กรรมการรับผิดทางอาญาคดีภาษีได้ไหม เส้นแบ่งที่ต้องรู้

กรรมการบริษัทอาจถูกดำเนินคดีอาญาในความผิดเกี่ยวกับภาษีได้ หากพิสูจน์ได้ว่ามีเจตนาหลีกเลี่ยงภาษีหรือแจ้งข้อความเท็จโดยจงใจ แต่ความผิดพลาดทางบัญชีที่เกิดจากความประมาทเลินเล่อธรรมดามักไม่ถึงขั้นรับผิดทางอาญา เส้นแบ่งสำคัญอยู่ที่การพิสูจน์เจตนา

กรรมการบริษัทอาจถูกดำเนินคดีอาญาในความผิดเกี่ยวกับภาษีได้ หากพิสูจน์ได้ว่ามีเจตนาหลีกเลี่ยงภาษีหรือแจ้งข้อความเท็จโดยจงใจ แต่ความผิดพลาดทางบัญชีที่เกิดจากความประมาทเลินเล่อธรรมดามักไม่ถึงขั้นรับผิดทางอาญา เส้นแบ่งสำคัญอยู่ที่การพิสูจน์เจตนา

ความแตกต่างระหว่างความผิดทางแพ่งและความผิดทางอาญาในคดีภาษี

เมื่อบริษัทมีปัญหาเรื่องภาษี ไม่ว่าจะยื่นแบบผิดพลาด ยื่นล่าช้า หรือคำนวณภาษีคลาดเคลื่อน กฎหมายภาษีของไทยแบ่งความรับผิดออกเป็นสองลักษณะหลัก คือความรับผิดทางแพ่ง ซึ่งได้แก่การเสียเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามที่ประมวลรัษฎากรกำหนด และความรับผิดทางอาญา ซึ่งเกี่ยวข้องกับการดำเนินคดีที่อาจนำไปสู่โทษปรับทางอาญาหรือจำคุก ความผิดพลาดทางบัญชีทั่วไป เช่น การบันทึกรายการผิดประเภทโดยไม่เจตนา หรือการตีความกฎหมายภาษีผิดพลาดโดยสุจริต มักอยู่ในขอบเขตความรับผิดทางแพ่งเท่านั้น ขณะที่การกระทำที่มีลักษณะจงใจหลีกเลี่ยงภาษีหรือฉ้อโกงจะเข้าข่ายความผิดทางอาญา

องค์ประกอบสำคัญที่ทำให้กรรมการเสี่ยงรับผิดทางอาญา

การจะพิจารณาว่ากรรมการมีความผิดทางอาญาเกี่ยวกับภาษีหรือไม่ โดยทั่วไปต้องพิจารณาองค์ประกอบสำคัญดังนี้

• เจตนา (Intent): ต้องพิสูจน์ได้ว่ากรรมการรู้เห็นหรือมีเจตนาให้เกิดการหลีกเลี่ยงภาษี ไม่ใช่เพียงความประมาทเลินเล่อหรือความผิดพลาดทางเทคนิค
• การกระทำที่เป็นการฉ้อโกงหรือแจ้งข้อความเท็จ: เช่น การจัดทำเอกสารเท็จ ใบกำกับภาษีปลอม การซื้อขายใบกำกับภาษี หรือการปกปิดรายได้ที่แท้จริงอย่างเป็นระบบ
• อำนาจและบทบาทของกรรมการในการกระทำนั้น: กรรมการที่มีอำนาจลงนามอนุมัติเอกสารหรือสั่งการโดยตรงให้เกิดการกระทำผิดมีความเสี่ยงสูงกว่ากรรมการที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจนั้น
• ความสม่ำเสมอและรูปแบบของการกระทำ: การกระทำผิดที่เกิดขึ้นซ้ำๆ อย่างเป็นระบบมักถูกมองว่ามีเจตนามากกว่าความผิดพลาดครั้งเดียว

ตัวอย่างการกระทำที่มักนำไปสู่ความรับผิดทางอาญา

กรณีที่มักปรากฏในคดีภาษีอาญาของไทย ได้แก่ การออกหรือใช้ใบกำกับภาษีปลอมโดยไม่มีการซื้อขายสินค้าหรือบริการจริง การหลีกเลี่ยงการยื่นแบบแสดงรายการภาษีโดยเจตนาปกปิดรายได้อย่างเป็นระบบต่อเนื่องหลายปี การจัดทำบัญชีสองชุดเพื่อหลบเลี่ยงภาษี หรือการแจ้งข้อความเท็จต่อเจ้าพนักงานสรรพากรเพื่อขอคืนภาษีที่ไม่มีสิทธิได้รับ กรณีเหล่านี้มีความแตกต่างชัดเจนจากความผิดพลาดทางบัญชีทั่วไป เช่น การบันทึกวันที่ผิด การตีความประเภทรายจ่ายผิดพลาด หรือการยื่นแบบล่าช้าเนื่องจากปัญหาระบบงาน

