โรงแรมและรีสอร์ตที่มีรายได้จากหลายแหล่ง ทั้งห้องพัก อาหารและเครื่องดื่ม (F&B) และบริการอื่นๆ ต้องแยกต้นทุนแต่ละแผนกอย่างถูกต้องเพื่อให้รู้กำไรที่แท้จริงของแต่ละส่วน
สารบัญบทความ
- ทำไมโรงแรมต้องแยกบัญชีต้นทุนตามแผนก
- โครงสร้างรายได้และต้นทุนโรงแรมตามหลัก USALI
- วิธีการจัดสรรต้นทุนส่วนกลางให้แต่ละแผนก
- ต้นทุนอาหารและเครื่องดื่ม (Food Cost และ Beverage Cost)
- ต้นทุนห้องพัก (Rooms Cost)
- VAT ของธุรกิจโรงแรม
- รายได้ OTA Commission และการบันทึกบัญชี
- รายงานบัญชีที่โรงแรมควรจัดทำ
- แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
ทำไมโรงแรมต้องแยกบัญชีต้นทุนตามแผนก
โรงแรมและรีสอร์ตเป็นธุรกิจที่มีความซับซ้อนด้านรายได้และต้นทุนสูง เพราะมีหลายแหล่งรายได้ในอาคารเดียวกัน การแยกต้นทุนตามแผนก (Departmental Accounting)
ช่วยให้ผู้บริหารทราบว่าแผนกใดทำกำไรได้จริง แผนกใดขาดทุนและควรปรับปรุง
ทั้งยังช่วยให้วางแผนภาษีได้ถูกต้องด้วย
มาตรฐานการบัญชีโรงแรมสากลที่นิยมใช้คือ Uniform System of Accounts for the Lodging Industry (USALI) ซึ่งกำหนดการแบ่งแผนกและหมวดบัญชีอย่างชัดเจน แม้จะไม่ใช่มาตรฐานบังคับในไทย
แต่โรงแรมหลายแห่งนำมาประยุกต์ใช้เพราะให้ข้อมูลที่มีประโยชน์ต่อการบริหาร
โครงสร้างรายได้และต้นทุนโรงแรมตามหลัก USALI
USALI แบ่งแผนกปฏิบัติการ (Operated Departments) หลักออกเป็น
| แผนก | รายได้หลัก | ต้นทุนตรง |
|---|---|---|
| ห้องพัก (Rooms) | ค่าห้องพักรายคืน | ค่าแรงพนักงาน housekeeping, ผ้าปูที่นอน สบู่ |
| อาหารและเครื่องดื่ม (F&B) | อาหาร เครื่องดื่ม อีเวนต์ | วัตถุดิบอาหาร ค่าแรงครัว บาร์ |
| สปาและฟิตเนส | ค่าบริการสปา ค่าสมาชิก | สินค้าใช้ในสปา ค่าแรงนักบำบัด |
| ที่จอดรถและบริการอื่น | ค่าจอดรถ ค่าซักรีด | ค่าแรงพนักงานที่เกี่ยวข้อง |
นอกจากนี้ยังมี Undistributed Operating Expenses ที่เป็นต้นทุนส่วนกลาง เช่น ฝ่ายบริหาร ฝ่าย IT การตลาด และการบำรุงรักษา ซึ่งต้องจัดสรรให้แผนกต่างๆ
วิธีการจัดสรรต้นทุนส่วนกลางให้แต่ละแผนก
ต้นทุนส่วนกลางที่ต้องจัดสรรได้แก่ ค่าไฟฟ้า น้ำประปา ค่าเสื่อมราคาอาคาร ค่าประกันภัย และค่าบริหารส่วนกลาง วิธีการจัดสรรที่นิยมคือ
- สัดส่วนพื้นที่ใช้สอย (Square Meters): เหมาะกับค่าไฟฟ้า ค่าน้ำ และค่าเสื่อมราคาอาคาร
- สัดส่วนจำนวนพนักงาน (Headcount): เหมาะกับค่าบริหารทรัพยากรบุคคล สวัสดิการ
- สัดส่วนรายได้ (Revenue): เหมาะกับค่าใช้จ่ายการตลาดส่วนกลาง
- การวัดโดยตรง (Direct Metering): ติดตั้งมิเตอร์ไฟฟ้าหรือน้ำแยกสำหรับแต่ละแผนก ให้ความแม่นยำสูงสุด
