ถ้าคุณเป็นครีเอเตอร์ที่ขายผลงานศิลปะ เพลง หรืองานออกแบบในรูปแบบ NFT (Non-Fungible Token) คำตอบสั้นๆ คือ เงินที่ได้จากการขาย NFT ครั้งแรกถือเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร
ต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลตามสถานะของผู้ขาย
ส่วนค่า Royalty ที่ได้จากการขายต่อ (Resale) ในตลาดรอง ก็ถือเป็นเงินได้เช่นกัน แต่มีจุดที่ต้องระวังเรื่องการรับรู้รายได้ การแปลงสกุลเงินคริปโตเป็นบาท
และภาษีมูลค่าเพิ่มที่หลายคนมองข้าม
NFT (Non-Fungible Token) กลายเป็นช่องทางสร้างรายได้ใหม่ของครีเอเตอร์ไทยจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นนักวาดภาพประกอบ นักดนตรี ช่างภาพ หรือนักออกแบบดิจิทัล
แต่เพราะเป็นสินทรัพย์รูปแบบใหม่ที่เพิ่งเข้ามาไม่กี่ปี
หลายคนจึงยังสับสนว่าเงินที่ได้จากการขายผลงานครั้งแรก กับค่า Royalty ที่ได้เมื่อผลงานถูกขายต่อในตลาดรอง ต้องเสียภาษีแบบไหน และต้องจัดการเอกสารอย่างไรให้ถูกต้องตามกฎหมายไทย
สารบัญบทความ
- เงินได้จากการขาย NFT ครั้งแรกคือเงินได้ประเภทใด
- ค่า Royalty จากการขายต่อ (Resale Royalty) ต้องเสียภาษีอย่างไร
- การแปลงมูลค่าคริปโตเป็นเงินบาทเพื่อคำนวณภาษี
- ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) กับการขาย NFT
- ตัวอย่างสถานการณ์จริง: ครีเอเตอร์ขายภาพวาดดิจิทัลเป็น NFT
- ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของครีเอเตอร์ NFT
- แนวทางปฏิบัติที่แนะนำสำหรับครีเอเตอร์ NFT
- สรุป
- แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
- ตารางนำบทความไปใช้
เงินได้จากการขาย NFT ครั้งแรกคือเงินได้ประเภทใด
ตามหลักการของประมวลรัษฎากร เงินได้ทุกประเภทที่ผู้มีถิ่นที่อยู่ในไทยได้รับ ไม่ว่าจะเป็นเงินบาท เงินตราต่างประเทศ หรือสินทรัพย์ดิจิทัล
ล้วนต้องนำมาพิจารณาเพื่อเสียภาษีเงินได้ทั้งสิ้น สำหรับ NFT ที่ครีเอเตอร์สร้างขึ้นเองแล้วนำไปขาย
โดยทั่วไปจะถูกจัดเป็นเงินได้ประเภทใดประเภทหนึ่งต่อไปนี้ ขึ้นอยู่กับลักษณะการทำงานจริง:
- เงินได้ตามมาตรา 40(8): กรณีครีเอเตอร์ขายผลงานศิลปะในลักษณะการค้าหรือขายเป็นครั้งคราวโดยไม่ได้มีนายจ้าง มักถูกจัดเป็นเงินได้จากการประกอบธุรกิจการค้า
- เงินได้ตามมาตรา 40(3): กรณีมีลักษณะเป็นค่าลิขสิทธิ์หรือค่าตอบแทนจากทรัพย์สินทางปัญญา เช่น ค่า Royalty ที่เกิดจากการอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ในผลงาน
- เงินได้ตามมาตรา 40(2): หากมีลักษณะเป็นการรับจ้างทำงานให้ผู้อื่นแล้วได้รับค่าตอบแทนเป็น NFT
ข้อควรระวังคือ การจัดประเภทเงินได้มีผลต่ออัตราการหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาและสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่แตกต่างกัน จึงควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อพิจารณาลักษณะงานจริงของแต่ละราย
ก่อนยื่นแบบ ภ.ง.ด.
