หลายคนยังสับสนระหว่างผู้ตรวจสอบภาษี (Tax Auditor: TA) กับผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (Certified Public Accountant: CPA) ทั้งสองวิชาชีพมีบทบาทที่แตกต่างกันชัดเจนตามกฎหมายไทย และ SME
ที่เข้าใจความแตกต่างนี้จะสามารถใช้บริการได้อย่างถูกต้องและคุ้มค่า
สารบัญบทความ
ผู้ตรวจสอบภาษี (TA) คือใคร และมีอำนาจอะไร
ผู้ตรวจสอบภาษีหรือ Tax Auditor (TA) ในบริบทของประเทศไทยมีสองความหมายที่ควรแยกออกจากกัน ความหมายแรกคือเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรที่มีอำนาจตาม ป.รัษฎากร
ในการออกหมายเรียกตรวจสอบภาษีและประเมินภาษีเพิ่มเติม
ความหมายที่สองคือนักบัญชีภาษีภาคเอกชนที่ให้บริการวางแผนและตรวจสอบภาษีให้กับกิจการ
สำหรับบทความนี้จะเน้นที่ TA ในฐานะผู้ให้บริการภาคเอกชน ซึ่งมักเป็นนักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีที่มีความเชี่ยวชาญด้านประมวลรัษฎากร แต่ไม่จำเป็นต้องมีใบอนุญาต CPA ขอบเขตงานหลักของ
TA ภาคเอกชนได้แก่การวิเคราะห์ความเสี่ยงทางภาษี
การตรวจสอบว่ากิจการปฏิบัติตามกฎหมายภาษีถูกต้องหรือไม่ และการเตรียมเอกสารเพื่อรับมือการตรวจสอบจากกรมสรรพากร
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) คือใคร และมีหน้าที่อะไร
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (Certified Public Accountant: CPA) คือบุคคลที่ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิชาชีพบัญชีในพระบรมราชูปถัมภ์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 หน้าที่หลักของ CPA
ตามกฎหมายคือการแสดงความเห็นต่องบการเงินว่าถูกต้องตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (TFRS/TFRS for SMEs) หรือไม่
บริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนทุกแห่งในประเทศไทยมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้ CPA ตรวจสอบงบการเงินประจำปีก่อนนำส่งต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและกรมสรรพากร CPA
ต้องเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจสอบและไม่มีส่วนได้เสียทางการเงินกับกิจการนั้น
ตารางเปรียบเทียบขอบเขตงาน TA กับ CPA
| ประเด็น | ผู้ตรวจสอบภาษี (TA) | ผู้สอบบัญชี CPA |
|---|---|---|
| วัตถุประสงค์หลัก | ตรวจสอบความถูกต้องด้านภาษี | แสดงความเห็นต่องบการเงิน |
| กฎหมายที่ใช้ | ประมวลรัษฎากร, กฎกระทรวง | พ.ร.บ.วิชาชีพบัญชี 2547, มาตรฐานบัญชี |
| ใบอนุญาต | ไม่บังคับ (บางกรณีใช้ CPA ทำหน้าที่นี้ด้วย) | บังคับโดยสภาวิชาชีพบัญชี |
| ผลลัพธ์ของงาน | รายงานภาษี, แผนภาษี, การยื่นแบบ | รายงานการสอบบัญชีพร้อมความเห็น |
| จำเป็นตามกฎหมายสำหรับบริษัท | ไม่บังคับโดยตรง แต่จำเป็นในทางปฏิบัติ | บังคับสำหรับบริษัทจำกัดทุกแห่ง |
| ความถี่ที่ใช้งาน | รายเดือน หรือตามต้องการ | รายปี |
กรณีที่ SME ต้องการ CPA และกรณีที่ต้องการ TA
เมื่อไหร่ต้องใช้ CPA
บริษัทจำกัดทุกแห่งต้องใช้ CPA ทุกปีโดยไม่มีข้อยกเว้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และพระราชบัญญัติกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ นอกจากนี้ ห้างหุ้นส่วนจำกัดที่มีทุนจดทะเบียน
รายได้
หรือสินทรัพย์เกินกว่าที่กำหนดก็ต้องจัดให้มีการตรวจสอบบัญชีด้วย สถาบันการเงินและนักลงทุนส่วนใหญ่ยังกำหนดให้งบการเงินต้องผ่านการรับรองจาก CPA ก่อนพิจารณาสินเชื่อ
