ภ.ง.ด.54 คืออะไร เมื่อจ่ายค่าบริการต่างประเทศควรดูอะไรบ้าง

เมื่อกิจการเริ่มซื้อบริการจากต่างประเทศ เช่น ค่า software รายปี ค่า consulting ค่าโฆษณาออนไลน์จากแพลตฟอร์มต่างประเทศ หรือค่าสิทธิการใช้งานต่าง ๆ คำถามที่ตามมามักมีสองเรื่องที่แยกกันชัด คือ VAT (ผ่านแบบ ภ.พ.36) และ ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย (ผ่านแบบ ภ.ง.ด.54) ซึ่งเป็นคนละภาษี คนละแบบ และอาจต้องนำส่งพร้อมกันในเดือนเดียวกัน

ภ.ง.ด.54 คืออะไร และใช้เมื่อไหร่

ภ.ง.ด.54 คือ "แบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคล สำหรับการหักภาษี ณ ที่จ่ายตามมาตรา 70 และมาตรา 70 ทวิ แห่งประมวลรัษฎากร" กล่าวคือเมื่อบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่จดทะเบียนในไทย จ่ายเงินได้บางประเภทไปให้นิติบุคคลต่างประเทศที่ไม่ได้ประกอบกิจการในไทย กฎหมายกำหนดให้ผู้จ่ายต้องหักภาษีไว้ก่อนโอน แล้วนำส่งให้กรมสรรพากรด้วยแบบ ภ.ง.ด.54

ภาษีนี้เป็น ภาระของผู้จ่าย ไม่ใช่ผู้รับ — ผู้รับในต่างประเทศได้รับเงินสุทธิหลังหัก ส่วนภาษีที่หักได้ ผู้จ่ายนำส่งแทน หากไม่หักหรือหักผิดอัตราจะถือว่าผู้จ่ายนำส่งไม่ครบ และต้องรับผิดชอบทั้งภาษีขาดและเงินเพิ่ม (ข้อมูล ณ ปี 2569)

ประเภทเงินได้ที่ต้องหักและอัตราภาษี

อัตราภาษีขึ้นกับ ประเภทเงินได้ตามมาตรา 40 ของประมวลรัษฎากร ซึ่งกำหนดไว้ดังนี้

• ค่าบริการ ค่านายหน้า ค่าธรรมเนียม (มาตรา 40(2)) — อัตรา 15%
• ค่าสิทธิ ค่าลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า ความลับทางการค้า (มาตรา 40(3)) — อัตรา 15%
• ดอกเบี้ย (มาตรา 40(4)(ก)) — อัตรา 15%
• เงินปันผล (มาตรา 40(4)(ข)) — อัตรา 10%
• ค่าเช่าทรัพย์สิน (มาตรา 40(5)) — อัตรา 15%
• วิชาชีพอิสระ เช่น แพทย์ สถาปนิก วิศวกร (มาตรา 40(6)) — อัตรา 15%
• กำไรที่โอนกลับต่างประเทศ (มาตรา 70 ทวิ) — อัตรา 10%

กรณีที่พบบ่อยในธุรกิจ SME คือ ค่า SaaS/software subscription (มักจัดเป็นค่าสิทธิ มาตรา 40(3) อัตรา 15%) และค่า consulting จากบริษัทต่างประเทศ (มาตรา 40(2) หรือ 40(6) อัตรา 15%) อย่างไรก็ตาม การจัดประเภทรายการแต่ละอย่างควรพิจารณาจากลักษณะสัญญาและเนื้อหาบริการจริง ไม่ใช่เพียงชื่อ invoice

กำหนดเวลานำส่ง ภ.ง.ด.54

ผู้จ่ายเงินต้องนำส่งภาษีที่หักไว้ภายใน 7 วันนับจากวันสิ้นเดือนที่จ่ายเงิน หากยื่นผ่านระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรจะได้รับขยายเวลาเป็น 15 วันนับจากวันสิ้นเดือน กำหนดนี้สั้นมาก — กิจการที่โอนเงินต่างประเทศในวันที่ 1 ของเดือนก็ต้องนำส่งภาษีภายในเดือนนั้นเอง ดังนั้นจึงไม่ควรรวบรวมเอกสารสิ้นไตรมาสแล้วค่อยจัดการ

หากนำส่งล่าช้า จะเสียเงินเพิ่มในอัตราร้อยละ 1.5 ต่อเดือน (หรือเศษของเดือน) ของภาษีที่ขาด ประกอบกับอาจมีเบี้ยปรับเพิ่มเติมตามกรณี

ภ.พ.36 กับ ภ.ง.ด.54 ต่างกันอย่างไร — และทำไมบางธุรกรรมต้องยื่นทั้งคู่

นี่คือจุดที่สับสนมากที่สุด: ภ.พ.36 และ ภ.ง.ด.54 เป็น คนละภาษีคนละแบบ แต่ธุรกรรมเดียวกันอาจกระตุ้นทั้งสองพร้อมกัน

