รายได้ธุรกิจส่วนตัว: หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาหรือตามจริง แบบไหนประหยัดภาษีกว่า

เจ้าของกิจการที่มีรายได้จากธุรกิจส่วนตัวมีสิทธิเลือกหักค่าใช้จ่ายได้ 2 วิธี คือแบบเหมาตามเปอร์เซ็นต์ที่กฎหมายกำหนด หรือหักตามค่าใช้จ่ายจริงที่เกิดขึ้น บทความนี้เปรียบเทียบทั้งสองวิธีอย่างละเอียดเพื่อช่วยตัดสินใจ

หลักพื้นฐาน: ค่าใช้จ่ายในการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

เมื่อเจ้าของกิจการต้องยื่นแบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ขั้นตอนสำคัญคือการหักค่าใช้จ่ายออกจากเงินได้พึงประเมินก่อน จึงจะได้ เงินได้หลังหักค่าใช้จ่าย ซึ่งนำไปหักค่าลดหย่อนอีกครั้งจนได้ เงินได้สุทธิ สำหรับคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า

ประมวลรัษฎากรและกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้องกำหนดให้ผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40(5)–(8) สามารถหักค่าใช้จ่ายได้ 2 วิธี ได้แก่

• การหักแบบเหมา (Standard Deduction) หักค่าใช้จ่ายตามอัตราเปอร์เซ็นต์ที่กฎหมายกำหนดไว้ล่วงหน้าโดยไม่ต้องพิสูจน์ว่ามีค่าใช้จ่ายจริง
• การหักตามจริง (Actual Deduction) หักค่าใช้จ่ายตามจำนวนที่เกิดขึ้นจริงและจำเป็นในการประกอบกิจการ โดยต้องมีหลักฐานพิสูจน์ได้

อัตราหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาตามประเภทเงินได้

อัตราหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาแตกต่างกันตามประเภทเงินได้ดังนี้

ประเภทเงินได้ (มาตรา 40)	อัตราหักเหมา	เพดานหักสูงสุด
40(5) ค่าเช่าทรัพย์สิน (บ้าน ที่ดิน)	30%	ไม่มีเพดาน
40(5) ค่าเช่ายานพาหนะ	30%	ไม่มีเพดาน
40(6) วิชาชีพอิสระ (แพทย์ ทนายความ ฯลฯ)	60%	ไม่มีเพดาน
40(7) รับเหมาก่อสร้างที่จัดหาของด้วย	70%	ไม่มีเพดาน
40(8) ธุรกิจการค้าและกิจการทั่วไป	60%	ไม่เกิน 100,000 บาท หรือตามอัตราที่กำหนด

หมายเหตุ: สำหรับมาตรา 40(8) อัตราหักเหมาอาจแตกต่างกันตามประเภทธุรกิจเฉพาะ ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรหรือที่ปรึกษาภาษีเพื่อความถูกต้อง เนื่องจากบางกิจการมีกฎกระทรวงกำหนดอัตราไว้เป็นการเฉพาะ

เงื่อนไขการหักค่าใช้จ่ายตามจริง

หากเลือกหักค่าใช้จ่ายตามจริง ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์สำคัญดังนี้

• เกี่ยวข้องกับการประกอบกิจการโดยตรง ค่าใช้จ่ายนั้นต้องเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการสร้างรายได้โดยตรง ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายส่วนตัว
• มีหลักฐานเอกสารครบถ้วน ต้องมีใบเสร็จรับเงิน ใบกำกับภาษี หรือเอกสารอื่นที่พิสูจน์การจ่ายเงินได้จริง
• ไม่ใช่รายการที่กฎหมายห้ามหัก เช่น ค่าปรับ ค่าสินบน ค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่นำมาผ่านบัญชีกิจการ
• จำนวนสมเหตุสมผล ค่าใช้จ่ายที่สูงผิดปกติเมื่อเทียบกับรายได้อาจถูกกรมสรรพากรตั้งข้อสังเกตและตรวจสอบ

เปรียบเทียบกรณีตัวอย่าง: แบบไหนประหยัดกว่า?