ตารางเปรียบเทียบลักษณะการกระทำและระดับความเสี่ยง

ลักษณะการกระทำ	ระดับความเสี่ยง	ความรับผิดที่อาจเกิดขึ้น
ยื่นแบบภาษีล่าช้าโดยไม่เจตนา	ต่ำ	เบี้ยปรับและเงินเพิ่มทางแพ่ง
บันทึกบัญชีผิดพลาดโดยสุจริต	ต่ำ	ปรับปรุงรายการและอาจมีเบี้ยปรับ
ใช้ใบกำกับภาษีปลอมเพื่อขอคืนภาษี	สูงมาก	ความผิดอาญา อาจมีโทษปรับและจำคุก
จัดทำบัญชีสองชุดปกปิดรายได้อย่างเป็นระบบ	สูงมาก	ความผิดอาญา
แจ้งข้อความเท็จเพื่อขอคืนภาษีมูลค่าเพิ่ม	สูงมาก	ความผิดอาญา

*ระดับความเสี่ยงและโทษที่แน่นอนขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงแต่ละคดีและดุลยพินิจของศาล ควรปรึกษาทนายความหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายภาษีเพื่อประเมินคดีเฉพาะราย*

ตัวอย่างสถานการณ์จริง

บริษัทผู้ผลิตชิ้นส่วนแห่งหนึ่งถูกสรรพากรตรวจพบว่ามีการใช้ใบกำกับภาษีซื้อจากผู้ประกอบการที่ไม่มีการซื้อขายสินค้าจริงต่อเนื่องหลายเดือน เพื่อนำภาษีซื้อไปหักออกจากภาษีขายและลดยอดภาษีมูลค่าเพิ่มที่ต้องชำระ เมื่อสรรพากรตรวจสอบพบรูปแบบการทำธุรกรรมที่ผิดปกติและไม่มีหลักฐานการขนส่งสินค้าจริง กรณีนี้มีลักษณะเข้าข่ายการแจ้งข้อความเท็จและใช้เอกสารเท็จอย่างเป็นระบบ ซึ่งอาจนำไปสู่การดำเนินคดีอาญาต่อกรรมการที่มีส่วนรู้เห็นหรืออนุมัติธุรกรรมดังกล่าว แตกต่างจากกรณีที่บริษัทบันทึกภาษีซื้อผิดประเภทโดยความเข้าใจผิดเพียงครั้งเดียวและแก้ไขทันทีเมื่อพบข้อผิดพลาด ซึ่งมักได้รับการพิจารณาว่าเป็นความผิดพลาดทางบัญชีมากกว่าเจตนาทุจริต

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่ทำให้กรรมการเสี่ยงโดยไม่รู้ตัว

• ลงนามอนุมัติเอกสารทางบัญชีและภาษีโดยไม่ตรวจสอบความถูกต้อง เพียงเพราะไว้ใจฝ่ายบัญชีทั้งหมด
• ไม่สอบถามที่มาของใบกำกับภาษีที่มีมูลค่าสูงผิดปกติหรือมาจากผู้ขายที่ไม่คุ้นเคย
• ยอมรับข้อเสนอจากที่ปรึกษาภาษีที่อ้างว่าสามารถ "ลดภาษี" ได้มากผิดปกติโดยไม่ตรวจสอบวิธีการที่ใช้
• ไม่เก็บบันทึกการประชุมหรือเอกสารแสดงว่ากรรมการได้ทักท้วงหรือตรวจสอบธุรกรรมที่น่าสงสัยแล้ว
• เข้าใจผิดว่าเมื่อมอบหมายให้สำนักงานบัญชีดูแลภาษีทั้งหมดแล้ว กรรมการจะไม่มีความรับผิดใดๆ เกิดขึ้นเลย

แนวทางป้องกันความเสี่ยงทางอาญาสำหรับกรรมการ

กรรมการสามารถลดความเสี่ยงในการถูกดำเนินคดีอาญาเกี่ยวกับภาษีได้ด้วยการวางระบบตรวจสอบภายในที่รัดกุมและการปฏิบัติหน้าที่ด้วยความระมัดระวัง แนวทางที่แนะนำมีดังนี้

