เจ้าของกิจการที่มีรายได้ตามมาตรา 40(5)–(8) ต้องยื่นแบบภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาปีละ 2 ครั้ง คือ ภงด.94 กลางปี และ ภงด.90 ปลายปี แต่หลายคนยังสับสนว่าสองแบบนี้ต่างกันอย่างไรและจะคำนวณอย่างไร
ทำไมเจ้าของกิจการต้องยื่นภาษีปีละ 2 ครั้ง
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (Personal Income Tax หรือ PIT) ในประเทศไทยโดยปกติยื่นแบบครั้งเดียวหลังสิ้นปีปฏิทิน แต่ประมวลรัษฎากร มาตรา 56 ทวิ บัญญัติให้ผู้มีเงินได้จากกิจการหรืออาชีพอิสระ ซึ่งเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(5) ถึง 40(8) ต้องยื่นแบบภาษีกลางปีด้วย เรียกว่าแบบ ภ.ง.ด.94 หรือที่เรียกย่อว่า ภงด.94
เหตุผลที่กฎหมายกำหนดให้ยื่นกลางปีคือเพื่อให้รัฐได้รับภาษีล่วงหน้าสำหรับรายได้ที่ไม่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายอย่างสม่ำเสมอ ต่างจากพนักงานบริษัทที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายทุกเดือนตามมาตรา 50
เงินได้ประเภทใดที่ต้องยื่น ภงด.94
ไม่ใช่ทุกคนต้องยื่น ภงด.94 กฎหมายกำหนดให้ยื่นเฉพาะผู้มีรายได้ประเภทต่อไปนี้ในช่วงครึ่งปีแรก (มกราคม–มิถุนายน)
- มาตรา 40(5) รายได้จากการให้เช่าทรัพย์สิน เช่น ค่าเช่าที่ดิน อาคาร ยานพาหนะ
- มาตรา 40(6) รายได้จากวิชาชีพอิสระ เช่น แพทย์ ทนายความ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี
- มาตรา 40(7) รายได้จากการรับเหมาที่ผู้รับเหมาจัดหาของและอุปกรณ์ด้วย
- มาตรา 40(8) รายได้จากธุรกิจการค้าและกิจการอื่น ๆ ที่ไม่ใช่เงินได้ประเภทอื่น ซึ่งครอบคลุมเจ้าของกิจการ SME ส่วนใหญ่
หากเจ้าของกิจการมีรายได้จากเงินเดือน (มาตรา 40(1)) เป็นหลัก เช่น รับเงินเดือนจากบริษัทตัวเองในฐานะกรรมการ โดยไม่มีรายได้จากธุรกิจส่วนตัวเพิ่มเติม ก็ไม่ต้องยื่น ภงด.94
กำหนดเวลายื่นแบบ ภงด.94 และ ภงด.90
| แบบภาษี | รายได้ที่ครอบคลุม | กำหนดยื่นปกติ | กำหนดยื่นออนไลน์ |
|---|---|---|---|
| ภ.ง.ด.94 | มกราคม–มิถุนายน | 1–30 กันยายน | ขยายเพิ่ม 8 วัน (จนถึง 8 ตุลาคม) |
| ภ.ง.ด.90 | มกราคม–ธันวาคม | 1–31 มีนาคม ปีถัดไป | ขยายเพิ่ม 8 วัน (จนถึง 8 เมษายน) |
หมายเหตุ: กรมสรรพากร (rd.go.th) อาจขยายกำหนดเวลายื่นแบบออนไลน์เป็นครั้งคราว ควรตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนถึงกำหนดทุกครั้ง
วิธีคำนวณภาษีในแบบ ภงด.94
การคำนวณภาษีสำหรับ ภงด.94 ใช้หลักการเดียวกับ ภงด.90 แต่คำนวณเฉพาะรายได้ครึ่งปีแรก (มกราคม–มิถุนายน) จากนั้นคูณสองเพื่อประมาณรายได้ทั้งปี แล้วนำไปคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า และหารสองเพื่อได้ภาษีสำหรับ 6 เดือนแรก ขั้นตอนโดยสรุปคือ
- รวบรวมรายได้จากมาตรา 40(5)–(8) ในช่วงมกราคม–มิถุนายน
- หักค่าใช้จ่ายตามที่กฎหมายกำหนด (แบบเหมาหรือตามจริง)
- หักค่าลดหย่อนส่วนตัวและครอบครัวตามสิทธิ
- คูณ 2 เพื่อประมาณรายได้สุทธิทั้งปี
- คำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้าตามตาราง
