จำนวน SME ไทยที่ขยายธุรกิจออกต่างประเทศโดยการตั้งบริษัทลูกเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในช่วงหลายปีที่ผ่านมา
แต่หลายบริษัทยังไม่ทราบว่าการมีบริษัทลูกต่างประเทศนำมาซึ่งภาระด้านบัญชีและภาษีที่ซับซ้อนกว่าที่คิด
บทความนี้อธิบายสิ่งที่บริษัทแม่ไทยต้องรู้อย่างครอบคลุม
สารบัญบทความ
- บริษัทลูกต่างประเทศ (Overseas Subsidiary) คืออะไร
- งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) คืออะไรและทำไมต้องจัดทำ
- กระบวนการจัดทำงบการเงินรวม
- ประเด็นภาษีที่บริษัทแม่ไทยต้องรู้
- ข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติม
- คำแนะนำสำหรับบริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศ
- แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
- ตารางนำบทความไปใช้
บริษัทลูกต่างประเทศ (Overseas Subsidiary) คืออะไร
บริษัทลูกต่างประเทศ คือนิติบุคคลที่จดทะเบียนในต่างประเทศและบริษัทแม่ไทยถือหุ้นเกิน 50% หรือมีอำนาจควบคุม (Control) เหนือกิจการนั้น แตกต่างจากการมีสาขาในต่างประเทศ (Branch)
ตรงที่บริษัทลูกเป็นนิติบุคคลแยกต่างหากมีสถานะทางกฎหมายเป็นของตนเองในประเทศที่จดทะเบียน
การมีบริษัทลูกต่างประเทศส่งผลกระทบต่อการรายงานทางการเงินของบริษัทแม่ไทยอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในมิติของมาตรฐานบัญชี การแปลงสกุลเงิน และภาระภาษีในหลายประเทศพร้อมกัน
งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) คืออะไรและทำไมต้องจัดทำ
มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการในประเทศไทย (TFRS) ฉบับที่ 10 เรื่องงบการเงินรวม
กำหนดให้บริษัทที่มีอำนาจควบคุมเหนือกิจการอื่นต้องจัดทำงบการเงินรวมที่แสดงฐานะการเงินและผลการดำเนินงานของกลุ่มบริษัทเสมือนเป็นหน่วยเศรษฐกิจเดียวกัน
วัตถุประสงค์ของงบการเงินรวมคือเพื่อให้ผู้ใช้งบการเงิน ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุน ธนาคาร หรือหน่วยงานกำกับดูแล เห็นภาพรวมของกลุ่มธุรกิจทั้งหมดโดยตัดรายการระหว่างกันภายในกลุ่มออก
กระบวนการจัดทำงบการเงินรวม
ขั้นที่ 1: รวบรวมงบการเงินของทุกนิติบุคคลในกลุ่ม
บริษัทแม่ต้องรวบรวมงบการเงินของบริษัทลูกทุกแห่ง ซึ่งอาจจัดทำตามมาตรฐานบัญชีของแต่ละประเทศ จากนั้นต้องปรับให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน (TFRS) ก่อนนำมารวม
ขั้นที่ 2: แปลงสกุลเงิน (Foreign Currency Translation)
ตาม TFRS ฉบับที่ 21 เรื่องผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ กำหนดวิธีแปลงสกุลเงินของบริษัทลูกต่างประเทศดังนี้
- สินทรัพย์และหนี้สิน: ใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นรอบบัญชี (Closing Rate)
- รายได้และค่าใช้จ่าย: ใช้อัตราแลกเปลี่ยนเฉลี่ยในรอบบัญชี (Average Rate)
- ผลต่างที่เกิดจากการแปลงค่า: บันทึกเป็น Other Comprehensive Income (OCI) ใน Translation Reserve
ขั้นที่ 3: ตัดรายการระหว่างกัน (Elimination)
รายการที่ต้องตัดออกจากงบการเงินรวม ได้แก่ ยอดลูกหนี้-เจ้าหนี้ระหว่างกลุ่ม รายได้และค่าใช้จ่ายจากธุรกรรมระหว่างกลุ่ม กำไรที่ยังไม่ได้ขายออกไปนอกกลุ่ม
