กำไรหุ้นและเงินปันผลของเจ้าของกิจการ: ต้องเสียภาษีบุคคลธรรมดาอย่างไร

เมื่อเจ้าของกิจการขายหุ้นได้กำไรหรือรับเงินปันผล คำถามสำคัญที่มักเกิดขึ้นคือต้องนำรายได้เหล่านี้ไปเสียภาษีบุคคลธรรมดาด้วยไหม กฎหมายภาษีไทยมีข้อยกเว้นและข้อบังคับที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง

ภาษีกำไรจากการขายหุ้น: ยกเว้นหรือต้องเสีย

สำหรับเจ้าของกิจการที่ลงทุนในตลาดหุ้น ข่าวดีคือกำไรจากการขายหุ้นสามัญของบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) และตลาด mai ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามกฎหมายปัจจุบัน ซึ่งหมายความว่าไม่ว่าจะขายได้กำไรมากเพียงใด ก็ไม่ต้องนำมายื่นภาษีหรือเสียภาษีเพิ่มเติม

อย่างไรก็ตาม การยกเว้นนี้มีเงื่อนไขสำคัญ คือต้องเป็นการซื้อขายผ่านตลาดหลักทรัพย์เท่านั้น หากเป็นการซื้อขายหุ้นนอกตลาด (Over-the-Counter หรือ OTC) กำไรที่ได้อาจต้องนำมาเสียภาษีในฐานะเงินได้ประเภทอื่น ซึ่งต้องพิจารณาแต่ละกรณีอย่างละเอียด

กำไรจากหุ้นนอกตลาด: กฎเกณฑ์ที่ต้องรู้

เมื่อเจ้าของกิจการขายหุ้นในบริษัทที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ เช่น บริษัทเอกชน หรือบริษัทของหุ้นส่วน กำไรที่ได้รับจากการขายหุ้นดังกล่าวถือเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องเสียภาษีบุคคลธรรมดา โดยจัดอยู่ในเงินได้ประเภทที่ 4 (ดอกเบี้ย เงินปันผล และส่วนแบ่งกำไร) หรืออาจเป็นประเภทที่ 8 ขึ้นอยู่กับลักษณะของการทำธุรกรรม

ผู้ขายหุ้นนอกตลาดต้องรายงานกำไรในแบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาประจำปี และเสียภาษีตามอัตราก้าวหน้าปกติ การคำนวณต้นทุนหุ้นที่ถูกต้องจึงมีความสำคัญมาก เพื่อคำนวณกำไรสุทธิที่แท้จริง

ภาษีเงินปันผล: หักที่จ่ายหรือรวมคำนวณ

เงินปันผลที่ผู้ถือหุ้นบุคคลธรรมดาได้รับจากบริษัทไทย ไม่ว่าจะเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์หรือบริษัทเอกชน จะถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 10% ของเงินปันผลที่ได้รับ โดยบริษัทผู้จ่ายเงินปันผลเป็นผู้หักและนำส่งกรมสรรพากรแทนผู้รับ

ผู้ได้รับเงินปันผลมีสิทธิเลือกสองทาง คือ

• เลือกไม่นำเงินปันผลมารวมคำนวณภาษีเงินได้ปกติ ซึ่งจะถือว่าภาษีที่ถูกหัก 10% เป็นภาษีสุดท้ายแล้ว ไม่ต้องดำเนินการอะไรเพิ่มเติม
• เลือกนำเงินปันผลมารวมคำนวณภาษีเงินได้ปกติ ซึ่งจะต้องนำทั้งเงินปันผลและเครดิตภาษีมารวมเป็นฐานภาษี โดยสามารถขอเครดิตภาษีที่บริษัทได้เสียไปแล้วมาหักได้บางส่วน วิธีนี้เหมาะถ้ารายได้รวมอยู่ในฐานภาษีต่ำกว่า 10%

เครดิตภาษีเงินปันผล: ประโยชน์ที่หลายคนมองข้าม

เมื่อเลือกนำเงินปันผลมารวมคำนวณ ผู้ถือหุ้นสามารถใช้สิทธิเครดิตภาษีเงินปันผล (Dividend Tax Credit) ซึ่งคำนวณจากภาษีที่บริษัทได้เสียในฐานะนิติบุคคลก่อนแล้ว หลักการคือเพื่อไม่ให้กำไรก้อนเดียวถูกเสียภาษีสองชั้น (double taxation) ทั้งในระดับบริษัทและระดับผู้ถือหุ้น

ตัวอย่าง: บริษัทเสียภาษีนิติบุคคลในอัตรา 20% แล้วจ่ายเงินปันผล 100 บาทให้ผู้ถือหุ้น เครดิตภาษีที่ผู้ถือหุ้นได้รับคือ 100 x (20/80) = 25 บาท หากผู้ถือหุ้นนำมารวมคำนวณ ฐานภาษีจะเป็น 125 บาท และหักเครดิต 25 บาทออกจากภาษีที่คำนวณได้

กองทุนรวมหุ้น: ภาษีต่างจากหุ้นตรงอย่างไร

เจ้าของกิจการหลายคนลงทุนผ่านกองทุนรวมแทนการซื้อหุ้นตรง ซึ่งมีข้อพิจารณาด้านภาษีที่ต่างออกไป