- หารภาษีที่ได้ด้วย 2 = ภาษีที่ต้องชำระสำหรับ ภงด.94
อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแบบก้าวหน้าปัจจุบัน ณ ปี 2569
| เงินได้สุทธิ (บาท) | อัตราภาษี |
|---|---|
| 0 – 150,000 | ยกเว้น (0%) |
| 150,001 – 300,000 | 5% |
| 300,001 – 500,000 | 10% |
| 500,001 – 750,000 | 15% |
| 750,001 – 1,000,000 | 20% |
| 1,000,001 – 2,000,000 | 25% |
| 2,000,001 – 5,000,000 | 30% |
| 5,000,001 ขึ้นไป | 35% |
ความสัมพันธ์ระหว่าง ภงด.94 และ ภงด.90
เมื่อถึงเวลายื่น ภงด.90 ปลายปี เจ้าของกิจการต้องนำภาษีที่ชำระแล้วใน ภงด.94 มาเป็นเครดิตภาษี กล่าวคือ
- หากภาษีรวมทั้งปีจาก ภงด.90 มากกว่าที่ชำระใน ภงด.94 ต้องชำระส่วนที่ขาดเพิ่มภายในกำหนด
- หากภาษีรวมทั้งปีน้อยกว่าที่ชำระไปแล้ว สามารถขอคืนภาษีหรือนำเครดิตไปใช้ในปีต่อไปได้
จุดนี้สำคัญมาก เพราะบางครั้งรายได้ครึ่งปีหลัง (กรกฎาคม–ธันวาคม) อาจสูงหรือต่ำกว่าครึ่งปีแรกมาก ทำให้ภาษีที่คำนวณแบบ x2 ใน ภงด.94 คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง นั่นคือเหตุผลที่ต้องยื่น ภงด.90 เพื่อปรับยอดให้ถูกต้อง
เทคนิคบริหารภาษีสำหรับเจ้าของกิจการ
การวางแผนภาษีอย่างมีประสิทธิภาพสำหรับเจ้าของ SME ที่ต้องยื่นทั้ง ภงด.94 และ ภงด.90 มีเทคนิคสำคัญดังนี้
- ประมาณรายได้ทั้งปีตั้งแต่ต้นปี เพื่อคำนวณภาษีที่ต้องชำระล่วงหน้าและจัดสรรเงินสำรองให้เพียงพอ
- ใช้สิทธิลดหย่อนให้ครบถ้วนก่อนสิ้นปี รายการลดหย่อนส่วนใหญ่ต้องจ่ายจริงก่อนสิ้นปีปฏิทินจึงจะนำมาหักได้ในปีนั้น
- ตรวจสอบภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ถูกหัก นำมาหักออกจากภาษีที่ต้องชำระทั้งใน ภงด.94 และ ภงด.90 ป้องกันการชำระซ้ำ
- พิจารณาการหักค่าใช้จ่ายแบบเหมาเทียบกับตามจริง เพื่อเลือกวิธีที่ประหยัดภาษีสูงสุด
บทลงโทษเมื่อยื่น ภงด.94 ล่าช้าหรือไม่ยื่น
การไม่ยื่น ภงด.94 หรือยื่นล่าช้ามีบทลงโทษตามประมวลรัษฎากรดังนี้
- ค่าปรับไม่ยื่นแบบ: 2,000 บาท
- เงินเพิ่ม: 1.5% ต่อเดือน (หรือเศษของเดือน) ของภาษีที่ต้องชำระนับตั้งแต่วันครบกำหนด
- เบี้ยปรับ: ร้อยละ 100 ของภาษีที่ขาด (กรณีกรมสรรพากรตรวจพบและประเมิน) หรือร้อยละ 50 หากยื่นเองก่อนถูกตรวจ
ดังนั้นจึงควรยื่นแบบให้ตรงเวลาเสมอ แม้จะยังไม่มีเงินชำระภาษี เพราะการยื่นแบบและการชำระภาษีเป็นหน้าที่แยกกัน การยื่นแบบก่อนจะช่วยลดบทลงโทษได้
ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร
เนื้อหาเรื่อง ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเจ้าของกิจการ: ยื่นแบบ ภงด.94 ครึ่งปีกับ ภงด.90 ปลายปีต่างกันอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ
เช็กลิสต์ก่อนนำไปใช้
- รวบรวมเอกสารรายรับ รายจ่าย ภาษีซื้อ-ขาย และรายการธนาคารให้ครบตามรอบเดือน
- ตรวจว่าธุรกรรมที่เกี่ยวข้องบันทึกบัญชีถูกต้องและมีหลักฐานรองรับครบถ้วน
- หากไม่แน่ใจเรื่องภาษี ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนตัดสินใจ
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ใครบ้างที่ต้องยื่นแบบ ภงด.94?