เพราะกรมสรรพากรพิจารณาจากข้อเท็จจริงของธุรกรรม ไม่ใช่แค่ชื่อเรียกว่าเป็น NFT
ค่า Royalty จากการขายต่อ (Resale Royalty) ต้องเสียภาษีอย่างไร
จุดเด่นของ NFT คือสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract) สามารถกำหนดให้ผู้สร้างงานได้รับส่วนแบ่งอัตโนมัติทุกครั้งที่ผลงานถูกขายต่อในตลาดรอง เช่น กำหนดไว้ 5-10% ของราคาขายต่อ
เงินก้อนนี้ถือเป็นเงินได้ใหม่ที่เกิดขึ้นในปีภาษีที่ได้รับ
ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของการขายครั้งแรก และมีลักษณะใกล้เคียงกับ ค่าลิขสิทธิ์ (Royalty) ตามมาตรา 40(3) มากที่สุด
เพราะเป็นผลตอบแทนจากการอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญาที่ครีเอเตอร์เป็นเจ้าของ
ประเด็นที่ครีเอเตอร์มักมองข้ามคือ รายได้ Royalty แบบนี้มักเข้ามาเป็นคริปโตเคอร์เรนซี (เช่น ETH) ผ่านกระเป๋าเงินดิจิทัล (Wallet) โดยไม่มีใบเสร็จหรือหลักฐานเป็นภาษาไทยชัดเจน
ทำให้เมื่อถึงเวลายื่นภาษีปลายปีจึงลืมนำมารวมคำนวณ
ซึ่งถือเป็นการยื่นแบบไม่ครบถ้วนและอาจถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับเงินเพิ่มได้
การแปลงมูลค่าคริปโตเป็นเงินบาทเพื่อคำนวณภาษี
เมื่อได้รับเงินจากการขาย NFT หรือค่า Royalty เป็นคริปโตเคอร์เรนซี ต้องแปลงมูลค่าเป็นเงินบาทตามอัตราตลาด ณ วันที่ได้รับเงินหรือวันที่ธุรกรรมสำเร็จ
(ไม่ใช่วันที่ถอนเงินออกมาเป็นเงินบาทจริง) หลักการนี้สำคัญมากเพราะราคาคริปโตผันผวนสูง
ตัวอย่างเช่น หากได้รับ 0.5 ETH เป็นค่า Royalty ในวันที่ 15 มีนาคม ต้องใช้อัตราแลกเปลี่ยนของ ETH เป็นบาทในวันนั้นมาบันทึกเป็นรายได้ ไม่ใช่รอจนกว่าจะขายแปลงเป็นเงินบาทจริงในอีก 3
เดือนถัดมา
แนะนำให้ครีเอเตอร์จัดทำสมุดบันทึกรายรับ (Income Log) แยกเป็นรายธุรกรรม บันทึกวันที่ จำนวนโทเคน อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันนั้น และมูลค่าบาทที่คำนวณได้
เพื่อใช้เป็นหลักฐานประกอบการยื่นภาษีและพร้อมชี้แจงหากถูกตรวจสอบ
ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) กับการขาย NFT
ประเด็นที่ซับซ้อนไม่แพ้กันคือเรื่อง VAT เพราะการขาย NFT ในหลายกรณีถือเป็นการขาย "สินค้าที่ไม่มีรูปร่าง" หรือการให้บริการทางอิเล็กทรอนิกส์
หากครีเอเตอร์มีรายได้จากการขายผลงานเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี จะต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและเรียกเก็บ
VAT จากผู้ซื้อ (อัตราปัจจุบัน 7% ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้จริงกับกรมสรรพากรก่อนออกใบกำกับภาษี) แต่หากขายผ่านแพลตฟอร์มตลาดกลาง NFT ต่างประเทศ (เช่น OpenSea, Foundation)
ที่ผู้ซื้อส่วนใหญ่อยู่ต่างประเทศ
ต้องพิจารณาเพิ่มเติมว่าธุรกรรมเข้าข่ายการส่งออกบริการที่อาจมีสิทธิ์ VAT อัตรา 0% หรือไม่ ซึ่งเป็นเรื่องเฉพาะทางที่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบเป็นรายกรณี
เพราะกฎเกณฑ์เรื่องบริการทางอิเล็กทรอนิกส์ข้ามพรมแดนมีรายละเอียดปลีกย่อยมาก
ตัวอย่างสถานการณ์จริง: ครีเอเตอร์ขายภาพวาดดิจิทัลเป็น NFT
