นำเข้าส่งออกอาหารทะเล ใบรับรองความปลอดภัยและภาษี

ธุรกิจนำเข้าส่งออกอาหารทะเลต้องขอใบรับรองสุขอนามัย (Health Certificate) จากกรมประมง ยื่นใบขนสินค้ากับกรมศุลกากร

และเสียภาษีมูลค่าเพิ่มตามขั้นตอนนำเข้า-ส่งออกที่มีความซับซ้อนกว่าสินค้าทั่วไป

เพราะเกี่ยวข้องกับมาตรฐานความปลอดภัยอาหารระหว่างประเทศ บทความนี้สรุปขั้นตอนหลักและข้อควรระวังด้านบัญชีภาษีสำหรับผู้ประกอบการ SME ที่ทำธุรกิจนี้

ธุรกิจนำเข้าส่งออกอาหารทะเล ไม่ว่าจะเป็นกุ้งแช่แข็ง ปลาแล่ หมึกสด หรือสินค้าทะเลแปรรูป เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าส่งออกสูงของไทย

แต่ก็เป็นธุรกิจที่มีข้อกำหนดด้านความปลอดภัยอาหารและภาษีศุลกากรที่ซับซ้อนกว่าสินค้าทั่วไป

เพราะเกี่ยวข้องกับสุขภาพผู้บริโภคและมาตรฐานสากล เจ้าของกิจการจึงต้องเข้าใจทั้งเรื่องใบอนุญาต ใบรับรอง และการวางระบบบัญชีภาษีให้สอดคล้องกันตั้งแต่ต้น

สารบัญบทความ

1. 1. ใบอนุญาตและใบรับรองที่ต้องมีก่อนเริ่มธุรกิจ
2. 2. ภาษีศุลกากรและ VAT ในการนำเข้าส่งออก
3. 3. การวางระบบบัญชีสำหรับธุรกิจนี้
4. 4. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
5. 5. ตัวอย่างสถานการณ์จริง
6. 6. ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติ
7. แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
8. ตารางนำบทความไปใช้

1. ใบอนุญาตและใบรับรองที่ต้องมีก่อนเริ่มธุรกิจ

ก่อนจะนำเข้าหรือส่งออกอาหารทะเลได้ ผู้ประกอบการต้องขอใบอนุญาตและใบรับรองหลายฉบับ ซึ่งแต่ละหน่วยงานมีบทบาทต่างกัน:

• ใบอนุญาตนำเข้า-ส่งออกสัตว์น้ำ จากกรมประมง ซึ่งต้องระบุชนิดสัตว์น้ำ แหล่งที่มา และปริมาณที่ชัดเจน
• ใบรับรองสุขอนามัย (Health Certificate) ออกโดยกรมประมง ยืนยันว่าสินค้าผ่านการตรวจสอบด้านสุขอนามัยตามมาตรฐานที่ประเทศปลายทางกำหนด
• ใบรับรองแหล่งกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin) จากกรมการค้าต่างประเทศ ใช้ประกอบการขอสิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรในบางตลาด
• ทะเบียนโรงงานหรือสถานประกอบการแปรรูป ต้องขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) หากมีการแปรรูปก่อนส่งออก
• ใบรับรองมาตรฐานสากล เช่น HACCP หรือ GMP ซึ่งหลายประเทศคู่ค้ากำหนดให้เป็นเงื่อนไขก่อนรับสินค้าเข้าประเทศ

ผู้ประกอบการควรตรวจสอบข้อกำหนดของประเทศปลายทางให้ละเอียด เพราะแต่ละประเทศอาจมีมาตรฐานและเอกสารที่ต้องใช้แตกต่างกัน เช่น สหภาพยุโรปมีระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)

ที่เข้มงวดกว่าตลาดอื่น

2. ภาษีศุลกากรและ VAT ในการนำเข้าส่งออก

ในการนำเข้าอาหารทะเล ผู้ประกอบการต้องยื่นใบขนสินค้าขาเข้าผ่านระบบศุลกากรอิเล็กทรอนิกส์ และชำระอากรขาเข้าตามพิกัดศุลกากรของสินค้านั้น ๆ

ซึ่งอัตราอากรจะแตกต่างกันตามประเภทสัตว์น้ำและสถานะการแปรรูป (สดแช่แข็ง แปรรูปบางส่วน หรือแปรรูปสมบูรณ์)

ผู้ประกอบการควรตรวจสอบพิกัดอัตราศุลกากรที่ถูกต้องกับกรมศุลกากรหรือที่ปรึกษาก่อนนำเข้าทุกครั้ง เพราะพิกัดที่ผิดอาจทำให้เสียภาษีเกินหรือขาดและถูกเรียกเก็บย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับ

สำหรับภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) การนำเข้าสินค้าต้องชำระ VAT ณ ด่านศุลกากรพร้อมกับอากรขาเข้า โดยควรตรวจสอบอัตราปัจจุบันกับกรมสรรพากรก่อนคำนวณ ส่วนการส่งออกสินค้า

