บริษัทไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศ: รายงานการเงินรวมและภาษีที่ต้องรู้

จำนวน SME ไทยที่ขยายธุรกิจออกต่างประเทศโดยการตั้งบริษัทลูกเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่หลายบริษัทยังไม่ทราบว่าการมีบริษัทลูกต่างประเทศนำมาซึ่งภาระด้านบัญชีและภาษีที่ซับซ้อนกว่าที่คิด บทความนี้อธิบายสิ่งที่บริษัทแม่ไทยต้องรู้อย่างครอบคลุม

บริษัทลูกต่างประเทศ (Overseas Subsidiary) คืออะไร

บริษัทลูกต่างประเทศ คือนิติบุคคลที่จดทะเบียนในต่างประเทศและบริษัทแม่ไทยถือหุ้นเกิน 50% หรือมีอำนาจควบคุม (Control) เหนือกิจการนั้น แตกต่างจากการมีสาขาในต่างประเทศ (Branch) ตรงที่บริษัทลูกเป็นนิติบุคคลแยกต่างหากมีสถานะทางกฎหมายเป็นของตนเองในประเทศที่จดทะเบียน

การมีบริษัทลูกต่างประเทศส่งผลกระทบต่อการรายงานทางการเงินของบริษัทแม่ไทยอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในมิติของมาตรฐานบัญชี การแปลงสกุลเงิน และภาระภาษีในหลายประเทศพร้อมกัน

งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) คืออะไรและทำไมต้องจัดทำ

มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการในประเทศไทย (TFRS) ฉบับที่ 10 เรื่องงบการเงินรวม กำหนดให้บริษัทที่มีอำนาจควบคุมเหนือกิจการอื่นต้องจัดทำงบการเงินรวมที่แสดงฐานะการเงินและผลการดำเนินงานของกลุ่มบริษัทเสมือนเป็นหน่วยเศรษฐกิจเดียวกัน

วัตถุประสงค์ของงบการเงินรวมคือเพื่อให้ผู้ใช้งบการเงิน ไม่ว่าจะเป็นนักลงทุน ธนาคาร หรือหน่วยงานกำกับดูแล เห็นภาพรวมของกลุ่มธุรกิจทั้งหมดโดยตัดรายการระหว่างกันภายในกลุ่มออก

กระบวนการจัดทำงบการเงินรวม

ขั้นที่ 1: รวบรวมงบการเงินของทุกนิติบุคคลในกลุ่ม

บริษัทแม่ต้องรวบรวมงบการเงินของบริษัทลูกทุกแห่ง ซึ่งอาจจัดทำตามมาตรฐานบัญชีของแต่ละประเทศ จากนั้นต้องปรับให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน (TFRS) ก่อนนำมารวม

ขั้นที่ 2: แปลงสกุลเงิน (Foreign Currency Translation)

ตาม TFRS ฉบับที่ 21 เรื่องผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ กำหนดวิธีแปลงสกุลเงินของบริษัทลูกต่างประเทศดังนี้

• สินทรัพย์และหนี้สิน: ใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นรอบบัญชี (Closing Rate)
• รายได้และค่าใช้จ่าย: ใช้อัตราแลกเปลี่ยนเฉลี่ยในรอบบัญชี (Average Rate)
• ผลต่างที่เกิดจากการแปลงค่า: บันทึกเป็น Other Comprehensive Income (OCI) ใน Translation Reserve

ขั้นที่ 3: ตัดรายการระหว่างกัน (Elimination)

รายการที่ต้องตัดออกจากงบการเงินรวม ได้แก่ ยอดลูกหนี้-เจ้าหนี้ระหว่างกลุ่ม รายได้และค่าใช้จ่ายจากธุรกรรมระหว่างกลุ่ม กำไรที่ยังไม่ได้ขายออกไปนอกกลุ่ม และเงินปันผลที่บริษัทลูกจ่ายให้บริษัทแม่

ขั้นที่ 4: บันทึก Goodwill หรือ Gain on Bargain Purchase

ผลต่างระหว่างราคาที่จ่ายซื้อบริษัทลูกกับมูลค่าสินทรัพย์สุทธิที่ระบุตามราคายุติธรรม ณ วันที่ได้มา บันทึกเป็น Goodwill (หากจ่ายมากกว่า) หรือ Gain on Bargain Purchase (หากจ่ายน้อยกว่า)

