งานระหว่างทำ (WIP) คืออะไร? SME ผลิตบันทึกบัญชี Work In Progress อย่างถูกต้อง

งานระหว่างทำ หรือ Work In Progress (WIP) คือสินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิตแต่ยังไม่สำเร็จรูป หากบันทึกบัญชีผิดพลาด จะทำให้งบการเงินคลาดเคลื่อนและคำนวณกำไรผิดได้

Work In Progress (WIP) คืออะไร?

Work In Progress หรือ WIP หรือในภาษาไทยเรียกว่า งานระหว่างทำ หรือ สินค้าระหว่างผลิต คือสินค้าหรือผลิตภัณฑ์ที่เริ่มกระบวนการผลิตแล้ว แต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์พร้อมขาย ณ วันสิ้นงวดบัญชี WIP เป็นหนึ่งในสามประเภทหลักของสินค้าคงเหลือในธุรกิจผลิต ได้แก่

• วัตถุดิบ (Raw Materials): วัสดุที่ยังไม่เริ่มกระบวนการผลิต
• งานระหว่างทำ (Work In Progress / WIP): สินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิต
• สินค้าสำเร็จรูป (Finished Goods): สินค้าที่ผลิตเสร็จแล้วรอขาย

การแยกและบันทึกบัญชี WIP ให้ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับ SME ผลิต เพราะหากไม่มีการบันทึก WIP จะทำให้ต้นทุนสินค้าขาย (COGS) สูงเกินจริงและกำไรต่ำกว่าความเป็นจริง

ทำไม WIP จึงสำคัญต่องบการเงินของ SME?

ลองนึกภาพ SME ผลิตเฟอร์นิเจอร์ที่ใช้เวลาผลิตโต๊ะ 3 วัน หากสิ้นเดือนมีโต๊ะที่ผลิตค้างอยู่ 50 ตัว ต้นทุนที่ลงทุนไปในโต๊ะเหล่านั้นยังไม่ใช่ต้นทุนสินค้าขาย เพราะยังไม่ได้ขาย หากไม่บันทึก WIP ต้นทุนวัตถุดิบและค่าแรงที่ใช้ไปจะถูกบันทึกเป็น COGS ทั้งหมดในงวดนั้น ทำให้กำไรต่ำเกินจริง และงบดุลไม่แสดงมูลค่าสินทรัพย์ที่แท้จริง

องค์ประกอบของต้นทุน WIP

มูลค่า WIP ประกอบด้วยต้นทุนที่ลงทุนไปในสินค้าที่ยังผลิตไม่เสร็จ ซึ่งได้แก่

• วัตถุดิบทางตรงที่ใช้ไปแล้ว: ส่วนของวัตถุดิบที่ถูกนำเข้าสู่กระบวนการผลิตแล้ว
• ค่าแรงทางตรงที่เกิดขึ้นแล้ว: ค่าจ้างพนักงานที่ทำงานกับสินค้านั้นไปแล้ว
• โสหุ้ยที่เฉลี่ยให้แล้ว: ส่วนของค่าโสหุ้ยโรงงานที่เฉลี่ยให้กับงานที่ทำไปแล้ว

วิธีคำนวณมูลค่า WIP

การคำนวณมูลค่า WIP ต้องประเมินระดับความสมบูรณ์ (Degree of Completion) ของงานแต่ละส่วน เพราะแต่ละองค์ประกอบต้นทุนอาจมีระดับความสมบูรณ์ต่างกัน

ตัวอย่างการคำนวณ WIP

โรงงานผลิตโต๊ะไม้ มี WIP ณ สิ้นเดือน 30 ตัว ที่ผ่านกระบวนการตัดและขัดแล้ว แต่ยังไม่ได้ทำสีและประกอบ ประเมินระดับความสมบูรณ์ดังนี้

องค์ประกอบต้นทุน	ต้นทุนต่อตัว (เต็ม)	ระดับสมบูรณ์	ต้นทุน WIP ต่อตัว
วัตถุดิบ (ไม้)	800 บาท	100%	800 บาท
ค่าแรงทางตรง	400 บาท	50%	200 บาท
โสหุ้ยโรงงาน	200 บาท	50%	100 บาท
รวมต้นทุน WIP ต่อตัว	1,400 บาท	-	1,100 บาท

มูลค่า WIP รวม = 1,100 × 30 = 33,000 บาท

การบันทึกบัญชี WIP ในสมุดรายวัน

การบันทึกบัญชี WIP ของ SME ผลิตมีขั้นตอนหลักดังนี้

1. เมื่อเริ่มใช้วัตถุดิบในการผลิต

เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: วัตถุดิบ

2. เมื่อเกิดค่าแรงทางตรง

เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: ค่าแรงค้างจ่าย หรือ เงินเดือนค้างจ่าย

3. เมื่อเฉลี่ยโสหุ้ยโรงงาน

เดบิต: งานระหว่างทำ (WIP) / เครดิต: โสหุ้ยโรงงานที่เฉลี่ย (Applied Overhead)

4. เมื่อสินค้าผลิตเสร็จสมบูรณ์

เดบิต: สินค้าสำเร็จรูป / เครดิต: งานระหว่างทำ (WIP)

5. เมื่อขายสินค้า

เดบิต: ต้นทุนสินค้าขาย (COGS) / เครดิต: สินค้าสำเร็จรูป

WIP ในงบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล)