ผู้ที่มีรายได้จากมาตรา 40(5) ถึง 40(8) ในช่วงมกราคมถึงมิถุนายน ได้แก่ รายได้จากการให้เช่าทรัพย์สิน วิชาชีพอิสระ รับเหมาก่อสร้าง และธุรกิจการค้าทั่วไป รวมถึงเจ้าของกิจการ SME ที่มีรายได้จากธุรกิจส่วนตัวโดยตรง
กำหนดยื่นแบบ ภงด.94 คือวันที่เท่าไหร่?
กำหนดยื่นปกติคือภายในวันที่ 30 กันยายน ของทุกปี สำหรับรายได้ครึ่งปีแรก หากยื่นผ่านระบบออนไลน์ของกรมสรรพากร (rd.go.th) จะได้รับการขยายเวลาเพิ่มอีก 8 วัน คือถึงวันที่ 8 ตุลาคม ควรตรวจสอบประกาศล่าสุดจากกรมสรรพากรก่อนกำหนดทุกครั้ง
ยื่น ภงด.94 แล้วต้องยื่น ภงด.90 อีกไหม?
ต้องยื่นทั้งสองแบบ ภงด.94 เป็นการยื่นกลางปีสำหรับรายได้ 6 เดือนแรก ส่วน ภงด.90 เป็นการยื่นประจำปีรวมรายได้ทั้งปี โดยภาษีที่ชำระไปแล้วใน ภงด.94 จะถูกนำมาเป็นเครดิตหักออกจากภาษีที่คำนวณได้ในแบบ ภงด.90
หากรายได้ครึ่งปีหลังสูงกว่าครึ่งปีแรกมาก จะมีผลต่อ ภงด.94 ไหม?
ไม่มีผลย้อนหลัง เพราะ ภงด.94 คำนวณจากรายได้จริงในช่วงมกราคม–มิถุนายนเท่านั้น แต่เมื่อยื่น ภงด.90 ปลายปี รายได้ทั้งปีจะถูกรวมคำนวณใหม่ และอาจต้องชำระภาษีเพิ่มเติมหากรายได้รวมทำให้ภาษีรวมสูงกว่าที่ชำระไปแล้ว
เจ้าของกิจการที่รับทั้งเงินเดือนจากบริษัทและมีรายได้จากธุรกิจส่วนตัว ต้องยื่น ภงด.94 ไหม?
ต้องยื่น ภงด.94 สำหรับส่วนรายได้จากธุรกิจส่วนตัว (มาตรา 40(5)–(8)) แม้ว่าส่วนเงินเดือนจากบริษัท (มาตรา 40(1)) จะไม่ต้องรวมใน ภงด.94 ก็ตาม เงินได้ทั้งสองประเภทจะมารวมกันในแบบ ภงด.90 ปลายปีแทน
สามารถขอผ่อนชำระภาษีที่ค้างจาก ภงด.94 ได้ไหม?
กรมสรรพากรไม่มีระบบผ่อนชำระสำหรับ ภงด.94 โดยตรง หากชำระไม่ครบภายในกำหนดจะถูกคิดเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนจากยอดที่ค้าง ดังนั้นควรวางแผนสำรองเงินไว้ล่วงหน้าตั้งแต่ต้นปีหรือปรึกษาที่ปรึกษาภาษีเพื่อวางแผนกระแสเงินสด
ยื่น ภงด.94 ออนไลน์ผ่านช่องทางไหนได้บ้าง?
สามารถยื่นออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ กรมสรรพากร rd.go.th ในหัวข้อ ยื่นแบบออนไลน์ โดยต้องลงทะเบียนผู้ใช้งานก่อน และต้องมีหมายเลขผู้เสียภาษี (Tax ID) รองรับการยื่นทุกประเภทรวมถึง ภงด.94 และสามารถชำระภาษีผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ได้ทันที