หุ้นบริษัทไม่จดทะเบียนไม่มีราคาตลาดอ้างอิงเหมือนหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ กรมสรรพากรจึงกำหนดวิธีคำนวณมูลค่ายุติธรรม (Fair Value) โดยหลักที่ใช้บ่อยที่สุดคือการคำนวณจากมูลค่าตามบัญชี
(Book Value) ของงบการเงินล่าสุด
ซึ่งเจ้าของกิจการต้องเข้าใจก่อนโอน ขาย หรือให้หุ้นแก่ทายาท เพื่อคำนวณภาษีเงินได้และอากรแสตมป์ให้ถูกต้อง
เมื่อเจ้าของกิจการต้องการโอนหุ้น ขายหุ้นให้ผู้ถือหุ้นรายใหม่ หรือส่งต่อหุ้นให้ทายาท คำถามแรกที่มักเจอคือ "หุ้นบริษัทนี้มีมูลค่าเท่าไร"
เพราะบริษัทไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
จึงไม่มีราคาซื้อขายรายวันให้อ้างอิงเหมือนหุ้นบริษัทมหาชน
การประเมินมูลค่าหุ้นจึงต้องอาศัยหลักเกณฑ์ทางบัญชีและภาษีเพื่อให้ได้ตัวเลขที่สรรพากรยอมรับและใช้เป็นฐานคำนวณภาษีได้อย่างถูกต้อง
เจ้าของกิจการที่ไม่เคยผ่านกระบวนการนี้มาก่อนมักตกใจเมื่อพบว่ามูลค่าหุ้นจริงสูงกว่าที่คิดไว้มาก โดยเฉพาะกิจการที่ดำเนินมาหลายปีและสะสมกำไรไว้จำนวนมาก
สารบัญบทความ
- ทำไมต้องประเมินมูลค่าหุ้นให้ถูกต้อง
- วิธีประเมินมูลค่าหุ้นที่นิยมใช้
- ตัวอย่างการคำนวณมูลค่าหุ้นตามบัญชี
- เอกสารที่ต้องเตรียมเพื่อประเมินมูลค่าหุ้น
- ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เมื่อไรควรใช้ผู้ประเมินอิสระ
- ผลกระทบต่อผู้รับโอนหุ้น
- บทบาทของผู้ทำบัญชีในการประเมินมูลค่าหุ้น
- คำแนะนำเชิงปฏิบัติ
- แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
ทำไมต้องประเมินมูลค่าหุ้นให้ถูกต้อง
การโอนหรือขายหุ้นบริษัทไม่จดทะเบียนมีผลกระทบทางภาษีหลายด้าน เช่น ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากกำไรที่ได้จากการขายหุ้น (Capital Gain) อากรแสตมป์ในการโอนหุ้น
และในกรณีที่เป็นการให้โดยเสน่หาแก่ทายาทอาจเกี่ยวข้องกับภาษีการรับให้หรือภาษีมรดกด้วย
หากประเมินมูลค่าต่ำกว่าความเป็นจริงเพื่อลดภาระภาษี อาจถูกกรมสรรพากรตรวจสอบย้อนหลังและประเมินภาษีเพิ่มพร้อมเงินเพิ่มและเบี้ยปรับ ดังนั้นการมีวิธีคำนวณที่อ้างอิงได้จึงสำคัญมาก
วิธีประเมินมูลค่าหุ้นที่นิยมใช้
1. มูลค่าตามบัญชี (Book Value)
เป็นวิธีที่ใช้บ่อยที่สุดสำหรับบริษัทขนาดกลางและเล็ก คำนวณจาก ส่วนของผู้ถือหุ้นทั้งหมดในงบแสดงฐานะการเงินล่าสุด หารด้วยจำนวนหุ้นที่ออกและจำหน่ายแล้วทั้งหมด
วิธีนี้อ้างอิงตัวเลขจากงบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบหรือจัดทำโดยผู้ทำบัญชีแล้ว
จึงมีความน่าเชื่อถือและตรวจสอบย้อนกลับได้ง่าย
2. มูลค่าตามรายได้หรือกระแสเงินสด (Income Approach)
ใช้สำหรับกิจการที่มีกำไรและกระแสเงินสดสม่ำเสมอ โดยประเมินจากความสามารถในการทำกำไรในอนาคตคิดลดกลับมาเป็นมูลค่าปัจจุบัน
วิธีนี้ซับซ้อนกว่าและมักใช้เมื่อมีการซื้อขายกิจการทั้งหมดหรือมีนักลงทุนภายนอกเข้าร่วมทุน
3. มูลค่าจากสินทรัพย์สุทธิที่ปรับปรุงแล้ว (Adjusted Net Asset Value)
เหมาะกับกิจการที่มีสินทรัพย์ถาวรมูลค่าสูง เช่น ที่ดิน อาคาร โดยปรับมูลค่าสินทรัพย์ในบัญชีให้ใกล้เคียงราคาตลาดจริงมากขึ้น