หากเป็นไปตามเงื่อนไขการส่งออกที่สมบูรณ์

(มีใบขนสินค้าขาออกและหลักฐานการส่งออกครบถ้วน) จะได้รับสิทธิ VAT อัตรา 0% ซึ่งช่วยให้ผู้ส่งออกไม่ต้องแบกภาระภาษีขายและยังขอคืนภาษีซื้อได้ตามหลักเกณฑ์

3. การวางระบบบัญชีสำหรับธุรกิจนี้

ธุรกิจอาหารทะเลมีลักษณะเฉพาะที่ต้องพิจารณาในการทำบัญชี ได้แก่:

3.1 การควบคุมสต๊อกสินค้าแช่แข็ง

สินค้าแช่แข็งมีอายุการเก็บรักษาจำกัดและมีความเสี่ยงด้านคุณภาพหากไฟดับหรือระบบความเย็นขัดข้อง จึงควรบันทึกสต๊อกแบบ FIFO (First In First Out)

และทำการตรวจนับสต๊อกจริงเปรียบเทียบกับบัญชีอย่างสม่ำเสมอ

เพื่อป้องกันผลต่างที่อาจเกิดจากการสูญเสียน้ำหนัก (Shrinkage) ระหว่างการแช่แข็ง

3.2 การบันทึกต้นทุนนำเข้า

ต้นทุนสินค้านำเข้าไม่ได้มีแค่ราคาซื้อ แต่รวมถึงค่าขนส่งระหว่างประเทศ ค่าประกันภัยสินค้า อากรขาเข้า และค่าธรรมเนียมท่าเรือ ซึ่งทั้งหมดนี้ต้องรวมเป็นต้นทุนสินค้าคงเหลือ (Cost of

Goods) ไม่ใช่บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทันที

เพราะจะกระทบการคำนวณต้นทุนขายและกำไรขั้นต้นให้คลาดเคลื่อน

3.3 การรับรู้รายได้จากการส่งออก

ควรรับรู้รายได้เมื่อกรรมสิทธิ์ในสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อตามเงื่อนไขการส่งมอบสินค้าระหว่างประเทศ (Incoterms) เช่น FOB หรือ CIF ซึ่งกำหนดจุดที่ความเสี่ยงและกรรมสิทธิ์เปลี่ยนมือ

ผู้ประกอบการควรระบุเงื่อนไขนี้ในสัญญาซื้อขายให้ชัดเจนเพื่อให้การบันทึกบัญชีสอดคล้องกับข้อเท็จจริง

4. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ไม่แยกใบรับรองตามประเทศปลายทาง: ใช้ใบรับรองสุขอนามัยแบบเดียวกันส่งไปทุกประเทศ ทั้งที่แต่ละประเทศอาจต้องการรูปแบบและข้อมูลต่างกัน ทำให้สินค้าถูกตีกลับที่ด่านปลายทาง
• ลืมเก็บเอกสารหลักฐานการส่งออกให้ครบ: การขอสิทธิ VAT 0% ต้องมีใบขนสินค้าขาออก หลักฐานการชำระเงินจากต่างประเทศ และเอกสารขนส่งครบถ้วน หากขาดเอกสารใดอาจถูกประเมินให้เสีย VAT ย้อนหลังในอัตราปกติ
• บันทึกต้นทุนนำเข้าไม่ครบ: ลืมรวมค่าขนส่งหรืออากรขาเข้าเข้าต้นทุนสินค้า ทำให้ต้นทุนขายต่ำกว่าความเป็นจริงและกำไรที่แสดงในงบการเงินสูงเกินจริง
• ไม่ตรวจสอบพิกัดศุลกากรให้ตรงกับสินค้าจริง: อาจถูกกรมศุลกากรประเมินภาษีเพิ่มพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มภายหลัง

5. ตัวอย่างสถานการณ์จริง

สมมติบริษัท A นำเข้ากุ้งแช่แข็งจากต่างประเทศมูลค่า 2,000,000 บาท มีค่าขนส่งและประกันภัยรวม 150,000 บาท เมื่อคำนวณอากรขาเข้าตามพิกัดที่ถูกต้อง (ควรตรวจสอบอัตราจริงกับกรมศุลกากร)

และ VAT นำเข้า (ควรตรวจสอบอัตราปัจจุบันกับกรมสรรพากร)

ต้นทุนสินค้าที่ควรบันทึกในบัญชีคือ ราคาซื้อ 2,000,000 บาท บวกค่าขนส่งประกันภัย 150,000 บาท บวกอากรขาเข้าที่ชำระจริง รวมเป็นต้นทุนสินค้าคงเหลือทั้งหมด

ไม่ใช่บันทึกแค่ราคาซื้อเพียงอย่างเดียว ส่วน VAT ที่ชำระ ณ

ด่านศุลกากรสามารถนำมาใช้เป็นภาษีซื้อเพื่อหักออกจากภาษีขายในการยื่นแบบ ภ.พ.30 ได้ตามหลักเกณฑ์ปกติ

6. ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติ

ผู้ประกอบการควรจัดทำแฟ้มเอกสารแยกตามชิปเมนต์ (Shipment) แต่ละครั้ง โดยเก็บใบขนสินค้า ใบรับรองสุขอนามัย ใบกำกับภาษี และหลักฐานการชำระเงินไว้ในชุดเดียวกัน

เพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ง่ายเมื่อกรมสรรพากรหรือกรมศุลกากรขอตรวจ

นอกจากนี้ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีภาษีตั้งแต่เริ่มธุรกิจ เพื่อวางระบบบันทึกต้นทุนนำเข้าและการรับรู้รายได้ส่งออกให้ถูกต้องตั้งแต่แรก

จะช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกประเมินภาษีย้อนหลังได้มาก

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD)

ตารางนำบทความไปใช้

ประเด็น	สิ่งที่ต้องตรวจ	ผลที่ต้องบันทึก
1. ใบอนุญาตและใบรับรองที่ต้องมีก่อนเริ่มธุรกิจ	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน
2. ภาษีศุลกากรและ VAT ในการนำเข้าส่งออก	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน
3. การวางระบบบัญชีสำหรับธุรกิจนี้	ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง	สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

นำเข้าอาหารทะเลต้องขอใบอนุญาตจากหน่วยงานใดบ้าง?

หลักๆ ต้องขอใบอนุญาตนำเข้า-ส่งออกสัตว์น้ำและใบรับรองสุขอนามัยจากกรมประมง อาจต้องขึ้นทะเบียนกับ อย. หากมีการแปรรูป

และขอใบรับรองแหล่งกำเนิดสินค้าจากกรมการค้าต่างประเทศหากต้องการใช้สิทธิพิเศษทางภาษีในบางตลาด

ควรตรวจสอบรายละเอียดกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนเริ่มธุรกิจ

ส่งออกอาหารทะเลต้องเสีย VAT หรือไม่?

หากเป็นการส่งออกที่มีหลักฐานครบถ้วน เช่น ใบขนสินค้าขาออกและหลักฐานการรับชำระเงินจากต่างประเทศ จะได้รับสิทธิ VAT อัตรา 0%

แต่ควรตรวจสอบเงื่อนไขและอัตราปัจจุบันกับกรมสรรพากรก่อนดำเนินการทุกครั้ง

ต้นทุนนำเข้าที่ต้องบันทึกในบัญชีมีอะไรบ้าง?

ต้องรวมราคาซื้อสินค้า ค่าขนส่งระหว่างประเทศ ค่าประกันภัย อากรขาเข้า และค่าธรรมเนียมท่าเรือทั้งหมดเข้าเป็นต้นทุนสินค้าคงเหลือ

ไม่ควรบันทึกค่าใช้จ่ายเหล่านี้แยกต่างหากเพราะจะทำให้ต้นทุนขายและกำไรขั้นต้นคลาดเคลื่อน

ทำไมต้องเก็บใบรับรองสุขอนามัยแยกตามประเทศปลายทาง?

เพราะแต่ละประเทศมีมาตรฐานและรูปแบบเอกสารที่กำหนดไว้ต่างกัน หากใช้เอกสารรูปแบบเดียวส่งไปทุกตลาด สินค้าอาจถูกด่านศุลกากรปลายทางปฏิเสธหรือกักตรวจ ทำให้เสียเวลาและต้นทุนเพิ่มขึ้น

สต๊อกสินค้าทะเลแช่แข็งควรบันทึกบัญชีอย่างไร?

แนะนำให้ใช้หลัก FIFO (First In First Out) ควบคู่กับการตรวจนับสต๊อกจริงเป็นระยะ

เพื่อเทียบกับตัวเลขในบัญชีและตรวจจับผลต่างจากการสูญเสียน้ำหนักหรือคุณภาพสินค้าระหว่างการแช่แข็งได้ทันเวลา

หากพิกัดศุลกากรที่ยื่นไม่ตรงกับสินค้าจริงจะเกิดอะไรขึ้น?

กรมศุลกากรอาจประเมินอากรขาเข้าเพิ่มเติมพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มย้อนหลัง จึงควรตรวจสอบพิกัดอัตราศุลกากรให้ถูกต้องกับผู้เชี่ยวชาญหรือกรมศุลกากรโดยตรงก่อนยื่นใบขนสินค้าทุกครั้ง

ควรรับรู้รายได้จากการส่งออกเมื่อใด?

ควรรับรู้รายได้เมื่อกรรมสิทธิ์และความเสี่ยงในสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อตามเงื่อนไขการส่งมอบที่ระบุในสัญญา (Incoterms) เช่น FOB หรือ CIF

ซึ่งควรกำหนดให้ชัดเจนในสัญญาซื้อขายทุกครั้งเพื่อให้บันทึกบัญชีถูกต้อง

ก่อนตัดสินใจเรื่องภาษีที่อาจส่งผลต่อธุรกิจในระยะยาว ควรศึกษาแนวทางวางแผนภาษีของ A Plus Me เพื่อประเมินความเสี่ยงและทางเลือกอย่างรอบด้าน