แจกสินค้าเสีย VAT ไหม และควรดูเงื่อนไขอะไรบ้าง

หลายกิจการวางแคมเปญแจกสินค้าเพื่อกระตุ้นยอดขาย โดยคิดเพียงเรื่องต้นทุนกับภาพลักษณ์แบรนด์ แต่ในมุมบัญชีและภาษี คำว่า "แจกฟรี" ไม่ได้แปลว่าไม่มีผลอะไรเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อสินค้านั้นเคยซื้อมาเพื่อขายหรืออยู่ในระบบสต็อกของกิจการที่จด VAT แล้ว ข้อมูล ณ ปี 2569

หลักการพื้นฐาน: กฎหมาย VAT มองการแจกว่าเป็นอะไร

ประมวลรัษฎากรมาตรา 77/1 นิยาม "ขายสินค้า" ไว้กว้างมาก ครอบคลุมถึงการโอนกรรมสิทธิ์สินค้าไม่ว่าจะมีค่าตอบแทนหรือไม่ก็ตาม ดังนั้นการนำสินค้าออกจากสต็อกไปแจกจึงอาจเข้าข่าย "ขาย" ในทางภาษีได้ทันที หากไม่เข้าเงื่อนไขยกเว้นที่กฎหมายกำหนด

กฎหมาย VAT จึงไม่ได้สนใจเพียงว่าได้รับเงินมาหรือเปล่า แต่สนใจว่าสินค้าถูก "โอน" ออกไปจากกิจการเพื่อวัตถุประสงค์ใด และผู้รับเป็นใคร เพราะสองปัจจัยนี้คือจุดแบ่งระหว่างต้องออกใบกำกับภาษีกับไม่ต้อง

กรณีที่ไม่ต้องเสีย VAT บนสินค้าที่แจก

กฎหมายและแนวปฏิบัติของกรมสรรพากรยอมรับให้ยกเว้น VAT บนสินค้าที่แจกใน 3 สถานการณ์หลัก ดังนี้

1. ของแถมที่ผูกกับการขายสินค้าหรือบริการ (มาตรา 79(4))

ของแถมประเภทนี้ไม่ต้องนำมูลค่าไปรวมในฐานภาษี VAT หากเป็นไปตามเงื่อนไขครบทั้ง 3 ข้อ คือ

• ของแถมต้องแถมไปพร้อมกับการขายสินค้าหรือให้บริการ ไม่ใช่แจกแยกต่างหาก
• มูลค่าของแถมต้องไม่เกินมูลค่าสินค้าหรือบริการหลักที่ขายไป
• ระบุของแถมบนใบกำกับภาษีหรือเอกสารรายการขายให้ชัดเจน

ตัวอย่าง: ซื้อกระเป๋า 1,500 บาท แถมกระเป๋าเล็ก 200 บาท มูลค่าแถมไม่เกินมูลค่าสินค้าหลัก และระบุในใบกำกับภาษีว่า "ของแถม" กรณีนี้ไม่ต้องแยกคิด VAT บนของแถม 200 บาท

2. สินค้าตัวอย่าง (Sample) แจกให้ผู้บริโภคโดยตรง

การแจก sample หรือสินค้าทดลองให้ผู้บริโภคปลายทางโดยตรงเพื่อส่งเสริมการขายไม่ถือเป็นการขายที่ต้องเสีย VAT และต้นทุนสินค้าที่แจกยังสามารถลงเป็นรายจ่ายเพื่อหักภาษีเงินได้นิติบุคคลได้ด้วย

จุดสำคัญคือผู้รับต้องเป็น ผู้บริโภคปลายทาง ไม่ใช่ผู้ประกอบการที่ซื้อเพื่อนำไปขายต่อ เพราะหากแจกให้ผู้ค้าปลีกหรือตัวแทนจำหน่ายที่เป็นนิติบุคคลหรือผู้ประกอบการ VAT หลักการจะเปลี่ยนไป

3. ของที่ระลึกหรือของขวัญตราสัญลักษณ์บริษัทมูลค่าสมเหตุสมผล

ปฏิทิน สมุดโน้ต หรือสิ่งของที่พิมพ์โลโก้บริษัทเพื่อแจกเป็นของชำร่วยตามธรรมเนียมทางธุรกิจ หากมีมูลค่าพอสมควร ไม่ต้องนำไปรวมในฐาน VAT ตามมาตรา 79(4) อย่างไรก็ดี ภาษีซื้อจากการซื้อของขวัญประเภทนี้ไม่สามารถนำมาขอคืนหรือหักออกจากภาษีขายได้ ตามมาตรา 82/5(4) ซึ่งเป็นจุดที่หลายกิจการเข้าใจผิด

กรณีที่ต้องเสีย VAT บนสินค้าที่แจก

มีหลายสถานการณ์ที่การแจกสินค้าถือเป็น "ขาย" ในทางกฎหมาย VAT และต้องออกใบกำกับภาษี