เมื่อไหร่ต้องการ TA
SME ควรพิจารณาใช้บริการ TA หรือที่ปรึกษาภาษีในกรณีต่อไปนี้ ได้แก่ เมื่อได้รับหมายเรียกตรวจสอบภาษีจากกรมสรรพากร เมื่อต้องการวางแผนภาษีเพื่อลดภาระภาษีอย่างถูกกฎหมาย
เมื่อมีธุรกรรมซับซ้อนเช่นการโอนราคาระหว่างบริษัทในเครือ
และเมื่อต้องการยื่นอุทธรณ์ภาษีต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยของ SME
ความเข้าใจผิดที่พบมากที่สุดคือเจ้าของกิจการหลายรายคิดว่า CPA ที่ตรวจงบการเงินจะดูแลเรื่องภาษีให้ครบถ้วนด้วย ในความเป็นจริงหน้าที่หลักของ CPA
คือการตรวจสอบว่างบการเงินนำเสนออย่างถูกต้องตามมาตรฐานบัญชีเท่านั้น CPA
ไม่ได้รับประกันว่าภาษีที่กิจการยื่นไปถูกต้องหรือครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร
ในทางกลับกัน TA ที่ดูแลเรื่องภาษีอย่างดีก็ไม่สามารถทดแทน CPA ได้ เพราะรายงานของ TA ไม่มีผลทางกฎหมายในการรับรองงบการเงินสำหรับการนำส่งตามกฎหมาย SME
จึงมักต้องใช้บริการทั้งสองประเภทควบคู่กัน
ค่าใช้จ่ายและการวางแผนงบประมาณสำหรับ SME
ค่าธรรมเนียม CPA สำหรับ SME ขนาดเล็กที่มีรายได้ต่ำกว่า 10 ล้านบาทโดยทั่วไปอยู่ที่ 15,000–40,000 บาทต่อปี ขึ้นอยู่กับความซับซ้อน ส่วนค่าบริการด้านภาษีจาก TA
หรือที่ปรึกษาภาษีอาจอยู่ในรูปแบบ Retainer รายเดือน 3,000–15,000 บาท
หรือจ้างเป็นโปรเจกต์สำหรับกรณีเฉพาะ SME ควรวางแผนงบประมาณให้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายทั้งสองส่วนในแต่ละปี
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
SME ขนาดเล็กต้องจ้าง CPA หรือ TA ก่อน?
บริษัทจำกัดต้องมี CPA ก่อนเป็นอันดับแรกตามกฎหมาย ส่วน TA หรือที่ปรึกษาภาษีเป็นทางเลือกเสริมที่ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของธุรกิจและความเสี่ยงทางภาษีของกิจการ
CPA สามารถทำหน้าที่เป็น TA ได้ด้วยหรือไม่?
ได้ในบางกรณี CPA ที่มีความเชี่ยวชาญด้านภาษีสามารถให้คำปรึกษาและตรวจสอบภาษีได้ แต่ต้องระวังเรื่องความเป็นอิสระ เพราะหาก CPA ทำบัญชีให้ด้วยจะไม่สามารถตรวจสอบงบการเงินนั้นได้
ถ้ากรมสรรพากรมาตรวจ ควรให้ CPA หรือ TA ช่วย?
ควรใช้ที่ปรึกษาภาษีหรือ TA ที่มีประสบการณ์ด้านการตรวจสอบภาษีจากกรมสรรพากรโดยตรง เพราะมีความเชี่ยวชาญด้านประมวลรัษฎากรและกระบวนการอุทธรณ์มากกว่า CPA ทั่วไป
ห้างหุ้นส่วนสามัญต้องจ้าง CPA ด้วยหรือไม่?
ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ได้จดทะเบียนไม่บังคับต้องมี CPA แต่หากมีรายได้หรือทุนเกินเกณฑ์ที่กรมสรรพากรกำหนด หรือเป็นห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่ได้รับการยกเว้นตามกฎกระทรวง
ให้ตรวจสอบเงื่อนไขเฉพาะกรณี
CPA มีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลภาษีของกิจการได้แค่ไหน?
CPA มีสิทธิ์ขอตรวจเอกสารภาษีทุกชนิดที่เกี่ยวข้องกับงบการเงิน เช่น แบบ ภ.ง.ด. และ ภ.พ. 30 เพื่อยืนยันความสอดคล้องระหว่างรายการในงบการเงินกับที่รายงานต่อกรมสรรพากร
SME ที่ยังไม่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มต้องใช้ CPA ไหม?
การจดทะเบียน VAT ไม่ได้เป็นเงื่อนไขของการต้องใช้ CPA ปัจจัยที่กำหนดคือรูปแบบนิติบุคคล บริษัทจำกัดทุกแห่งต้องมี CPA ไม่ว่าจะจด VAT หรือไม่ก็ตาม
เมื่อเอกสารบัญชีเริ่มสะสมจนตามไม่ทันในแต่ละเดือน การปรึกษาทีมผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีรายเดือนอาจช่วยให้จัดระบบงานและตัวเลขให้เป็นระเบียบขึ้น