคับชำระหนี้จนสุดกระบวนการแล้ว โดยต้องมีอย่างน้อยหนึ่งรายการดังนี้

ได้รับรายงานจากเจ้าพนักงานบังคับคดีว่าลูกหนี้ไม่มีทรัพย์สินหรือทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้
ศาลมีคำพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย และมีการปิดคดีหรือแบ่งทรัพย์แล้ว
กรณีลูกหนี้เสียชีวิต: กองมรดกไม่มีทรัพย์สินเพียงพอ มีหลักฐานชัดเจน
กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการมีคำสั่งอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชี

การบันทึกบัญชีและผลกระทบต่อภาษีนิติบุคคล

เพื่อให้เห็นภาพรวมชัดเจน ขอแสดงการบันทึกบัญชีและผลทางภาษีในแต่ละขั้นตอน

ขั้นที่ 1: ตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (ทำทุกสิ้นงวด)

เดบิต: ค่าใช้จ่ายหนี้สงสัยจะสูญ (Doubtful Debt Expense) — รับรู้ในงบกำไรขาดทุน
เครดิต: ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (Allowance for Doubtful Accounts) — แสดงเป็นรายการปรับลดจากยอดลูกหนี้ในงบดุล
ผลทางภาษี: ยอดที่ตั้งเพิ่มในรอบนี้ต้องบวกกลับในแบบ ภ.ง.ด.50 เพราะยังไม่ใช่รายจ่ายทางภาษีที่ยอมรับได้

ขั้นที่ 2: ตัดจำหน่ายหนี้สูญ (เมื่อครบเงื่อนไขตามกฎกระทรวง 186)

เดบิต: ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (ลดยอดสำรองที่ตั้งไว้)
เครดิต: ลูกหนี้การค้า (ลดยอดลูกหนี้จากบัญชี)
ผลทางภาษี: ยอดที่ตัดออกนี้สามารถนำไปเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ในรอบที่ตัด และสามารถลบล้างยอดบวกกลับที่เคยทำไว้ในปีก่อนได้

ขั้นที่ 3: หนี้สูญรับคืน (กรณีลูกหนี้กลับมาชำระภายหลัง)

หากลูกหนี้ที่ตัดออกไปแล้วกลับมาชำระหนี้ ต้องบันทึกรับรู้เป็นรายได้อื่น (หนี้สูญรับคืน) ในรอบบัญชีที่ได้รับเงิน
ยอดนี้ต้องนำรวมเป็นรายได้เพื่อคำนวณภาษีในปีที่ได้รับด้วย

กรณีตัวอย่างจริงสำหรับ SME: ลูกหนี้ค้างชำระ 150,000 บาท

สมมติบริษัท ABC จำกัด มีลูกหนี้รายหนึ่งค้างชำระ 150,000 บาท นานเกิน 12 เดือน ลูกค้ารายนี้ไม่ตอบสนองต่อการทวงถาม ขั้นตอนที่ถูกต้องมีดังนี้

ปีบัญชีปัจจุบัน: ตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ 150,000 บาท ในบัญชี แต่บวกกลับทั้งจำนวนในภ.ง.ด.50 เพราะยังไม่ครบเงื่อนไขตัดหนี้สูญทางภาษี
การดำเนินการเพื่อให้ตัดภาษีได้: เนื่องจากมูลหนี้ไม่เกิน 200,000 บาท (ระดับที่ 1) ให้ส่งจดหมายลงทะเบียนทวงถามอย่างน้อย 2 ครั้ง เก็บใบตอบรับไปรษณีย์ และรวบรวมหลักฐานว่าลูกหนี้ไม่มีทรัพย์สิน หรือการฟ้องร้องไม่คุ้มค่า
ปิดงบปลายปีที่ครบเงื่อนไข: กรรมการออกคำสั่งอนุมัติตัดหนี้สูญภายใน 30 วันหลังสิ้นรอบบัญชี บันทึกบัญชีตัดออก และในปีนี้ยอด 150,000 บาท จึงถือเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ — ลดยอดบวกกลับในภ.ง.ด.50 ได้เท่ากับที่เคยบวกกลับไว้

ระบบคุมลูกหนี้เชิงป้องกัน: สิ่งที่ SME ควรทำทุกรอบบัญชี

การจัดการลูกหนี้ที่ดีไม่ใช่แค่การตัดหนี้สูญเมื่อสาย แต่คือการตรวจจับความเสี่ยงและดำเนินการตั้งแต่เนิ่น ๆ ซึ่งช่วยลดทั้งความเสียหายทางการเงินและภาระเอกสารทางภาษี

จัดทำ รายงานอายุลูกหนี้ (Aging Report) ทุกสิ้นเดือน แยกตามช่วง: ยังไม่ถึงกำหนด / ค้าง 1–30 วัน / 31–90 วัน / 91–180 วัน / เกิน 180 วัน
กำหนดนโยบายภายในว่าลูกหนี้ค้างเกินกี่วันต้องเริ่มกระบวนการทวงถามเป็นลายลักษณ์อักษร และต้องส่งจดหมายลงทะเบียนเมื่อใด
เก็บรักษาใบตอบรับไปรษณีย์ทุกฉบับเป็นระบบ โดยจัดแฟ้มแยกตามลูกหนี้แต่ละราย เพราะเป็นเอกสารหลักฐานสำคัญหากสรรพากรตรวจสอบ
ทุกสิ้นปีบัญชี ฝ่ายบัญชีต้องตรวจสอบว่าลูกหนี้รายใดครบเงื่อนไขตามกฎกระทรวง 186 แล้ว เพื่อนำเสนอกรรมการออกคำสั่งอนุมัติภายในกำหนด 30 วัน
หากบริษัทมีลูกหนี้รายใหญ่เกิน 2 ล้านบาท ให้ปรึกษาทนายความและนักบัญชีร่วมกันตั้งแต่ต้น เพราะต้องเริ่มกระบวนการทางกฎหมายล่วงหน้าหลายเดือนก่อนปิดงบ