แจกสินค้าให้ผู้ประกอบการอื่น (B2B) เพื่อส่งเสริมการขาย

หากนำสินค้าไปแจกให้ตัวแทนจำหน่าย ร้านค้าปลีก หรือผู้ประกอบการที่จะนำสินค้าไปขายต่อ ถือเป็นการ "ขายสินค้า" ตามมาตรา 77/1(8)-(9) ต้องเสีย VAT และออกใบกำกับภาษีทันทีที่โอนสินค้า ฐานภาษีคือราคาตลาดของสินค้านั้น

แจกสินค้าเพื่อแลกโฆษณาหรือบริการ

กรณีที่บริษัทส่งสินค้าให้ influencer หรือสื่อเพื่อแลกกับการรีวิวหรือโฆษณา ถือเป็น "บริการ" ที่ผู้รับจัดทำให้บริษัท ซึ่งทำให้รายการนี้มีค่าตอบแทน ฝั่งสินค้าที่ส่งออกก็ถือว่ามีการขาย ต้องพิจารณาผลกระทบ VAT ทั้งสองด้าน และควรหารือกับที่ปรึกษาบัญชีก่อนวางแคมเปญ

นำสินค้าออกจากสต็อกใช้ส่วนตัวหรือเพื่อการที่ไม่เกี่ยวกับกิจการ

การนำสินค้าออกจากคลังสินค้าของกิจการไปใช้ส่วนตัว ให้ผู้บริหาร หรือนำไปใช้ในกิจกรรมที่ไม่เกี่ยวกับการประกอบกิจการ VAT ถือเป็น "ขาย" ต้องออกใบกำกับภาษีด้วยราคาตลาด

ตารางสรุปแต่ละสถานการณ์

ภาษีซื้อที่จ่ายไปตอนซื้อสินค้า: ขอคืนได้ไหม

นี่เป็นอีกจุดที่สำคัญมากและมักถูกมองข้าม เพราะแม้ VAT ขาออกจะไม่มี ภาษีซื้อก็ไม่ได้เสมอว่าขอคืนได้เสมอไป

• สินค้าที่ซื้อมาตั้งใจขายแล้วเปลี่ยนใจแจกเป็นของขวัญ (ไม่ผูกกับการขาย) — ภาษีซื้อที่เคยจ่ายไปอาจต้องคืนหรือปรับ เพราะสินค้าไม่ได้ใช้ในกิจการ VAT ที่ต้องเสียภาษีอีกต่อไป
• ซื้อสินค้ามาเพื่อแจกเป็นของขวัญลูกค้าตั้งแต่แรก — ภาษีซื้อนำมาหักจากภาษีขายไม่ได้ ตามมาตรา 82/5(4)
• ซื้อสินค้ามาเพื่อแจก sample ให้ผู้บริโภค — ภาษีซื้อสามารถนำมาเครดิตได้ เพราะเป็นกิจกรรมส่งเสริมการขายที่เกี่ยวข้องกับกิจการ

การจัดประเภทให้ถูกตั้งแต่แรกจึงสำคัญมาก เพราะมีผลต่อทั้งภาษีขาออกและภาษีซื้อที่จะขอคืนได้

เอกสารที่ควรวางให้พร้อมก่อนแคมเปญ

หลายกิจการพลาดเพราะฝ่ายการตลาดออกแบบโปรโมชันเสร็จแล้วค่อยแจ้งบัญชีทีหลัง ทำให้ไม่มีหลักฐานรองรับและต้องแก้ย้อนหลัง ซึ่งยุ่งยากและมีค่าปรับ

กรณีศึกษา: ซื้อ 1 แถม 1 กับงาน Event ต่างกันอย่างไร

สมมติกิจการขายน้ำผลไม้ จด VAT ปกติ มีแคมเปญ 2 แบบ

แคมเปญ A: ซื้อ 1 กล่อง แถม 1 กล่อง — ขายกล่องหลัก 50 บาท แถมกล่องเพิ่ม 50 บาท มูลค่าแถมเท่ากับสินค้าหลัก ในกรณีนี้ตามมาตรา 79(4) มูลค่าของแถมต้องไม่เกินมูลค่าสินค้าหลัก ถ้าแถม 1 กล่องราคาเดียวกัน บางแนวปฏิบัติจะออกใบกำกับภาษีรวมมูลค่าสินค้าทั้งสอง แต่แสดงส่วนลดให้เห็นชัด ควรหารือกับผู้ทำบัญชีเพื่อให้วิธีออกเอกสารถูกต้อง