ตัวอย่าง: ร้านอาหาร F&B ใช้พื้นที่ 30% ของโรงแรม ห้องพักใช้ 60% บริการอื่น 10% ดังนั้นค่าไฟฟ้ารวม 100,000 บาท จัดสรรให้ F&B 30,000 บาท ห้องพัก 60,000 บาท และบริการอื่น
10,000 บาท
ต้นทุนอาหารและเครื่องดื่ม (Food Cost และ Beverage Cost)
แผนก F&B ต้องติดตามต้นทุนวัตถุดิบอย่างเข้มงวด โดย
- คำนวณ Food Cost Percentage = ต้นทุนวัตถุดิบอาหาร หารด้วย รายได้อาหาร คูณ 100 (มาตรฐานทั่วไปอยู่ที่ 28-35%)
- คำนวณ Beverage Cost Percentage = ต้นทุนเครื่องดื่ม หารด้วย รายได้เครื่องดื่ม คูณ 100 (มาตรฐานทั่วไปอยู่ที่ 20-28%)
- ทำรายงาน Daily Food Cost และ Weekly Inventory Reconciliation
- แยก Staff Meal Cost ออกจากต้นทุนขาย และบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายพนักงาน
ต้นทุนห้องพัก (Rooms Cost)
ต้นทุนตรงของแผนกห้องพักประกอบด้วย
- ค่าแรงพนักงาน Housekeeping (แม่บ้าน พนักงานล้างห้องน้ำ)
- ค่า Amenities เช่น สบู่ แชมพู ของใช้ในห้อง
- ค่าซักรีดผ้าปูที่นอน ผ้าขนหนู (ถ้ามีระบบ in-house laundry)
- ค่า Guest Supplies อื่นๆ
Occupancy Rate และ RevPAR (Revenue per Available Room) เป็นตัวชี้วัดสำคัญที่ต้องติดตามควบคู่กับต้นทุนห้องพักเพื่อประเมินประสิทธิภาพแผนก
VAT ของธุรกิจโรงแรม
โรงแรมที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องจดทะเบียน VAT ประเด็นสำคัญด้าน VAT สำหรับโรงแรม ได้แก่
- รายได้ค่าห้องพักและ F&B ทุกรายการอยู่ในระบบ VAT 7%
- ถ้ามีบริการประกอบแพ็คเกจ เช่น ราคาห้องรวมอาหารเช้า ต้องแยกมูลค่าแต่ละส่วนหรือกำหนดว่าราคารวม VAT แล้ว
- บริการจากต่างประเทศ เช่น Online Travel Agency (OTA) เรียกเก็บ Commission อาจอยู่ภายใต้กฎ VAT บริการดิจิทัลจากต่างประเทศ (e-Service VAT) ตั้งแต่ปี 2564
- ค่าห้องประชุม MICE ต้องแยก VAT ชัดเจนในใบกำกับภาษี
รายได้ OTA Commission และการบันทึกบัญชี
โรงแรมที่ใช้ช่องทาง OTA เช่น Booking.com, Agoda หรือ Expedia ต้องระวังการบันทึกรายได้ มีสองวิธีหลัก
- Gross Method: บันทึกรายได้เต็มราคาห้อง และบันทึก Commission เป็นค่าใช้จ่าย Marketing ให้ภาพที่ชัดเจนกว่า
- Net Method: บันทึกรายได้เฉพาะส่วนที่ได้รับจริงหลังหัก Commission แต่ทำให้รายได้ดูต่ำกว่าความเป็นจริง
กรมสรรพากรแนะนำให้ใช้วิธี Gross เพื่อให้รายได้สะท้อนมูลค่าที่แท้จริงและ VAT ถูกต้อง
รายงานบัญชีที่โรงแรมควรจัดทำ
โรงแรมที่มีการจัดการที่ดีควรจัดทำรายงานบัญชีดังนี้
- Daily Revenue Report แยกตามแผนก
- Monthly Departmental P&L Statement
