งานระหว่างทำ หรือ Work In Progress (WIP) คือสินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิตแต่ยังไม่สำเร็จรูป หากบันทึกบัญชีผิดพลาด จะทำให้งบการเงินคลาดเคลื่อนและคำนวณกำไรผิดได้
สารบัญบทความ
Work In Progress (WIP) คืออะไร?
Work In Progress หรือ WIP หรือในภาษาไทยเรียกว่า งานระหว่างทำ หรือ สินค้าระหว่างผลิต คือสินค้าหรือผลิตภัณฑ์ที่เริ่มกระบวนการผลิตแล้ว แต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์พร้อมขาย ณ
วันสิ้นงวดบัญชี WIP เป็นหนึ่งในสามประเภทหลักของสินค้าคงเหลือในธุรกิจผลิต
ได้แก่
- วัตถุดิบ (Raw Materials): วัสดุที่ยังไม่เริ่มกระบวนการผลิต
- งานระหว่างทำ (Work In Progress / WIP): สินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิต
- สินค้าสำเร็จรูป (Finished Goods): สินค้าที่ผลิตเสร็จแล้วรอขาย
การแยกและบันทึกบัญชี WIP ให้ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับ SME ผลิต เพราะหากไม่มีการบันทึก WIP จะทำให้ต้นทุนสินค้าขาย (COGS) สูงเกินจริงและกำไรต่ำกว่าความเป็นจริง
ทำไม WIP จึงสำคัญต่องบการเงินของ SME?
ลองนึกภาพ SME ผลิตเฟอร์นิเจอร์ที่ใช้เวลาผลิตโต๊ะ 3 วัน หากสิ้นเดือนมีโต๊ะที่ผลิตค้างอยู่ 50 ตัว ต้นทุนที่ลงทุนไปในโต๊ะเหล่านั้นยังไม่ใช่ต้นทุนสินค้าขาย เพราะยังไม่ได้ขาย
หากไม่บันทึก WIP ต้นทุนวัตถุดิบและค่าแรงที่ใช้ไปจะถูกบันทึกเป็น COGS
ทั้งหมดในงวดนั้น ทำให้กำไรต่ำเกินจริง และงบดุลไม่แสดงมูลค่าสินทรัพย์ที่แท้จริง
องค์ประกอบของต้นทุน WIP
มูลค่า WIP ประกอบด้วยต้นทุนที่ลงทุนไปในสินค้าที่ยังผลิตไม่เสร็จ ซึ่งได้แก่
- วัตถุดิบทางตรงที่ใช้ไปแล้ว: ส่วนของวัตถุดิบที่ถูกนำเข้าสู่กระบวนการผลิตแล้ว
- ค่าแรงทางตรงที่เกิดขึ้นแล้ว: ค่าจ้างพนักงานที่ทำงานกับสินค้านั้นไปแล้ว
- โสหุ้ยที่เฉลี่ยให้แล้ว: ส่วนของค่าโสหุ้ยโรงงานที่เฉลี่ยให้กับงานที่ทำไปแล้ว
วิธีคำนวณมูลค่า WIP
การคำนวณมูลค่า WIP ต้องประเมินระดับความสมบูรณ์ (Degree of Completion) ของงานแต่ละส่วน เพราะแต่ละองค์ประกอบต้นทุนอาจมีระดับความสมบูรณ์ต่างกัน
ตัวอย่างการคำนวณ WIP
โรงงานผลิตโต๊ะไม้ มี WIP ณ สิ้นเดือน 30 ตัว ที่ผ่านกระบวนการตัดและขัดแล้ว แต่ยังไม่ได้ทำสีและประกอบ ประเมินระดับความสมบูรณ์ดังนี้
| องค์ประกอบต้นทุน | ต้นทุนต่อตัว (เต็ม) | ระดับสมบูรณ์ | ต้นทุน WIP ต่อตัว |
|---|---|---|---|
| วัตถุดิบ (ไม้) | 800 บาท | 100% | 800 บาท |
| ค่าแรงทางตรง | 400 บาท | 50% | 200 บาท |
| โสหุ้ยโรงงาน | 200 บาท | 50% | 100 บาท |
| รวมต้นทุน WIP ต่อตัว | 1,400 บาท | - | 1,100 บาท |
มูลค่า WIP รวม = 1,100 × 30 = 33,000 บาท
การบันทึกบัญชี WIP ในสมุดรายวัน
การบันทึกบัญชี WIP ของ SME ผลิตมีขั้นตอนหลักดังนี้
1. เมื่อเริ่มใช้วัตถุดิบในการผลิต
เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: วัตถุดิบ
2. เมื่อเกิดค่าแรงทางตรง
เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: ค่าแรงค้างจ่าย หรือ เงินเดือนค้างจ่าย
3. เมื่อเฉลี่ยโสหุ้ยโรงงาน
เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: โสหุ้ยโรงงานที่เฉลี่ย (Applied Overhead)
4. เมื่อสินค้าผลิตเสร็จสมบูรณ์
เดบิต: สินค้าสำเร็จรูป / เครดิต: งานระหว่างทำ (WIP)
5. เมื่อขายสินค้า
เดบิต: ต้นทุนสินค้าขาย (COGS) / เครดิต: สินค้าสำเร็จรูป
WIP ในงบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล)
WIP ถือเป็นสินทรัพย์หมุนเวียน (Current Asset) ในงบดุล อยู่ในหมวดสินค้าคงเหลือ โดยจะแสดงมูลค่า ณ วันสิ้นงวดตามต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับ (Net Realizable