แคมเปญ B: แจกน้ำผลไม้ฟรีในงาน Event ให้คนทั่วไปทดลองชิม — ผู้รับเป็นผู้บริโภคปลายทาง แจกเพื่อส่งเสริมการขาย ไม่ต้องออกใบกำกับภาษี VAT สามารถลงต้นทุนสินค้าเป็นรายจ่ายการตลาดสำหรับ CIT ได้ แต่ต้องมีเอกสารอนุมัติแคมเปญและรายการตัดสต็อกรองรับ

VAT ที่ต้องรู้เพิ่มเติม: อัตราและเกณฑ์จด

สำหรับกิจการที่อยู่ระหว่างพิจารณาจด VAT หรือเพิ่งจดใหม่ ควรทราบด้วยว่า อัตรา VAT ปัจจุบันอยู่ที่ 7% (รวมภาษีท้องถิ่น) ซึ่งเป็นอัตราลดพิเศษจากอัตราตามกฎหมาย 10% โดยต่ออายุเป็นรายปีด้วยพระราชกฤษฎีกา ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ ณ ปีที่ยื่นกับกรมสรรพากรเสมอ และกิจการที่มีรายได้จากการขายสินค้าหรือบริการเกิน 1,800,000 บาทต่อปีมีหน้าที่จด VAT ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด

หากไม่แน่ใจว่าแคมเปญโปรโมชันของกิจการมีผลกระทบ VAT อย่างไร ลองใช้ เครื่องมือประเมินความเสี่ยงภาษีของ A Plus Me เพื่อสำรวจจุดเสี่ยงเบื้องต้น หรือปรึกษาทีมงานเพื่อวางระบบเอกสารและ VAT ให้ถูกต้องตั้งแต่แรก

สรุป: เช็กให้ครบก่อนออกแคมเปญ

คำถามว่าแจกสินค้าเสีย VAT ไหม ไม่มีคำตอบเดียว ขึ้นอยู่กับว่าแจกอะไร ให้ใคร และเป็นของแถมคู่กับการขายหรือไม่ หลักง่าย ๆ ที่ช่วยตัดสินใจได้คือ ถามว่า "ผู้รับเป็นผู้บริโภคปลายทางหรือผู้ประกอบการ?" และ "ของแถมผูกกับการขายสินค้าหลักหรือแจกแยกต่างหาก?" สองคำถามนี้ช่วยแยกกรณีออกได้ชัดเจนในระดับหนึ่ง ก่อนจะต้องพิจารณารายละเอียดเพิ่มเติมกับผู้ทำบัญชี

ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง

บทความเรื่อง แจกสินค้าเสีย VAT ไหม และควรดูเงื่อนไขอะไรบ้าง ควรใช้ตรวจทั้งจุดเกิดภาษี เอกสารขาย เอกสารซื้อ และรายงาน ภ.พ.30 เพราะข้อผิดพลาด VAT มักกระทบหลายเดือนต่อเนื่องและแก้ยากเมื่อปิดรอบภาษีไปแล้ว

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร: ภาษีมูลค่าเพิ่ม
• กรมสรรพากร: กิจการที่ได้รับยกเว้นภาษีมูลค่าเพิ่ม
• กรมสรรพากร: ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ของแถมที่แถมไปพร้อมกับการขายสินค้า ต้องเสีย VAT แยกต่างหากหรือไม่?

ไม่ต้องเสีย VAT แยก หากของแถมนั้นแถมไปพร้อมกับการขายสินค้าหรือบริการหลัก มูลค่าของแถมไม่เกินมูลค่าสินค้าหลัก และระบุของแถมให้ชัดเจนในใบกำกับภาษีหรือเอกสารรายการขาย ตามมาตรา 79(4) ของประมวลรัษฎากร

แจกสินค้าตัวอย่าง (Sample) ให้ลูกค้าทดลอง ต้องออกใบกำกับภาษีไหม?

กรณีแจก sample ให้ผู้บริโภคปลายทางโดยตรงเพื่อส่งเสริมการขาย ไม่ถือเป็นการขายที่ต้องเสีย VAT และไม่ต้องออกใบกำกับภาษี ต้นทุนสินค้าสามารถลงเป็นรายจ่ายเพื่อหักภาษีเงินได้นิติบุคคลได้ แต่ต้องมีเอกสารอนุมัติแคมเปญและรายการตัดสต็อกรองรับ

ซื้อสินค้ามาแจกเป็นของขวัญลูกค้า ภาษีซื้อที่จ่ายไปนำมาขอคืนหรือหักจากภาษีขายได้ไหม?

ไม่ได้ ภาษีซื้อจากการซื้อสินค้าหรือบริการเพื่อให้เป็นของขวัญหรือรางวัลแก่ลูกค้าโดยไม่ผูกกับการขายสินค้าหลัก ถือเป็นภาษีซื้อต้องห้ามตามมาตรา 82/5(4) ของประมวลรัษฎากร ไม่สามารถนำมาเครดิตหักจากภาษีขายหรือขอคืนได้