- Food and Beverage Cost Report รายสัปดาห์หรือรายเดือน
- Rooms Division Statistics ได้แก่ Occupancy, ADR และ RevPAR
- Monthly Budget vs Actual Comparison
รายงานเหล่านี้นอกจากใช้บริหารภายในแล้ว ยังเป็นเอกสารสำคัญกรณีกรมสรรพากรเข้าตรวจสอบ และยังช่วยให้สถาบันการเงินมีความเชื่อมั่นในการให้สินเชื่อแก่กิจการ
ซึ่งสำคัญมากสำหรับโรงแรมที่ต้องการขยายกิจการหรือปรับปรุงสิ่งอำนวยความสะดวก
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
โรงแรมต้องจดทะเบียน VAT หรือไม่ รายได้เท่าไหร่ถึงต้องจด
โรงแรมที่มีรายได้จากการให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องจดทะเบียน VAT กับกรมสรรพากร ซึ่งโรงแรมส่วนใหญ่เกินเกณฑ์นี้ตั้งแต่เริ่มกิจการ ควรจดทะเบียนทันทีที่เปิดดำเนินการ
ค่า Commission OTA ต้องเสีย VAT ไหม
OTA ต่างประเทศอยู่ภายใต้กฎ e-Service VAT ของกรมสรรพากรตั้งแต่ปี 2564 แปลว่า OTA ต้องนำส่ง VAT ในไทยเอง อย่างไรก็ดีโรงแรมยังคงต้องบันทึกต้นทุน Commission และอาจหัก WHT 3%
กรณีจ่ายให้ผู้ให้บริการในไทย
ถ้ารวมอาหารเช้าในราคาห้อง VAT คิดอย่างไร
โรงแรมต้องแยกมูลค่าห้องพักกับอาหารเช้าในใบกำกับภาษี เพราะทั้งสองส่วนอยู่ในระบบ VAT 7% เหมือนกัน แต่ถ้าไม่แยก ให้ถือว่าราคารวมทั้งหมดเป็นฐาน VAT และคำนวณ VAT จากราคารวม
USALI คืออะไร โรงแรมไทยต้องใช้ไหม
USALI ย่อมาจาก Uniform System of Accounts for the Lodging Industry คือมาตรฐานบัญชีโรงแรมสากล ไม่ใช่มาตรฐานบังคับในไทย แต่เป็น Best Practice
ที่ช่วยให้โรงแรมเปรียบเทียบผลการดำเนินงานกับมาตรฐานอุตสาหกรรมและกับโรงแรมอื่นในเครือได้
Food Cost ที่ดีของแผนก F&B ควรอยู่ที่เท่าไหร่
มาตรฐานอุตสาหกรรมโดยทั่วไปกำหนดว่า Food Cost Percentage ควรอยู่ที่ 28-35% ของรายได้อาหาร และ Beverage Cost ประมาณ 20-28% ของรายได้เครื่องดื่ม
แต่ขึ้นอยู่กับประเภทอาหารและตำแหน่งตลาดของโรงแรม
รายได้สปาในโรงแรมต้องเสียภาษีอย่างไร
รายได้สปาจากการให้บริการนวดและบำบัดต้องเสีย VAT 7% หากโรงแรมจดทะเบียน VAT นอกจากนี้หากว่าจ้างบุคคลภายนอกมาให้บริการสปา ต้องหัก WHT 3% จากค่าบริการที่จ่ายและนำส่งกรมสรรพากร
โรงแรมขนาดเล็กหรือ Boutique Hotel ต้องจัดบัญชีแยกแผนกด้วยไหม
แม้โรงแรมขนาดเล็กไม่มีข้อบังคับทางกฎหมายให้แยกบัญชีตามแผนก แต่แนะนำให้ทำเพราะช่วยให้เห็นกำไรขาดทุนแต่ละส่วนชัดเจน ตัดสินใจปรับราคาหรือลดต้นทุนได้ถูกจุด
และเป็นเอกสารประกอบกรณีขอสินเชื่อกับธนาคาร
สำหรับกิจการที่ต้องปิดงบย้อนหลังหรือขอคืนภาษี สามารถดูรายละเอียดบริการเสริมของ A Plus Me เพื่อประเมินขอบเขตงานเบื้องต้น