สมมติว่าเจ้าของกิจการประเภทธุรกิจบริการมีรายได้จากธุรกิจส่วนตัว (มาตรา 40(8)) 1,200,000 บาทต่อปี และมีค่าใช้จ่ายจริงที่พิสูจน์ได้ 400,000 บาท

รายการ	หักแบบเหมา	หักตามจริง
รายได้พึงประเมิน	1,200,000 บาท	1,200,000 บาท
หักค่าใช้จ่าย	60% = 720,000 บาท	400,000 บาท (จริง)
เงินได้หลังหักค่าใช้จ่าย	480,000 บาท	800,000 บาท
ผลที่ได้	ฐานภาษีต่ำกว่า = ภาษีน้อยกว่า	ฐานภาษีสูงกว่า = ภาษีมากกว่า

จากตัวอย่างนี้ การหักแบบเหมา 60% ให้ผลดีกว่าการหักตามจริง 400,000 บาท อย่างชัดเจน เพราะ 60% ของ 1,200,000 = 720,000 บาท ซึ่งมากกว่าค่าใช้จ่ายจริง 400,000 บาทถึง 320,000 บาท

แต่หากค่าใช้จ่ายจริงสูงกว่าอัตราเหมา เช่น มีค่าใช้จ่ายจริง 850,000 บาท การหักตามจริงจะให้ผลดีกว่า

ปัจจัยที่ต้องพิจารณาในการเลือกวิธีหักค่าใช้จ่าย

การตัดสินใจเลือกวิธีหักค่าใช้จ่ายควรพิจารณาปัจจัยหลายด้านประกอบกัน

• สัดส่วนค่าใช้จ่ายจริงต่อรายได้ หากค่าใช้จ่ายจริงน้อยกว่าอัตราเหมา การหักแบบเหมาให้ผลดีกว่าเสมอ
• ความพร้อมของเอกสาร การหักตามจริงต้องมีเอกสารครบถ้วน หากเอกสารไม่สมบูรณ์ อาจถูกกรมสรรพากรไม่อนุมัติค่าใช้จ่ายบางส่วน
• ความเสี่ยงในการถูกตรวจสอบ การหักตามจริงในจำนวนสูงมากอาจดึงดูดความสนใจในการตรวจสอบมากกว่า
• ประเภทของธุรกิจ บางธุรกิจมีต้นทุนสูงตามธรรมชาติ เช่น ธุรกิจการผลิต ค้าปลีก ซึ่งค่าใช้จ่ายตามจริงมักสูงกว่าอัตราเหมา

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการหักค่าใช้จ่าย

• นำค่าใช้จ่ายส่วนตัวมาหักเป็นค่าใช้จ่ายธุรกิจ เช่น ค่าอาหาร ค่าท่องเที่ยว ค่าสินค้าส่วนตัว ซึ่งผิดกฎหมายและอาจถูกปรับย้อนหลัง
• หักค่าเสื่อมราคาสินทรัพย์ผิดวิธีหรือใช้อัตราสูงกว่าที่กฎหมายกำหนด
• ลืมรวมค่าใช้จ่ายที่หักได้บางรายการ เช่น ค่าเดินทางเพื่อธุรกิจ ค่าอบรม ค่าซอฟต์แวร์ที่ใช้ในกิจการ
• สับสนระหว่างค่าใช้จ่ายสำหรับภาษีบุคคลธรรมดาและภาษีนิติบุคคล ซึ่งมีหลักเกณฑ์ต่างกัน

สรุปคำแนะนำ: เลือกวิธีไหนดี?

สำหรับเจ้าของกิจการ SME ส่วนใหญ่ โดยเฉพาะธุรกิจบริการที่มีต้นทุนหลักเป็นค่าแรงและค่าบริหารจัดการ การหักแบบเหมามักให้ผลดีกว่า เพราะอัตราเหมา 60% มักสูงกว่าค่าใช้จ่ายจริงที่มีเอกสารพิสูจน์ได้ อีกทั้งยังสะดวก ไม่ต้องเก็บเอกสารมากมาย และลดความเสี่ยงจากการถูกตรวจสอบ

แต่สำหรับธุรกิจที่มีต้นทุนสูง เช่น ธุรกิจค้าปลีก ผลิตสินค้า หรือธุรกิจที่มีค่าเช่าสถานที่และค่าสาธารณูปโภคสูง การคำนวณเปรียบเทียบทั้งสองวิธีก่อนตัดสินใจเป็นสิ่งสำคัญ ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีหรือผู้สอบบัญชีที่เชี่ยวชาญเพื่อเลือกวิธีที่เหมาะสมที่สุดกับสถานการณ์เฉพาะของธุรกิจ

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง รายได้ธุรกิจส่วนตัว: หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาหรือตามจริง แบบไหนประหยัดภาษีกว่า ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

สามารถเปลี่ยนวิธีหักค่าใช้จ่ายจากปีหนึ่งไปอีกปีได้ไหม?