และเงินปันผลที่บริษัทลูกจ่ายให้บริษัทแม่
ขั้นที่ 4: บันทึก Goodwill หรือ Gain on Bargain Purchase
ผลต่างระหว่างราคาที่จ่ายซื้อบริษัทลูกกับมูลค่าสินทรัพย์สุทธิที่ระบุตามราคายุติธรรม ณ วันที่ได้มา บันทึกเป็น Goodwill (หากจ่ายมากกว่า) หรือ Gain on Bargain Purchase
(หากจ่ายน้อยกว่า)
ประเด็นภาษีที่บริษัทแม่ไทยต้องรู้
เงินปันผลจากบริษัทลูกต่างประเทศ
เมื่อบริษัทลูกต่างประเทศจ่ายเงินปันผลให้บริษัทแม่ไทย รายได้ดังกล่าวต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลในไทย แต่หากไทยมี DTA กับประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียน
บริษัทแม่อาจขอเครดิตภาษีสำหรับ Withholding Tax ที่ถูกหักในต่างประเทศได้
นอกจากนี้หากบริษัทแม่ถือหุ้นบริษัทลูกตั้งแต่ 25% ขึ้นไปและถือครองต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 เดือน อาจได้รับยกเว้นภาษีเงินปันผลได้ครึ่งหนึ่งตามเงื่อนไขของประมวลรัษฎากร
กำไรจากการจำหน่ายหุ้นบริษัทลูก
กำไรที่ได้จากการขายหุ้นบริษัทลูกต่างประเทศถือเป็นรายได้ของบริษัทแม่ไทยที่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล
การวางแผนโครงสร้างการถือหุ้นและระยะเวลาการขายจึงมีผลต่อภาระภาษีอย่างมีนัยสำคัญ
กฎ CFC (Controlled Foreign Company)
แม้ไทยยังไม่มีกฎ CFC อย่างเป็นทางการเหมือนหลายประเทศ แต่แนวโน้มการพัฒนากฎหมายภาษีระหว่างประเทศ โดยเฉพาะตามกรอบ BEPS ของ OECD อาจนำมาซึ่งการบังคับใช้กฎลักษณะนี้ในอนาคต
บริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกในประเทศที่เก็บภาษีต่ำควรติดตามพัฒนาการนี้อย่างใกล้ชิด
ข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติม
บริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศต้องเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมในหมายเหตุงบการเงินตาม TFRS ได้แก่
- รายชื่อบริษัทลูก ประเทศที่จดทะเบียน สัดส่วนการถือหุ้น และลักษณะธุรกิจ
- ข้อจำกัดในการเข้าถึงสินทรัพย์หรือการชำระหนี้ของบริษัทลูก
- ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสัดส่วนการถือหุ้น
- ข้อมูลทางการเงินสรุปของบริษัทลูกที่มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม (Non-controlling Interests)
คำแนะนำสำหรับบริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศ
การบริหารกลุ่มบริษัทข้ามชาติแม้จะเป็น SME ต้องอาศัยทีมบัญชีที่เข้าใจทั้งมาตรฐาน TFRS และภาษีระหว่างประเทศ สิ่งที่ควรดำเนินการ ได้แก่
กำหนดรอบบัญชีของบริษัทลูกให้สอดคล้องกับบริษัทแม่ วางระบบรายงานการเงินภายในที่รวดเร็วและแม่นยำ จัดทำนโยบาย
Transfer Pricing เป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับธุรกรรมระหว่างกลุ่ม และปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีที่มีประสบการณ์ด้านการบัญชีระหว่างประเทศตั้งแต่ก่อนจดทะเบียนบริษัทลูก
เพื่อวางโครงสร้างกลุ่มบริษัทที่เหมาะสมตั้งแต่ต้น
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
ตารางนำบทความไปใช้
| ประเด็น | สิ่งที่ต้องตรวจ | ผลที่ต้องบันทึก |
