เมื่อบริษัทจำกัดมีผลประกอบการที่ดีจนมี "กำไรสุทธิ" และพร้อมที่จะจ่ายเงินปันผลตอบแทนคืนให้กับผู้ถือหุ้น สิ่งที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.)
กำหนดให้คณะกรรมการบริษัทต้องกระทำควบคู่กันไปคือ การจัดสรรเงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve)
ซึ่งจุดนี้ผู้ประกอบการหลายคนมักสับสนกับตัวเลข กำไรสะสม (Retained Earnings) ในงบการเงิน
สารบัญบทความ
1. กำไรสะสม (Retained Earnings) คืออะไร?
กำไรสะสม คือ ผลสะสมของกำไรสุทธิจากการดำเนินงานของบริษัทตั้งแต่วันแรกที่จัดตั้งขึ้นจนถึงปัจจุบัน หักลบด้วยผลขาดทุนสะสมในอดีต และหักลบด้วยเงินปันผลที่ได้ประกาศจ่ายไปแล้วทั้งหมด
กำไรสะสมจะแสดงอยู่ในงวดบัญชีส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity) ในงบแสดงฐานะการเงิน หากกำไรสะสมมีค่าเป็นบวก บริษัทสามารถนำกำไรนี้ไปประกาศจ่ายปันผล
หรือโอนกลับไปใช้เป็นเงินทุนหมุนเวียน/ขยายกิจการต่อได้
2. เงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve) คืออะไร?
เงินสำรองตามกฎหมาย คือ กำไรสะสมบางส่วนที่กฎหมายบังคับให้ "แช่แข็ง" หรือล็อกไว้เพื่อเป็นเกราะป้องกันความมั่นคงทางการเงินของบริษัท
ห้ามนำส่วนนี้มาประกาศจ่ายปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้นจนกว่าจะมีการจดทะเบียนเลิกบริษัท
เป้าหมายหลักคือการเตรียมเงินทุนสำรองไว้รองรับผลขาดทุนที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อปกป้องเจ้าหนี้ของบริษัทไม่ให้ได้รับผลกระทบจากการที่ผู้ถือหุ้นดึงกำไรออกไปจนหมดตัว
3. กฎหมายบังคับจัดสรรเงินสำรองตามกฎหมายอย่างไร?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202 กำหนดเกณฑ์ปฏิบัติไว้ว่า:
ข้อกำหนดทางกฎหมาย:
บริษัทจำกัดต้องจัดสรรกำไรสุทธิ อย่างน้อย 5% ของยอดกำไรสุทธิประจำปี เข้าไปเป็นทุนสำรองทางกฎหมาย ทุกครั้งที่มีการประกาศจ่ายเงินปันผล
จนกว่าทุนสำรองนั้นจะมีสัดส่วนสะสมรวมกันถึง 10% ของทุนจดทะเบียนของบริษัท
(หรือมากกว่านั้นหากระบุไว้ในข้อบังคับบริษัท)
ตัวอย่างการคำนวณ:
บริษัท A มีทุนจดทะเบียน 1,000,000 บาท (เป้าหมายเงินสำรองตามกฎหมาย 10% = 100,000 บาท)
ปีที่ 1 บริษัทประกาศจ่ายปันผลจากกำไรสุทธิ 200,000 บาท
-
กฎหมายบังคับให้ต้องหักเงินสำรองอย่างน้อย 5% ของกำไรสุทธิ = 10,000
บาท เข้าบัญชีเงินสำรองตามกฎหมาย
- ส่วนกำไรที่เหลือนำไปจ่ายปันผลจริงให้ผู้ถือหุ้นได้สูงสุด = 190,000 บาท
-
ทางบัญชีจะบันทึกโยกยอดจากบัญชีกำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร ไปยังบัญชีทุนสำรองตามกฎหมาย
ความต่างที่เจ้าของธุรกิจควรรู้
| ประเด็นเปรียบเทียบ | กำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร | เงินสำรองตามกฎหมาย |
|---|---|---|
| การนำไปจ่ายเงินปันผล | สามารถนำไปประกาศจ่ายปันผลให้กับผู้ถือหุ้นได้ | ห้ามนำไปจ่ายเงินปันผลเด็ดขาด (ถูกล็อกไว้ตามกฎหมาย) |
| สัดส่วนเพดานสูงสุด | ไม่มีขีดจำกัด ขึ้นอยู่กับผลกำไรจริงสะสม | จำกัดเพดานขั้นต่ำไว้ที่ 10% ของทุนจดทะเบียนบริษัท |
| กรณีมีผลขาดทุนสะสม | จะลดมูลค่าลงตามผลการดำเนินงานที่ขาดทุนจริง | สามารถนำยอดเงินสะสมนี้ไปลดหรือชดเชยผลขาดทุนสะสมได้ |
สรุป