สมมติคุณเอ เป็นนักวาดภาพประกอบอิสระ สร้างผลงาน NFT ชุดหนึ่งจำนวน 50 ชิ้น ขายครั้งแรกในราคาชิ้นละ 0.1 ETH (สมมติอัตราแลกเปลี่ยนวันนั้น 1 ETH = 85,000 บาท) รวมมูลค่าขาย 50 x
8,500 = 425,000 บาท
เงินก้อนนี้ต้องนำไปรวมเป็นเงินได้ในปีภาษีที่ขาย และคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามอัตราก้าวหน้าหลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนตามสิทธิ์
ต่อมาในอีก 6 เดือน ผลงานชิ้นหนึ่งถูกขายต่อในตลาดรองด้วยราคา 0.3 ETH โดยคุณเอได้รับส่วนแบ่ง Royalty 7.5% หรือประมาณ 0.0225 ETH หากอัตราแลกเปลี่ยนวันนั้นอยู่ที่ 1 ETH = 90,000
บาท คุณเอจะมีรายได้เพิ่ม 2,025 บาท
ซึ่งต้องบันทึกเป็นรายได้ใหม่ในปีภาษีถัดไป (คนละปีกับการขายครั้งแรก) แม้จำนวนเงินจะดูเล็กน้อย แต่ถ้าผลงานมีการซื้อขายเปลี่ยนมือหลายครั้งตลอดปี รายได้ Royalty
สะสมอาจมีนัยสำคัญและต้องติดตามให้ครบทุกธุรกรรม
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของครีเอเตอร์ NFT
ความเข้าใจผิดที่ทำให้เสี่ยงถูกประเมินภาษีย้อนหลัง
- คิดว่ารายได้ที่ยังอยู่ในรูปคริปโตในกระเป๋าเงินดิจิทัล ไม่ต้องเสียภาษีจนกว่าจะแปลงเป็นเงินบาท ซึ่งไม่ถูกต้อง เพราะต้องรับรู้รายได้ ณ วันที่ได้รับหรือธุรกรรมสำเร็จ
- ไม่บันทึกอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันที่ได้รับเงิน ทำให้ตอนปลายปีคำนวณรายได้ย้อนหลังไม่ตรงกับความเป็นจริง
- ลืมนำรายได้ Royalty จากการขายต่อมารวมคำนวณ เพราะคิดว่าเป็นแค่ "โบนัส" ไม่ใช่รายได้หลัก
- ไม่แยกบัญชีกระเป๋าเงินดิจิทัลสำหรับใช้รับเงินธุรกิจกับกระเป๋าเงินส่วนตัว ทำให้ตรวจสอบยอดรายได้จริงยาก
- เข้าใจผิดว่า NFT ที่ขายผ่านแพลตฟอร์มต่างประเทศไม่ต้องเสียภาษีในไทย ทั้งที่หากผู้ขายเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ในไทย รายได้จากทั่วโลกยังต้องนำมารวมคำนวณตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
แนวทางปฏิบัติที่แนะนำสำหรับครีเอเตอร์ NFT
- จัดทำบันทึกรายรับแยกตามธุรกรรม ระบุวันที่ จำนวนโทเคน อัตราแลกเปลี่ยน และมูลค่าบาททุกครั้งที่ได้รับเงิน
- แยกกระเป๋าเงินดิจิทัลสำหรับรับเงินจากการขายผลงานออกจากกระเป๋าส่วนตัว เพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังง่าย
- ติดตามรายได้ Royalty จากการขายต่อในตลาดรองอย่างสม่ำเสมอ อย่ารอจนสิ้นปีค่อยไล่ตรวจ เพราะแพลตฟอร์มบางแห่งมีประวัติธุรกรรมย้อนหลังจำกัด
- หากมีรายได้จากการขายผลงานเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มโดยเร็ว
- พิจารณาว่าจะดำเนินกิจการในนามบุคคลธรรมดาหรือจดทะเบียนนิติบุคคล เพราะเมื่อรายได้เติบโตขึ้น การวางแผนภาษีในรูปแบบนิติบุคคลอาจช่วยบริหารภาระภาษีได้อย่างมีประสิทธิภาพกว่า
- เก็บหลักฐานสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract) และเงื่อนไข Royalty ที่กำหนดไว้ เพื่อใช้ชี้แจงลักษณะเงินได้หากถูกสอบถามจากกรมสรรพากร
สรุป
รายได้จากการขาย NFT และค่า Royalty ขายต่อ เป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษีตามกฎหมายไทยเช่นเดียวกับเงินได้รูปแบบอื่น เพียงแต่มีรายละเอียดเฉพาะเรื่องการแปลงมูลค่าคริปโตเป็นบาท