หากต้องการตรวจสอบความเสี่ยงทางบัญชีและภาษีของกิจการในภาพรวม สามารถใช้ เครื่องมือประเมินความเสี่ยงภาษีฟรีของ A Plus Me เพื่อดูจุดที่ควรปรับปรุงก่อนปิดงบ

ข้อควรระวังสำหรับ SME ที่อยู่ในช่วงเติบโต

กิจการ SME ที่มีรายได้ยังไม่ถึง 30 ล้านบาทต่อปีและทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท จะได้รับอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลแบบขั้นบันได (0% สำหรับกำไรสุทธิ 300,000 บาทแรก / 15%

สำหรับกำไรส่วน 300,001–3,000,000 บาท / 20%

สำหรับกำไรส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท ข้อมูล ณ ปี 2569) การบวกกลับค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญที่ตั้งทางบัญชีจะเพิ่มกำไรสุทธิทางภาษี ซึ่งอาจดันยอดเข้าสู่ขั้นอัตราภาษีที่สูงขึ้น

จึงยิ่งสำคัญที่ต้องวางแผนว่าลูกหนี้รายใดจะครบเงื่อนไขตัดหนี้สูญในปีใด

นอกจากนี้ หากกิจการอยู่ในระบบ VAT และลูกหนี้ที่เสียหายนั้นเกิดจากการขายสินค้าหรือให้บริการที่เสียภาษีมูลค่าเพิ่ม

ให้ตรวจสอบกับนักบัญชีว่ามีสิทธิขอคืนภาษีซื้อส่วนที่เกี่ยวข้องกับหนี้สูญนั้นได้หรือไม่ตามเงื่อนไขของกรมสรรพากรด้วย

(อัตราภาษีมูลค่าเพิ่มปัจจุบัน 7% ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ ณ ปีที่ยื่นกับกรมสรรพากร ข้อมูล ณ ปี 2569)

ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง

บทความเรื่อง การตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ควรนำมาเปรียบเทียบและปรับปรุงกับระบบเอกสารและการดำเนินการจริงภายในองค์กรของคุณอย่างสม่ำเสมอ

โดยใช้จุดเช็กลิสต์และแนวทางหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดดังนี้:

เช็กลิสต์ตรวจสอบระบบงานในบริษัท

ออกตารางรายงานอายุลูกหนี้ (Aging Report) เพื่อประเมินความเสี่ยงลูกหนี้ค้างนาน
ส่งจดหมายตอบรับลงทะเบียนทวงถามลูกหนี้ที่ค้างชำระเกินเกณฑ์เครดิตเทอม
สืบหาหลักฐานสถานะทางการเงินของลูกหนี้เพื่อยืนยันความไม่มีตัวตนหรือล้มละลาย

ข้อผิดพลาดสำคัญที่ควรระวัง

นำยอดค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญที่ตั้งทางบัญชีไปหักลบภาษีในทันทีโดยไม่ทำการบวกกลับในแบบ ภ.ง.ด.50
ตัดหนี้สูญเองโดยไม่มีหลักฐานการทวงถามหรือใบตอบรับไปรษณีย์ลงทะเบียนประกอบการตรวจ

แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน

ตารางนำบทความไปใช้

ประเด็น	สิ่งที่ต้องตรวจ	ผลที่ต้องบันทึก
ความแตกต่างระหว่างบัญชีกับภาษีในการจัดการลูกหนี้เสีย	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน
เกณฑ์การตัดหนี้สูญทางภาษี: 3 ระดับมูลหนี้ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน
การบันทึกบัญชีและผลกระทบต่อภาษีนิติบุคคล	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ การตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ

ถ้าลูกหนี้ล้มละลาย สามารถตัดหนี้สูญทางภาษีได้เลยไหม?

ได้ หากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด หรือเข้าสู่การเฉลี่ยทรัพย์ในคดีล้มละลายแล้ว นำใบคำสั่งศาลมาใช้เป็นเอกสารประกอบการตัดหนี้สูญได้

ถ้าทวงหนี้ปากเปล่าสามารถนำมาอ้างอิงเป็นหลักฐานได้ไหม?

ไม่ได้ สรรพากรต้องการหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษร เช่น จดหมายลงทะเบียนทวงถามความค้างชำระที่มีใบตอบรับปลายทางเท่านั้น

สิ่งใดควรตรวจเพิ่มเติมก่อนใช้เรื่อง การตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (Allowance for Doubtful Accounts) ตามเกณฑ์สรรพากร

ตรวจข้อเท็จจริง เอกสารต้นทาง วันที่มีผล และข้อกำหนดฉบับปัจจุบันที่เกี่ยวกับ การตั้งสำรองค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ (Allowance for Doubtful Accounts) ตามเกณฑ์สรรพากร

พร้อมระบุผู้รับผิดชอบก่อนตัดสินใจหรือยื่นข้อมูล