เงินสำรองตามกฎหมายเป็นหน้าที่สำคัญที่กรรมการบริษัทและพนักงานบัญชีต้องตรวจเช็กและทำการโยกบัญชีทุกครั้งที่มีการออกมติจ่ายปันผล
การไม่จัดสรรเงินสำรองตามกฎหมายให้ครบถ้วนก่อนจ่ายปันผลนอกจากจะขัดต่อระเบียบ ป.พ.พ. แล้ว
อาจทำให้มติการจ่ายปันผลในครั้งนั้นกลายเป็นโมฆะได้ เจ้าของกิจการจึงควรปรึกษาสำนักงานบัญชีทุกครั้งก่อนจัดเตรียมการประชุมจ่ายปันผล
ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง
บทความเรื่อง เงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve) vs กำไรสะสม (Retained Earnings) ต่างกันอย่างไร ควรใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการตรวจเอกสารจริงของกิจการ ไม่ควรใช้แทนคำปรึกษาเฉพาะกรณี
เพราะผลทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร
และรอบเวลาที่เกิดรายการ
เช็กลิสต์ก่อนใช้เรื่องนี้กับธุรกิจ
- ระบุว่าหัวข้อนี้กระทบรายได้ รายจ่าย ภาษี เอกสาร หรือเงินสดของกิจการส่วนใด
- รวบรวมสัญญา ใบแจ้งหนี้ ใบเสร็จ ใบกำกับภาษี และหลักฐานชำระเงินที่เกี่ยวข้อง
- ให้ผู้ทำบัญชีตรวจผลต่อ VAT ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ภาษีเงินได้นิติบุคคล และงบการเงินก่อนปิดรอบ
ข้อผิดพลาดที่ควรระวัง
- อ่านหลักการถูกต้องแต่ไม่มีเอกสารจริงรองรับรายการที่บันทึกบัญชี
- ใช้วิธีเดียวกันกับทุกรายการโดยไม่ดูประเภทผู้รับเงินหรือรูปแบบสัญญา
- ปล่อยให้แก้ตอนปิดงบปลายปี ทั้งที่ควรจัดการตั้งแต่รอบเดือนที่เกิดรายการ
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
- กรมสรรพากร: ภาษีเงินได้นิติบุคคล
- กรมสรรพากร: ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: บริการจดทะเบียนและข้อมูลนิติบุคคล
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
กำไรสะสม (Retained Earnings) คืออะไร?
กำไรสะสม คือ ผลสะสมของกำไรสุทธิจากการดำเนินงานของบริษัทตั้งแต่วันแรกที่จัดตั้งขึ้นจนถึงปัจจุบัน หักลบด้วยผลขาดทุนสะสมในอดีต และหักลบด้วยเงินปันผลที่ได้ประกาศจ่ายไปแล้วทั้งหมด
เงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve) คืออะไร?
เงินสำรองตามกฎหมาย คือ กำไรสะสมบางส่วนที่กฎหมายบังคับให้ 'แช่แข็ง' หรือล็อกไว้เพื่อเป็นเกราะป้องกันความมั่นคงทางการเงินของบริษัท
ห้ามนำส่วนนี้มาประกาศจ่ายปันผลให้แก่ผู้ถือหุ้นจนกว่าจะมีการจดทะเบียนเลิกบริษัท
กฎหมายบังคับจัดสรรเงินสำรองตามกฎหมายอย่างไร?
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202 บริษัทจำกัดต้องจัดสรรกำไรสุทธิอย่างน้อย 5% เข้าทุนสำรองตามกฎหมายทุกครั้งที่มีการประกาศจ่ายเงินปันผล จนกว่าทุนสำรองสะสมรวมจะถึง 10%
ของทุนจดทะเบียน หากไม่จัดสรรก่อนจ่ายปันผล
มติการจ่ายปันผลนั้นอาจตกเป็นโมฆะได้ (ควรตรวจสอบกับสำนักงานบัญชีก่อนจัดประชุมจ่ายปันผลทุกครั้ง)
สิ่งใดควรตรวจเพิ่มเติมก่อนใช้เรื่อง เงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve) vs กำไรสะสม (Retained Earnings) ต่างกันอย่างไร
ตรวจข้อเท็จจริง เอกสารต้นทาง วันที่มีผล และข้อกำหนดฉบับปัจจุบันที่เกี่ยวกับ เงินสำรองตามกฎหมาย (Legal Reserve) vs กำไรสะสม (Retained Earnings) ต่างกันอย่างไร
พร้อมระบุผู้รับผิดชอบก่อนตัดสินใจหรือยื่นข้อมูล