จังหวะเวลาการรับรู้รายได้ และประเด็น VAT ที่ต้องพิจารณาเป็นรายกรณี
เพราะกฎเกณฑ์เรื่องสินทรัพย์ดิจิทัลยังมีการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ครีเอเตอร์ที่มีรายได้จาก NFT
อย่างสม่ำเสมอจึงควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีภาษีเพื่อวางระบบบันทึกรายได้ให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น
จะได้ไม่ต้องกังวลเรื่องการถูกประเมินภาษีย้อนหลังในภายหลัง
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
ตารางนำบทความไปใช้
| ประเด็น | สิ่งที่ต้องตรวจ | ผลที่ต้องบันทึก |
|---|---|---|
| เงินได้จากการขาย NFT ครั้งแรกคือเงินได้ประเภทใด | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| ค่า Royalty จากการขายต่อ (Resale Royalty) ต้องเสียภาษีอย่างไร | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| การแปลงมูลค่าคริปโตเป็นเงินบาทเพื่อคำนวณภาษี | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ขาย NFT ได้เงินเป็นคริปโต ต้องเสียภาษีทันทีหรือรอแปลงเป็นเงินบาทก่อน?
ต้องรับรู้เป็นเงินได้ทันทีในวันที่ได้รับหรือธุรกรรมสำเร็จ โดยแปลงมูลค่าคริปโตเป็นเงินบาทตามอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันนั้น ไม่ใช่รอจนกว่าจะถอนหรือแปลงเป็นเงินบาทจริง
ค่า Royalty จากการขายต่อ NFT ในตลาดรอง ถือเป็นเงินได้ประเภทไหน?
โดยทั่วไปมีลักษณะใกล้เคียงค่าลิขสิทธิ์ตามมาตรา 40(3) เพราะเป็นผลตอบแทนจากการอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ในผลงาน แต่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาลักษณะธุรกรรมจริงเพื่อความแม่นยำ
ขาย NFT ผ่านแพลตฟอร์มต่างประเทศ ต้องเสียภาษีในไทยไหม?
หากผู้ขายเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ในไทย รายได้ที่เกิดขึ้นทั่วโลกต้องนำมารวมคำนวณภาษีตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด แม้แพลตฟอร์มจะอยู่ต่างประเทศก็ตาม
รายได้จากการขาย NFT ต้องจด VAT หรือไม่?
หากมีรายได้จากการขายผลงานหรือให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม
ส่วนกรณีขายให้ผู้ซื้อต่างประเทศอาจมีประเด็นเรื่องการส่งออกบริการที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเป็นรายกรณี
ถ้าลืมนำรายได้ Royalty มายื่นภาษีในปีก่อนหน้า ควรทำอย่างไร?
ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อยื่นแบบเพิ่มเติมหรือแก้ไขแบบภาษีย้อนหลังโดยเร็วที่สุด เพราะยิ่งดำเนินการช้าอาจมีเบี้ยปรับเงินเพิ่มสะสมมากขึ้น
ควรบันทึกข้อมูลอะไรบ้างทุกครั้งที่ได้รับเงินจากการขาย NFT?
ควรบันทึกวันที่ได้รับ จำนวนโทเคนที่ได้รับ อัตราแลกเปลี่ยนเป็นบาท ณ วันนั้น มูลค่ารวมเป็นบาท และรายละเอียดธุรกรรมหรือแพลตฟอร์มที่ใช้ เพื่อเป็นหลักฐานประกอบการยื่นภาษี
สำหรับธุรกิจที่กำลังขยายตัวหรือมีธุรกรรมซับซ้อนขึ้น การศึกษารายละเอียดบริการวางแผนภาษี ไว้ล่วงหน้าจะช่วยลดความเสี่ยงและความสับสนเรื่องภาษีได้