ได้ ไม่มีข้อกำหนดให้ต้องใช้วิธีเดิมทุกปี เจ้าของกิจการสามารถเลือกวิธีที่ประหยัดภาษีที่สุดในแต่ละปีได้อิสระ โดยไม่ต้องแจ้งกรมสรรพากรว่าเปลี่ยนวิธี แต่ควรบันทึกเหตุผลและเก็บหลักฐานการคำนวณไว้

ค่าใช้จ่ายประเภทไหนบ้างที่หักตามจริงได้สำหรับธุรกิจส่วนตัว?

ค่าใช้จ่ายที่หักได้ตามจริงได้แก่ ค่าเช่าสำนักงาน ค่าสาธารณูปโภค เงินเดือนพนักงาน ค่าวัสดุ อุปกรณ์ ค่าเดินทางเพื่อธุรกิจ ค่าโฆษณา ค่าซอฟต์แวร์และเครื่องมือที่ใช้ในกิจการ ค่าอบรมและพัฒนาความรู้ และค่าเสื่อมราคาสินทรัพย์ตามอัตราที่กำหนด

อัตราเหมา 60% หมายความว่าอย่างไร?

อัตราเหมา 60% หมายความว่ากรมสรรพากรยินยอมให้หักค่าใช้จ่ายออกจากรายได้ได้ร้อยละ 60 โดยไม่ต้องพิสูจน์ว่ามีค่าใช้จ่ายจริงจำนวนนั้น เช่น รายได้ 1,000,000 บาท หักแบบเหมา 60% จะได้ 600,000 บาท คงเหลือเป็นเงินได้หลังหักค่าใช้จ่าย 400,000 บาทสำหรับคำนวณภาษีต่อไป

ถ้าเลือกหักตามจริงแต่ไม่มีเอกสารครบถ้วน จะเกิดอะไรขึ้น?

กรมสรรพากรอาจไม่อนุมัติค่าใช้จ่ายที่ไม่มีเอกสารรองรับ ทำให้ฐานภาษีสูงขึ้นกว่าที่ยื่นไว้ และอาจถูกประเมินภาษีเพิ่มพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม ดังนั้นหากเลือกหักตามจริงต้องเก็บเอกสารทุกรายการอย่างครบถ้วนและเป็นระเบียบ

เจ้าของกิจการที่มีรายได้จากหลายแหล่ง เลือกวิธีหักค่าใช้จ่ายต่างกันในแต่ละแหล่งได้ไหม?

ขึ้นอยู่กับประเภทเงินได้ รายได้แต่ละมาตราอาจมีตัวเลือกและอัตราเหมาที่ต่างกัน โดยทั่วไปต้องเลือกวิธีเดียวกันสำหรับรายได้ในมาตราเดียวกัน แต่รายได้ต่างมาตราอาจเลือกวิธีต่างกันได้ ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีเพื่อความถูกต้อง

ธุรกิจค้าปลีกหรือขายสินค้า ควรหักแบบเหมาหรือตามจริง?

ธุรกิจค้าปลีกหรือขายสินค้ามักมีต้นทุนสินค้าสูงมาก ซึ่งหากนำมาคำนวณตามจริงอาจสูงกว่าอัตราเหมาได้ ควรคำนวณเปรียบเทียบทั้งสองวิธีก่อนตัดสินใจในแต่ละปี โดยนำต้นทุนสินค้า ค่าเช่า และค่าใช้จ่ายดำเนินงานทั้งหมดมารวมและเปรียบเทียบกับอัตราเหมา

ค่าเดินทางและค่าอาหารระหว่างทำธุรกิจหักตามจริงได้ทั้งหมดไหม?

ค่าเดินทางเพื่อธุรกิจหักได้ตามจริงหากมีหลักฐานชัดเจนว่าเกี่ยวข้องกับกิจการ ส่วนค่าอาหารและการเลี้ยงรับรองมีข้อจำกัดและต้องพิสูจน์ความจำเป็นทางธุรกิจ กรมสรรพากรอาจตั้งข้อสังเกตหากค่าใช้จ่ายประเภทนี้สูงผิดปกติเมื่อเทียบกับขนาดธุรกิจ