|---|---|---|
| บริษัทลูกต่างประเทศ (Overseas Subsidiary) คืออะไร | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) คืออะไรและทำไมต้องจัดทำ | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
| กระบวนการจัดทำงบการเงินรวม | ตรวจเอกสารและข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้อง | สถานะ ผู้รับผิดชอบ และวันทบทวน |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
บริษัทแม่ไทยต้องจัดทำงบการเงินรวมหรือไม่ หากมีบริษัทลูกเพียงแห่งเดียว
ใช่ หากบริษัทแม่ไทยมีอำนาจควบคุมเหนือบริษัทลูก (โดยทั่วไปคือถือหุ้นเกิน 50%) ต้องจัดทำงบการเงินรวมตาม TFRS 10 เสมอ ไม่ว่าจะมีบริษัทลูกกี่แห่ง
เว้นแต่จะได้รับการยกเว้นตามเงื่อนไขที่กำหนดในมาตรฐาน เช่น เป็นบริษัทลูกที่มีเจตนาจะขายในระยะสั้น
อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้แปลงงบการเงินบริษัทลูกต่างประเทศควรใช้อัตราไหน
ตาม TFRS 21 สินทรัพย์และหนี้สินของบริษัทลูกต่างประเทศใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นงวด (Closing Rate) ส่วนรายได้และค่าใช้จ่ายใช้อัตราแลกเปลี่ยนเฉลี่ยตลอดงวด (Average Rate)
และผลต่างที่เกิดจากการแปลงค่าบันทึกใน OCI ไม่ผ่านกำไรขาดทุน
เงินปันผลที่ได้จากบริษัทลูกต่างประเทศต้องเสียภาษีในไทยหรือไม่
โดยหลักการต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลในไทย แต่หากบริษัทแม่ถือหุ้นตั้งแต่ 25% ขึ้นไปและถือครองต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 เดือน อาจได้รับยกเว้นภาษีได้ครึ่งหนึ่ง และหากมี DTA
กับประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียนสามารถขอเครดิตภาษีสำหรับ
Withholding Tax ที่ถูกหักต่างประเทศได้
Non-controlling Interests (NCI) คืออะไร และต้องแสดงอย่างไรในงบการเงินรวม
NCI คือส่วนของผู้ถือหุ้นรายย่อยในบริษัทลูกที่ไม่ใช่บริษัทแม่ เช่น หากบริษัทแม่ถือหุ้น 70% NCI คือ 30% ที่เหลือ ต้องแสดง NCI แยกต่างหากในส่วนของผู้ถือหุ้นในงบดุลรวม
และแสดงกำไรที่เป็นของ NCI แยกต่างหากในงบกำไรขาดทุนรวมด้วย
หากบริษัทลูกต่างประเทศมีผลขาดทุน บริษัทแม่ไทยสามารถนำมาหักภาษีในไทยได้หรือไม่
ตามกฎหมายภาษีไทย บริษัทแม่ไม่สามารถนำผลขาดทุนของบริษัทลูกต่างประเทศมาหักภาษีในไทยได้โดยตรง เนื่องจากบริษัทลูกเป็นนิติบุคคลแยกต่างหาก อย่างไรก็ตาม
ผลขาดทุนดังกล่าวจะสะท้อนในมูลค่าเงินลงทุนที่ลดลง
ซึ่งอาจมีผลต่อภาษีเมื่อมีการจำหน่ายหุ้นในภายหลัง
ควรให้บริษัทลูกต่างประเทศใช้รอบบัญชีเดียวกับบริษัทแม่หรือไม่
แนะนำให้ใช้รอบบัญชีเดียวกันหากเป็นไปได้ตามกฎหมายของประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียน เพราะจะทำให้กระบวนการจัดทำงบการเงินรวมง่ายขึ้นมาก หากจำเป็นต้องใช้รอบที่แตกต่างกัน TFRS 10
อนุญาตให้แต่ต้องไม่แตกต่างเกิน 3 เดือน
และต้องมีการปรับสำหรับธุรกรรมสำคัญที่เกิดขึ้นในช่วงที่แตกต่างกัน
การดูแลบัญชีและภาษีให้ครบทุกเดือนต้องอาศัยเวลาและความละเอียดพอสมควร แพ็กเกจดูแลบัญชีรายเดือนของ A Plus Me จึงถูกออกแบบมาเพื่อช่วยรับผิดชอบงานส่วนนี้แทนเจ้าของกิจการ