บทบาทของที่ปรึกษากฎหมายและสำนักงานบัญชีเมื่อถูกตรวจสอบ

เมื่อบริษัทได้รับหมายเรียกหรือหนังสือแจ้งการตรวจสอบภาษีจากกรมสรรพากร กรรมการควรให้ความร่วมมือแต่ต้องปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายภาษีหรือทนายความควบคู่ไปด้วย เพื่อให้แน่ใจว่าการให้ถ้อยคำหรือการส่งเอกสารเป็นไปอย่างถูกต้องและไม่เป็นผลเสียต่อรูปคดีในภายหลัง สำนักงานบัญชีที่ดูแลบริษัทควรมีบทบาทช่วยจัดเตรียมเอกสารประกอบการชี้แจงให้ครบถ้วนตรงตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ปกปิดหรือบิดเบือนข้อมูลเพื่อช่วยเหลือกรรมการในระยะสั้น เพราะอาจทำให้สถานการณ์แย่ลงหากถูกตรวจพบภายหลัง

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

กรรมการควรตระหนักว่าเส้นแบ่งระหว่างความผิดพลาดทางบัญชีกับความผิดอาญาทางภาษีอยู่ที่การพิสูจน์เจตนา การวางระบบควบคุมภายในที่รัดกุม การใช้บริการผู้เชี่ยวชาญที่น่าเชื่อถือ และการตรวจสอบธุรกรรมที่ผิดปกติอย่างสม่ำเสมอ เป็นแนวทางป้องกันความเสี่ยงที่ดีที่สุด หากพบสัญญาณผิดปกติหรือได้รับหมายเรียกจากสรรพากร ควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายภาษีทันทีโดยไม่ชักช้า

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง กรรมการรับผิดทางอาญาคดีภาษีได้ไหม เส้นแบ่งที่ต้องรู้ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กรรมการบริษัทถูกดำเนินคดีอาญาเรื่องภาษีได้จริงหรือไม่

ได้ หากพิสูจน์ได้ว่ากรรมการมีเจตนาหลีกเลี่ยงภาษี ใช้เอกสารเท็จ หรือแจ้งข้อความเท็จต่อเจ้าพนักงาน แต่ความผิดพลาดทางบัญชีทั่วไปที่ไม่มีเจตนามักไม่ถึงขั้นรับผิดทางอาญา

ความผิดพลาดในการยื่นภาษีล่าช้าถือเป็นความผิดอาญาหรือไม่

โดยทั่วไปการยื่นภาษีล่าช้าโดยไม่เจตนาปกปิดข้อมูลมักอยู่ในขอบเขตความรับผิดทางแพ่ง คือเสียเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ความผิดทางอาญา

ใบกำกับภาษีปลอมมีความเสี่ยงทางอาญาอย่างไร

การใช้หรือออกใบกำกับภาษีปลอมโดยไม่มีการซื้อขายจริงถือเป็นการกระทำที่มีเจตนาทุจริตชัดเจน มีความเสี่ยงสูงที่จะนำไปสู่การดำเนินคดีอาญาต่อผู้ที่เกี่ยวข้อง

กรรมการที่ไม่รู้เรื่องบัญชีเลยแต่บริษัททำผิดภาษี ต้องรับผิดด้วยหรือไม่

ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงว่ากรรมการมีส่วนรู้เห็นหรืออนุมัติธุรกรรมที่เป็นปัญหาหรือไม่ ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินบทบาทและความรับผิดในแต่ละกรณี

หากได้รับหมายเรียกตรวจสอบภาษีจากสรรพากร กรรมการควรทำอย่างไรก่อน

ควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายภาษีหรือทนายความทันที เพื่อเตรียมเอกสารและถ้อยคำชี้แจงอย่างถูกต้อง ไม่ควรให้ถ้อยคำหรือส่งเอกสารโดยไม่ผ่านการตรวจสอบก่อน

การมอบหมายให้สำนักงานบัญชีดูแลภาษีทั้งหมดช่วยให้กรรมการพ้นความรับผิดหรือไม่

ไม่ได้ช่วยให้พ้นความรับผิดโดยอัตโนมัติ กรรมการยังมีหน้าที่กำกับดูแลตามสมควร การเลือกใช้สำนักงานบัญชีที่น่าเชื่อถือช่วยลดความเสี่ยงแต่ไม่ใช่การตัดความรับผิดทั้งหมด

จะป้องกันความเสี่ยงทางอาญาเรื่องภาษีได้อย่างไร

ควรวางระบบตรวจสอบภายในที่แยกหน้าที่ชัดเจน ตรวจสอบธุรกรรมที่ผิดปกติ ใช้บริการผู้เชี่ยวชาญที่น่าเชื่อถือ และปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายทันทีเมื่อพบสัญญาณเสี่ยง