ตัวอย่างที่ต้องยื่นทั้งคู่: กิจการจดทะเบียน VAT จ่ายค่า consulting ให้บริษัทต่างประเทศที่ไม่มี PE ในไทย — ต้องยื่น ภ.พ.36 นำส่ง VAT 7% และยื่น ภ.ง.ด.54 หักภาษีเงินได้ 15% ในเดือนเดียวกัน โดยโอนเงินให้ต่างประเทศในยอดสุทธิหลังหักภาษี

อนุสัญญาภาษีซ้อน (DTA) ลดอัตราภาษีได้

ไทยมีอนุสัญญาภาษีซ้อน (Double Tax Agreement — DTA) กับหลายสิบประเทศ อาทิ ญี่ปุ่น สิงคโปร์ จีน สหราชอาณาจักร เยอรมนี และสหรัฐอเมริกา อนุสัญญาเหล่านี้อาจกำหนดอัตราภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ต่ำกว่าอัตราในประมวลรัษฎากร เช่น ลดลงเหลือ 5% หรือ 10% สำหรับบางประเภทเงินได้

เพื่อใช้อัตรา DTA ผู้รับเงินในต่างประเทศต้องแสดงหลักฐานว่าเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีในประเทศคู่สัญญา (Tax Residency Certificate) และต้องเป็น "ผู้ได้รับผลประโยชน์ที่แท้จริง" (beneficial owner) ของเงินนั้น การใช้อัตรา DTA โดยไม่มีหลักฐานครบถ้วนมีความเสี่ยงถูกประเมินภาษีเพิ่ม ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจใช้อัตราพิเศษ

ธุรกรรมที่พบบ่อยในธุรกิจ SME และสิ่งที่ต้องทำ

ด้านล่างนี้คือสถานการณ์ที่เจ้าของธุรกิจ SME พบบ่อยที่สุด พร้อมแนวทางเบื้องต้น

• จ่ายค่า SaaS หรือ software subscription ให้บริษัทต่างประเทศ (เช่น Adobe, Zoom, Slack) — โดยทั่วไปอาจถือเป็นค่าสิทธิ (มาตรา 40(3)) อัตรา 15% ต้องยื่น ภ.ง.ด.54 และหาก VAT-registered ต้องยื่น ภ.พ.36 อีกด้วย อย่างไรก็ตาม การตีความขึ้นกับรายละเอียดสัญญา — บางแพลตฟอร์มถือว่าเป็นการขายสิทธิใช้งาน บางรายถือว่าเป็นค่าบริการ ควรปรึกษาผู้ดูแลบัญชี
• จ่ายค่าโฆษณาออนไลน์ให้ Meta, Google, TikTok — ปัจจุบันแพลตฟอร์มเหล่านี้มีกลไกจัดการ VAT เองบางส่วน แต่ยังต้องตรวจสอบว่ากิจการต้องยื่น ภ.พ.36 หรือไม่ตามสถานะการจดทะเบียน VAT และสถานะ VAT ของแพลตฟอร์มในไทย
• จ่ายค่า consulting หรือค่าที่ปรึกษาให้บุคคลหรือบริษัทต่างประเทศ — ต้องตรวจสอบว่าผู้รับเป็น นิติบุคคล หรือ บุคคลธรรมดา เพราะบุคคลธรรมดาต่างชาติที่ไม่มีถิ่นที่อยู่ในไทยอาจอยู่ภายใต้กฎคนละมาตรา อีกทั้งต้องพิจารณาว่าผู้รับมี Permanent Establishment (PE) ในไทยหรือไม่
• จ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นต่างประเทศ — ต้องหักภาษี 10% และยื่น ภ.ง.ด.54 ภายใน 7 วัน (หรือ 15 วัน e-Filing) นับจากวันสิ้นเดือนที่จ่าย อัตราอาจลดลงตาม DTA ของประเทศที่ผู้ถือหุ้นมีถิ่นที่อยู่

เอกสารที่ต้องเตรียมให้บัญชีทุกครั้งที่จ่ายเงินต่างประเทศ

ข้อมูลต่อไปนี้มีผลโดยตรงต่อการพิจารณาทั้ง ภ.ง.ด.54 และ ภ.พ.36 ควรส่งให้บัญชีทันทีที่มีการโอนเงิน ไม่ใช่รอสิ้นเดือน

• Invoice หรือ billing statement ต้นฉบับจาก supplier ต่างประเทศ (พร้อมคำอธิบายบริการที่ชัดเจน)
• หลักฐานการโอนเงินหรือรายการตัดบัตรเครดิต พร้อมวันที่จ่ายจริง
• ข้อมูลของผู้รับ: ชื่อบริษัท ประเทศที่ตั้ง และประเภทนิติบุคคลหรือบุคคลธรรมดา
• สัญญาหรือ Terms of Service ถ้ามี (ช่วยระบุประเภทเงินได้ตามมาตรา 40)
• Tax Residency Certificate ของผู้รับ ในกรณีที่ต้องการใช้อัตรา DTA