ก่อนนำมาหักหนี้สินเพื่อหามูลค่าส่วนของผู้ถือหุ้นที่แท้จริง
ตัวอย่างการคำนวณมูลค่าหุ้นตามบัญชี
สมมติบริษัทแห่งหนึ่งมีทุนจดทะเบียน 5,000,000 บาท แบ่งเป็นหุ้นสามัญ 50,000 หุ้น มูลค่าที่ตราไว้หุ้นละ 100 บาท จากงบการเงินล่าสุดพบว่าส่วนของผู้ถือหุ้นรวม
(ทุนจดทะเบียน+กำไรสะสม-ขาดทุนสะสม) เท่ากับ 8,000,000 บาท
ดังนั้นมูลค่าตามบัญชีต่อหุ้นจะเท่ากับ 8,000,000 หารด้วย 50,000 หุ้น เท่ากับ 160 บาทต่อหุ้น หากผู้ถือหุ้นรายหนึ่งต้องการโอนหุ้น 1,000 หุ้นให้บุตร
มูลค่าหุ้นที่ใช้อ้างอิงในการคำนวณภาษีจะอยู่ที่ประมาณ 160,000 บาท ซึ่งสูงกว่ามูลค่าที่ตราไว้
(Par Value) ที่ 100,000 บาทอย่างมีนัยสำคัญ
| รายการ | จำนวน |
|---|---|
| ส่วนของผู้ถือหุ้นรวม | 8,000,000 บาท |
| จำนวนหุ้นทั้งหมด | 50,000 หุ้น |
| มูลค่าตามบัญชีต่อหุ้น | 160 บาท |
| มูลค่าหุ้นที่โอน (1,000 หุ้น) | 160,000 บาท |
เอกสารที่ต้องเตรียมเพื่อประเมินมูลค่าหุ้น
- งบการเงินล่าสุดที่ผ่านการตรวจสอบหรือจัดทำโดยผู้ทำบัญชี
- บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ฉบับล่าสุด
- หนังสือรับรองบริษัทและหนังสือบริคณห์สนธิ
- รายละเอียดสินทรัพย์ถาวรและภาระหนี้สินที่อาจต้องปรับมูลค่าให้ใกล้เคียงราคาตลาด
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ใช้มูลค่าที่ตราไว้ (Par Value) แทนมูลค่าตามบัญชี — ทำให้ประเมินมูลค่าต่ำกว่าความเป็นจริงมาก และอาจถูกตรวจสอบย้อนหลัง
- ใช้งบการเงินเก่าที่ไม่สะท้อนสถานะปัจจุบัน — ควรใช้งบล่าสุดที่ปิดบัญชีแล้วเท่านั้น
- ลืมปรับมูลค่าสินทรัพย์ถาวรที่มีมูลค่าตลาดต่างจากราคาทุน — เช่น ที่ดินที่ราคาตลาดสูงกว่าราคาบันทึกบัญชีมาก
- ไม่มีเอกสารหรือรายงานประเมินมูลค่าที่อ้างอิงได้ — เมื่อถูกตรวจสอบจะไม่มีหลักฐานยืนยันวิธีคำนวณ
- ลืมพิจารณาภาษีอากรแสตมป์จากการโอนหุ้น — การโอนหุ้นต้องติดอากรแสตมป์ตามมูลค่าที่ตราไว้หรือราคาที่ชำระแล้วแต่กรณี ควรตรวจสอบอัตราที่ถูกต้องกับผู้เชี่ยวชาญ
เมื่อไรควรใช้ผู้ประเมินอิสระ
สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ที่มีสินทรัพย์ซับซ้อน มีธุรกิจหลายสายงาน หรือมีมูลค่าการโอนหุ้นสูง ควรพิจารณาว่าจ้างผู้ประเมินมูลค่าอิสระ (Independent Valuer) ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง
เพื่อจัดทำรายงานประเมินมูลค่าที่น่าเชื่อถือ
ใช้อ้างอิงกับกรมสรรพากรได้ในกรณีที่มีการตรวจสอบภาษีย้อนหลัง โดยเฉพาะกรณีโอนหุ้นมูลค่าสูงระหว่างญาติหรือเตรียมส่งต่อกิจการให้ทายาท
ผลกระทบต่อผู้รับโอนหุ้น
นอกจากผู้โอนหุ้นต้องพิจารณาภาระภาษีแล้ว ผู้รับโอนหุ้นก็ควรตรวจสอบมูลค่าที่รับมาให้ชัดเจนเช่นกัน เนื่องจากในอนาคตหากผู้รับโอนต้องการขายหุ้นต่อ
มูลค่าต้นทุนที่รับโอนมาจะเป็นฐานคำนวณกำไรจากการขายหุ้นในภายหลัง
หากไม่มีเอกสารยืนยันมูลค่าตอนรับโอนที่ชัดเจน อาจทำให้คำนวณกำไรที่ต้องเสียภาษีคลาดเคลื่อนได้