Value) แล้วแต่ว่าจำนวนใดจะต่ำกว่า ตามหลักการอนุรักษ์นิยมทางบัญชี
ซึ่งเป็นไปตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (TFRS) ที่ใช้ในประเทศไทย
ปัญหา WIP ที่ SME ไทยมักพบบ่อย
- ไม่บันทึก WIP เลย: บันทึกต้นทุนทั้งหมดเป็น COGS ทันทีที่เกิดขึ้น ทำให้กำไรต่ำกว่าความเป็นจริงในช่วงที่มี WIP มาก
- ประเมินระดับความสมบูรณ์ผิด: ประเมินว่างานเสร็จ 80% ทั้งที่จริงแค่ 40% ทำให้ WIP สูงเกินจริง
- ลืมรวมโสหุ้ยใน WIP: คิดเฉพาะวัตถุดิบและค่าแรง ทำให้ต้นทุนสินค้าขายต่ำกว่าความเป็นจริงเมื่อสินค้าเสร็จและขายออกไป
- ไม่มีระบบติดตาม WIP: ไม่รู้ว่า ณ วันสิ้นเดือนมี WIP เท่าไหร่และอยู่ที่ขั้นตอนใด
แนวทางวางระบบติดตาม WIP สำหรับ SME
SME สามารถเริ่มต้นวางระบบติดตาม WIP อย่างง่ายดังนี้
- กำหนดขั้นตอนการผลิตให้ชัดเจน (เช่น ตัด, ขัด, ทำสี, ประกอบ)
- สร้างใบสั่งผลิต (Production Order) สำหรับแต่ละล็อต
- บันทึกต้นทุนวัตถุดิบและค่าแรงตามใบสั่งผลิต
- ตรวจนับ WIP ณ สิ้นเดือนและประเมินระดับความสมบูรณ์
- คำนวณมูลค่า WIP และบันทึกบัญชีปรับปรุง
หากธุรกิจมีปริมาณ WIP มากและหลากหลาย ควรพิจารณาใช้ซอฟต์แวร์บัญชีที่รองรับการติดตาม WIP โดยเฉพาะ ซึ่งจะช่วยลดข้อผิดพลาดและประหยัดเวลาในการจัดทำบัญชีได้มาก
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
งานระหว่างทำ (WIP) ต่างจากสินค้าสำเร็จรูปอย่างไร?
WIP คือสินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิตแต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์พร้อมขาย ส่วนสินค้าสำเร็จรูปคือสินค้าที่ผ่านกระบวนการผลิตครบถ้วนแล้วและพร้อมส่งมอบลูกค้า
ทั้งสองประเภทแสดงในงบดุลเป็นสินค้าคงเหลือ แต่มีมูลค่าและขั้นตอนบัญชีต่างกัน
SME ที่ไม่บันทึก WIP จะมีผลกระทบอะไรต่องบการเงิน?
หากไม่บันทึก WIP ต้นทุนทั้งหมดที่ใช้ในการผลิตจะถูกรับรู้เป็น COGS ทันที ทำให้กำไรในงวดนั้นต่ำกว่าความเป็นจริง และงบดุลไม่แสดงมูลค่าสินทรัพย์ที่เป็นสินค้าระหว่างผลิต
ส่งผลให้งบการเงินไม่น่าเชื่อถือและอาจส่งผลต่อการขอสินเชื่อ
วิธีประเมินระดับความสมบูรณ์ (Degree of Completion) ของ WIP ทำอย่างไร?
ต้องพิจารณาแยกตามองค์ประกอบต้นทุน วัตถุดิบมักถือว่าสมบูรณ์ 100% เมื่อเริ่มการผลิต ส่วนค่าแรงและโสหุ้ยให้ประเมินตามเปอร์เซ็นต์ของขั้นตอนที่ทำเสร็จแล้ว
โดยต้องมีระบบติดตามขั้นตอนการผลิตที่ชัดเจน
WIP แสดงในงบการเงินส่วนไหน?
WIP แสดงในงบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล) ในหมวดสินทรัพย์หมุนเวียน ภายใต้รายการสินค้าคงเหลือ ระหว่างวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูป
โดยแสดงมูลค่าตามต้นทุนหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับแล้วแต่ว่าจำนวนใดต่ำกว่า
SME ที่ผลิตสินค้าวงรอบสั้น (1-2 วัน) จำเป็นต้องบันทึก WIP หรือไม่?
หากวงรอบการผลิตสั้นมากและ WIP ณ สิ้นงวดมีมูลค่าน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ อาจตัดสินใจไม่บันทึกก็ได้ แต่ควรพิจารณาอย่างระมัดระวัง หากธุรกิจเติบโตและ WIP มีมูลค่ามากขึ้น
ควรเริ่มบันทึกอย่างเป็นระบบ
กรมสรรพากรต้องการให้ SME บันทึก WIP อย่างไร?
กรมสรรพากรกำหนดให้มูลค่าสินค้าคงเหลือรวม WIP ต้องสอดคล้องกับมาตรฐานการบัญชีที่รับรองในประเทศไทย และต้องมีหลักฐานประกอบที่น่าเชื่อถือ การตีราคา WIP
ที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงอาจถูกสรรพากรปรับแก้และเรียกเก็บภาษีเพิ่มได้
เจ้าของกิจการที่อยากเห็นรายงานกำไรขาดทุนและสถานะภาษีในทุกเดือนโดยไม่ต้องรวบรวมเอกสารเอง สามารถอ่านรายละเอียดของบริการบัญชีรายเดือนแบบครบวงจรเพิ่มเติมได้