สิ่งที่ต้องระวัง: ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

สรุป: จ่ายต่างประเทศ ต้องดูสองแบบพร้อมกัน

ภ.ง.ด.54 เป็นหน้าที่ของผู้จ่ายในไทย ไม่ใช่ผู้รับต่างประเทศ กิจการที่จ่ายค่าบริการ ค่าสิทธิ ดอกเบี้ย หรือเงินปันผลไปต่างประเทศต้องหักภาษีที่อัตราตามประเภทเงินได้ (โดยทั่วไป 15% หรือ 10%) และนำส่งภายใน 7 วัน (หรือ 15 วัน หาก e-Filing) จากวันสิ้นเดือนที่จ่าย พร้อมกันนั้นยังอาจต้องยื่น ภ.พ.36 นำส่ง VAT อีกด้วยหากเข้าเงื่อนไข

เจ้าของกิจการไม่จำเป็นต้องจำตัวบทกฎหมายทุกข้อ แต่ควรส่งเอกสารและข้อมูลบริการที่ซื้อให้บัญชีทราบ ทันทีที่มีการจ่ายเงิน ไม่ใช่สิ้นเดือนหรือสิ้นไตรมาส เพื่อให้ตรวจสอบและนำส่งภาษีได้ทันกำหนด หากไม่แน่ใจว่ารายการใดต้องยื่น ภ.ง.ด.54 หรือ ภ.พ.36 หรือทั้งคู่ การปรึกษาผู้ดูแลบัญชีล่วงหน้าจะป้องกันเงินเพิ่มและเบี้ยปรับได้มากกว่าการแก้ไขภายหลัง

เช็กลิสต์ก่อนจ่ายเงินต่างประเทศ

ทุกครั้งที่มีรายการจ่ายไปต่างประเทศ ให้ตรวจสอบประเด็นต่อไปนี้เพื่อให้ครอบคลุมทั้งภาษีเงินได้และ VAT

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร: Withholding Tax (ภาษีหัก ณ ที่จ่าย)
• กรมสรรพากร: ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing
• กรมสรรพากร: ภาษีเงินได้นิติบุคคล
• กรมสรรพากร: ตารางอัตราภาษีในอนุสัญญาภาษีซ้อน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ภ.ง.ด.54 ต้องยื่นภายในกำหนดเวลาเท่าไหร่ และหากยื่นล่าช้ามีโทษอะไร?

ต้องนำส่งภาษีและยื่นแบบ ภ.ง.ด.54 ภายใน 7 วันนับจากวันสิ้นเดือนที่จ่ายเงิน หากยื่นผ่านระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรจะได้รับขยายเวลาเป็น 15 วันนับจากวันสิ้นเดือน หากนำส่งล่าช้าจะเสียเงินเพิ่มในอัตราร้อยละ 1.5 ต่อเดือน (หรือเศษของเดือน) ของภาษีที่ขาด และอาจมีเบี้ยปรับเพิ่มเติมตามกรณี

จ่ายค่า software subscription หรือ SaaS ให้บริษัทต่างประเทศ ต้องยื่น ภ.ง.ด.54 ด้วยหรือไม่?

โดยทั่วไปค่า software subscription หรือ SaaS อาจถือเป็นค่าสิทธิ (มาตรา 40(3)) ซึ่งต้องหักภาษีในอัตรา 15% และยื่น ภ.ง.ด.54 อย่างไรก็ตามการจัดประเภทขึ้นกับรายละเอียดสัญญาและลักษณะการให้สิทธิใช้งาน บางกรณีอาจถือเป็นค่าบริการ (มาตรา 40(2)) ในอัตราเดียวกัน นอกจากนี้หากกิจการจดทะเบียน VAT อาจต้องยื่น ภ.พ.36 นำส่ง VAT 7% พร้อมกันด้วย ควรปรึกษาผู้ดูแลบัญชีเพื่อระบุประเภทให้ถูกต้องตามสัญญาจริง

ภ.ง.ด.54 กับ ภ.พ.36 ต้องยื่นพร้อมกันหรือไม่ และต่างกันอย่างไร?

ภ.ง.ด.54 และ ภ.พ.36 เป็นคนละภาษีคนละแบบ แต่มีกำหนดเวลานำส่งเหมือนกัน คือ 7 วัน (กระดาษ) หรือ 15 วัน (e-Filing) นับจากวันสิ้นเดือนที่จ่าย ภ.ง.ด.54 ใช้นำส่งภาษีเงินได้ที่หักจากการจ่ายเงินได้ตามมาตรา 40(2)–(6) ให้นิติบุคคลต่างประเทศ ส่วน ภ.พ.36 ใช้นำส่ง VAT 7% แทนผู้ให้บริการต่างประเทศที่ไม่ได้จดทะเบียน VAT ในไทย ธุรกรรมเดียวกันอาจต้องยื่นทั้งสองแบบพร้อมกัน เช่น จ่ายค่า consulting ให้บริษัทต่างประเทศที่ไม่มีสาขาในไทย