ดังนั้นทั้งผู้โอนและผู้รับโอนควรเก็บรายงานประเมินมูลค่าและเอกสารการโอนหุ้นไว้เป็นหลักฐานอย่างครบถ้วน
บทบาทของผู้ทำบัญชีในการประเมินมูลค่าหุ้น
ผู้ทำบัญชีหรือสำนักงานบัญชีที่ดูแลกิจการมีบทบาทสำคัญในการช่วยคำนวณมูลค่าตามบัญชีให้ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน เพราะต้องอาศัยตัวเลขจากงบการเงินที่ปิดบัญชีแล้วเท่านั้น
หากบริษัทยังไม่ได้ปิดงบปีล่าสุด ควรเร่งปิดงบให้เรียบร้อยก่อนดำเนินการโอนหุ้น
เพื่อให้มูลค่าที่ใช้อ้างอิงสะท้อนสถานะทางการเงินที่แท้จริง และลดความเสี่ยงจากการถูกตั้งคำถามในภายหลังว่าใช้ตัวเลขที่ล้าสมัยหรือไม่ถูกต้อง
คำแนะนำเชิงปฏิบัติ
เจ้าของกิจการที่วางแผนโอน ขาย หรือให้หุ้นแก่ทายาทควรเริ่มจากการปิดงบการเงินให้เป็นปัจจุบันและถูกต้องก่อน จากนั้นคำนวณมูลค่าตามบัญชีเป็นฐานเบื้องต้น
หากมีสินทรัพย์มูลค่าสูงที่ราคาตลาดต่างจากบัญชีมาก
ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีภาษีเพื่อปรับปรุงมูลค่าให้เหมาะสมและเตรียมเอกสารประกอบให้ครบถ้วนก่อนดำเนินการโอนหุ้นทุกครั้ง
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
หุ้นบริษัทไม่จดทะเบียนมีมูลค่าอย่างไร
โดยทั่วไปใช้มูลค่าตามบัญชี (Book Value) จากงบการเงินล่าสุด คำนวณจากส่วนของผู้ถือหุ้นรวมหารด้วยจำนวนหุ้นทั้งหมด เป็นวิธีที่นิยมและตรวจสอบย้อนกลับได้ง่ายที่สุด
ทำไมใช้มูลค่าที่ตราไว้ (Par Value) ไม่ได้
มูลค่าที่ตราไว้เป็นเพียงตัวเลขทางบัญชีตอนจดทะเบียนบริษัท ไม่ได้สะท้อนฐานะการเงินจริง หากใช้ Par Value อาจประเมินมูลค่าต่ำกว่าจริงมากและถูกตรวจสอบย้อนหลังได้
โอนหุ้นให้บุตรต้องเสียภาษีอะไรบ้าง
อาจเกี่ยวข้องกับอากรแสตมป์จากการโอนหุ้นและภาษีการรับให้ตามมูลค่าหุ้นที่ประเมินได้ ควรตรวจสอบอัตราและเงื่อนไขที่ถูกต้องกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนดำเนินการ
ต้องใช้งบการเงินปีไหนในการประเมินมูลค่าหุ้น
ควรใช้งบการเงินล่าสุดที่ปิดบัญชีและตรวจสอบแล้ว เพื่อให้มูลค่าที่คำนวณได้สะท้อนสถานะทางการเงินปัจจุบันของบริษัทมากที่สุด
จำเป็นต้องจ้างผู้ประเมินอิสระทุกครั้งหรือไม่
ไม่จำเป็นสำหรับบริษัทขนาดเล็กที่โอนหุ้นมูลค่าไม่สูงมาก แต่หากมีสินทรัพย์ซับซ้อนหรือมูลค่าการโอนสูง ควรพิจารณาจ้างผู้ประเมินอิสระเพื่อความน่าเชื่อถือ
มูลค่าตามบัญชีกับมูลค่าตลาดต่างกันอย่างไร
มูลค่าตามบัญชีอ้างอิงจากราคาทุนในงบการเงิน ขณะที่มูลค่าตลาดสะท้อนราคาที่ผู้ซื้อผู้ขายยินดีตกลงกัน ซึ่งอาจสูงหรือต่ำกว่ามูลค่าตามบัญชีได้
โดยเฉพาะกิจการที่มีสินทรัพย์มูลค่าตลาดสูงกว่าราคาบันทึกบัญชี
หากประเมินมูลค่าหุ้นผิดจะเกิดอะไรขึ้น
หากกรมสรรพากรตรวจพบว่ามูลค่าที่ใช้ต่ำกว่าความเป็นจริงเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี อาจถูกประเมินภาษีเพิ่มเติมพร้อมเงินเพิ่มและเบี้ยปรับตามกฎหมาย
ขั้นตอนถัดไปที่ช่วยให้ธุรกิจดำเนินงานได้อย่างราบรื่นมากขึ้นคือการมีคนช่วยดูแลบัญชีและภาษีอย่างสม่ำเสมอ A Plus Me มีบริการดูแลบัญชีและภาษีอย่างต่อเนื่องไว้รองรับความต้องการนี้