WIP ถือเป็นสินทรัพย์หมุนเวียน (Current Asset) ในงบดุล อยู่ในหมวดสินค้าคงเหลือ โดยจะแสดงมูลค่า ณ วันสิ้นงวดตามต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับ (Net Realizable Value) แล้วแต่ว่าจำนวนใดจะต่ำกว่า ตามหลักการอนุรักษ์นิยมทางบัญชี ซึ่งเป็นไปตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (TFRS) ที่ใช้ในประเทศไทย

ปัญหา WIP ที่ SME ไทยมักพบบ่อย

• ไม่บันทึก WIP เลย: บันทึกต้นทุนทั้งหมดเป็น COGS ทันทีที่เกิดขึ้น ทำให้กำไรต่ำกว่าความเป็นจริงในช่วงที่มี WIP มาก
• ประเมินระดับความสมบูรณ์ผิด: ประเมินว่างานเสร็จ 80% ทั้งที่จริงแค่ 40% ทำให้ WIP สูงเกินจริง
• ลืมรวมโสหุ้ยใน WIP: คิดเฉพาะวัตถุดิบและค่าแรง ทำให้ต้นทุนสินค้าขายต่ำกว่าความเป็นจริงเมื่อสินค้าเสร็จและขายออกไป
• ไม่มีระบบติดตาม WIP: ไม่รู้ว่า ณ วันสิ้นเดือนมี WIP เท่าไหร่และอยู่ที่ขั้นตอนใด

แนวทางวางระบบติดตาม WIP สำหรับ SME

SME สามารถเริ่มต้นวางระบบติดตาม WIP อย่างง่ายดังนี้

• กำหนดขั้นตอนการผลิตให้ชัดเจน (เช่น ตัด, ขัด, ทำสี, ประกอบ)
• สร้างใบสั่งผลิต (Production Order) สำหรับแต่ละล็อต
• บันทึกต้นทุนวัตถุดิบและค่าแรงตามใบสั่งผลิต
• ตรวจนับ WIP ณ สิ้นเดือนและประเมินระดับความสมบูรณ์
• คำนวณมูลค่า WIP และบันทึกบัญชีปรับปรุง

หากธุรกิจมีปริมาณ WIP มากและหลากหลาย ควรพิจารณาใช้ซอฟต์แวร์บัญชีที่รองรับการติดตาม WIP โดยเฉพาะ ซึ่งจะช่วยลดข้อผิดพลาดและประหยัดเวลาในการจัดทำบัญชีได้มาก

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง งานระหว่างทำ (WIP) คืออะไร? SME ผลิตบันทึกบัญชี Work In Progress อย่างถูกต้อง ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

งานระหว่างทำ (WIP) ต่างจากสินค้าสำเร็จรูปอย่างไร?

WIP คือสินค้าที่อยู่ในกระบวนการผลิตแต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์พร้อมขาย ส่วนสินค้าสำเร็จรูปคือสินค้าที่ผ่านกระบวนการผลิตครบถ้วนแล้วและพร้อมส่งมอบลูกค้า ทั้งสองประเภทแสดงในงบดุลเป็นสินค้าคงเหลือ แต่มีมูลค่าและขั้นตอนบัญชีต่างกัน

SME ที่ไม่บันทึก WIP จะมีผลกระทบอะไรต่องบการเงิน?

หากไม่บันทึก WIP ต้นทุนทั้งหมดที่ใช้ในการผลิตจะถูกรับรู้เป็น COGS ทันที ทำให้กำไรในงวดนั้นต่ำกว่าความเป็นจริง และงบดุลไม่แสดงมูลค่าสินทรัพย์ที่เป็นสินค้าระหว่างผลิต ส่งผลให้งบการเงินไม่น่าเชื่อถือและอาจส่งผลต่อการขอสินเชื่อ

วิธีประเมินระดับความสมบูรณ์ (Degree of Completion) ของ WIP ทำอย่างไร?

ต้องพิจารณาแยกตามองค์ประกอบต้นทุน วัตถุดิบมักถือว่าสมบูรณ์ 100% เมื่อเริ่มการผลิต ส่วนค่าแรงและโสหุ้ยให้ประเมินตามเปอร์เซ็นต์ของขั้นตอนที่ทำเสร็จแล้ว โดยต้องมีระบบติดตามขั้นตอนการผลิตที่ชัดเจน

WIP แสดงในงบการเงินส่วนไหน?

WIP แสดงในงบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล) ในหมวดสินทรัพย์หมุนเวียน ภายใต้รายการสินค้าคงเหลือ ระหว่างวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูป โดยแสดงมูลค่าตามต้นทุนหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับแล้วแต่ว่าจำนวนใดต่ำกว่า

SME ที่ผลิตสินค้าวงรอบสั้น (1-2 วัน) จำเป็นต้องบันทึก WIP หรือไม่?

หากวงรอบการผลิตสั้นมากและ WIP ณ สิ้นงวดมีมูลค่าน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ อาจตัดสินใจไม่บันทึกก็ได้ แต่ควรพิจารณาอย่างระมัดระวัง หากธุรกิจเติบโตและ WIP มีมูลค่ามากขึ้น ควรเริ่มบันทึกอย่างเป็นระบบ

กรมสรรพากรต้องการให้ SME บันทึก WIP อย่างไร?

กรมสรรพากรกำหนดให้มูลค่าสินค้าคงเหลือรวม WIP ต้องสอดคล้องกับมาตรฐานการบัญชีที่รับรองในประเทศไทย และต้องมีหลักฐานประกอบที่น่าเชื่อถือ การตีราคา WIP ที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงอาจถูกสรรพากรปรับแก้และเรียกเก็บภาษีเพิ่มได้