• กำไรจากการขายคืนหน่วยลงทุนของกองทุนรวมทั่วไป: ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
• เงินปันผลจากกองทุนรวม: ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% เช่นเดียวกับเงินปันผลจากหุ้น
• กองทุนลดหย่อนภาษีประเภท ThaiESG, RMF: มีกฎพิเศษเรื่องสิทธิลดหย่อนและเงื่อนไขถือครอง

การลงทุนในหุ้นต่างประเทศ: กฎภาษีที่แตกต่าง

สำหรับเจ้าของกิจการที่ลงทุนในหุ้นต่างประเทศ กำไรและเงินปันผลที่ได้รับมีกฎภาษีที่เข้มงวดกว่า กรมสรรพากรกำหนดว่ารายได้จากแหล่งต่างประเทศที่นำเข้ามาในประเทศไทยในปีภาษีเดียวกับที่ได้รับ ต้องนำมาเสียภาษีบุคคลธรรมดาของไทย นอกจากนี้ อาจมีการหักภาษี ณ ที่จ่ายจากประเทศต้นทางด้วย ซึ่งอาจขอเครดิตภาษีต่างประเทศได้ตามข้อตกลงภาษีซ้อน

ประเภทการลงทุน	กำไรจากการขาย	เงินปันผล
หุ้นในตลาด SET/mai	ยกเว้นภาษี	หัก ณ ที่จ่าย 10%
หุ้นนอกตลาด	ต้องเสียภาษีตามอัตราก้าวหน้า	หัก ณ ที่จ่าย 10%
กองทุนรวมในไทย	ยกเว้นภาษี	หัก ณ ที่จ่าย 10%
หุ้นต่างประเทศ	ต้องเสียภาษีถ้านำเงินกลับมา	ต้องเสียภาษีถ้านำเงินกลับมา

สรุปสิ่งที่เจ้าของกิจการต้องทำ

เพื่อให้ปฏิบัติตามกฎหมายภาษีอย่างถูกต้องและใช้สิทธิประโยชน์ได้เต็มที่ เจ้าของกิจการควร ติดตามประเภทของการลงทุนแต่ละอย่าง, เก็บหลักฐานต้นทุนหุ้นที่ซื้อและขาย, ประเมินทุกปีว่าควรนำเงินปันผลมารวมคำนวณหรือไม่โดยเปรียบเทียบอัตราภาษีส่วนเพิ่ม และปรึกษานักบัญชีสำหรับกรณีการลงทุนในต่างประเทศซึ่งมีความซับซ้อนสูง

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง กำไรหุ้นและเงินปันผลของเจ้าของกิจการ: ต้องเสียภาษีบุคคลธรรมดาอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กำไรจากการขายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ไทยต้องเสียภาษีบุคคลธรรมดาไหม

ไม่ต้องเสีย กำไรจากการขายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) และตลาด mai ได้รับยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามกฎหมายปัจจุบัน ไม่ต้องนำมายื่นในแบบภาษีประจำปี

เงินปันผลที่รับจากบริษัทตัวเองถูกหักภาษีเท่าไร

ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 10% ของเงินปันผลที่ได้รับ โดยบริษัทผู้จ่ายเป็นผู้หักและนำส่งกรมสรรพากร ผู้รับสามารถเลือกถือว่าภาษีนี้เป็นภาษีสุดท้ายหรือนำมารวมคำนวณเพื่อขอเครดิตก็ได้

ควรนำเงินปันผลมารวมคำนวณภาษีหรือไม่

ขึ้นอยู่กับอัตราภาษีส่วนเพิ่มของแต่ละคน หากรายได้รวมอยู่ในฐานภาษีต่ำกว่า 10% ควรนำมารวมเพราะอาจขอภาษีคืนได้ หากอยู่ในฐานสูงกว่า 10% ไม่ควรนำมารวม เพราะจะเสียภาษีเพิ่ม

กำไรจากการขายหุ้นบริษัทเอกชน (ไม่ได้จดทะเบียนในตลาด) ต้องเสียภาษีไหม

ต้องเสียภาษีบุคคลธรรมดา กำไรจากการขายหุ้นนอกตลาดถือเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องนำมารวมคำนวณในแบบภาษีประจำปีและเสียภาษีตามอัตราก้าวหน้าปกติ

กำไรจากกองทุนรวมหุ้นต้องเสียภาษีไหม

กำไรจากการขายคืนหน่วยลงทุนของกองทุนรวมหุ้นในไทยได้รับยกเว้นภาษีบุคคลธรรมดา แต่เงินปันผลที่กองทุนจ่ายจะถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ก่อนได้รับ

ลงทุนในหุ้นต่างประเทศแล้วได้กำไร ต้องเสียภาษีไทยไหม

ต้องเสียหากนำเงินกำไรเข้ามาในประเทศไทยในปีภาษีเดียวกับที่ได้รับ กรมสรรพากรกำหนดให้รายได้จากต่างประเทศที่นำเข้ามาต้องรายงานและเสียภาษีบุคคลธรรมดาของไทยด้วย

เครดิตภาษีเงินปันผลคืออะไร และใช้อย่างไร

เครดิตภาษีเงินปันผลเป็นสิทธิขอภาษีคืนส่วนที่บริษัทได้เสียในฐานะนิติบุคคลไปแล้ว เพื่อป้องกันการเสียภาษีซ้ำซ้อน คำนวณจากอัตราภาษีนิติบุคคลที่บริษัทเสีย และขอได้เมื่อนำเงินปันผลมารวมคำนวณในแบบภาษีบุคคลธรรมดา