ประเด็นภาษีที่บริษัทแม่ไทยต้องรู้

เงินปันผลจากบริษัทลูกต่างประเทศ

เมื่อบริษัทลูกต่างประเทศจ่ายเงินปันผลให้บริษัทแม่ไทย รายได้ดังกล่าวต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลในไทย แต่หากไทยมี DTA กับประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียน บริษัทแม่อาจขอเครดิตภาษีสำหรับ Withholding Tax ที่ถูกหักในต่างประเทศได้ นอกจากนี้หากบริษัทแม่ถือหุ้นบริษัทลูกตั้งแต่ 25% ขึ้นไปและถือครองต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 เดือน อาจได้รับยกเว้นภาษีเงินปันผลได้ครึ่งหนึ่งตามเงื่อนไขของประมวลรัษฎากร

กำไรจากการจำหน่ายหุ้นบริษัทลูก

กำไรที่ได้จากการขายหุ้นบริษัทลูกต่างประเทศถือเป็นรายได้ของบริษัทแม่ไทยที่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล การวางแผนโครงสร้างการถือหุ้นและระยะเวลาการขายจึงมีผลต่อภาระภาษีอย่างมีนัยสำคัญ

กฎ CFC (Controlled Foreign Company)

แม้ไทยยังไม่มีกฎ CFC อย่างเป็นทางการเหมือนหลายประเทศ แต่แนวโน้มการพัฒนากฎหมายภาษีระหว่างประเทศ โดยเฉพาะตามกรอบ BEPS ของ OECD อาจนำมาซึ่งการบังคับใช้กฎลักษณะนี้ในอนาคต บริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกในประเทศที่เก็บภาษีต่ำควรติดตามพัฒนาการนี้อย่างใกล้ชิด

ข้อกำหนดการเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติม

บริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศต้องเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติมในหมายเหตุงบการเงินตาม TFRS ได้แก่

• รายชื่อบริษัทลูก ประเทศที่จดทะเบียน สัดส่วนการถือหุ้น และลักษณะธุรกิจ
• ข้อจำกัดในการเข้าถึงสินทรัพย์หรือการชำระหนี้ของบริษัทลูก
• ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสัดส่วนการถือหุ้น
• ข้อมูลทางการเงินสรุปของบริษัทลูกที่มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม (Non-controlling Interests)

คำแนะนำสำหรับบริษัทแม่ไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศ

การบริหารกลุ่มบริษัทข้ามชาติแม้จะเป็น SME ต้องอาศัยทีมบัญชีที่เข้าใจทั้งมาตรฐาน TFRS และภาษีระหว่างประเทศ สิ่งที่ควรดำเนินการ ได้แก่ กำหนดรอบบัญชีของบริษัทลูกให้สอดคล้องกับบริษัทแม่ วางระบบรายงานการเงินภายในที่รวดเร็วและแม่นยำ จัดทำนโยบาย Transfer Pricing เป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับธุรกรรมระหว่างกลุ่ม และปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีที่มีประสบการณ์ด้านการบัญชีระหว่างประเทศตั้งแต่ก่อนจดทะเบียนบริษัทลูก เพื่อวางโครงสร้างกลุ่มบริษัทที่เหมาะสมตั้งแต่ต้น

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง บริษัทไทยที่มีบริษัทลูกต่างประเทศ: รายงานการเงินรวมและภาษีที่ต้องรู้ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

บริษัทแม่ไทยต้องจัดทำงบการเงินรวมหรือไม่ หากมีบริษัทลูกเพียงแห่งเดียว

ใช่ หากบริษัทแม่ไทยมีอำนาจควบคุมเหนือบริษัทลูก (โดยทั่วไปคือถือหุ้นเกิน 50%) ต้องจัดทำงบการเงินรวมตาม TFRS 10 เสมอ ไม่ว่าจะมีบริษัทลูกกี่แห่ง เว้นแต่จะได้รับการยกเว้นตามเงื่อนไขที่กำหนดในมาตรฐาน เช่น เป็นบริษัทลูกที่มีเจตนาจะขายในระยะสั้น

อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้แปลงงบการเงินบริษัทลูกต่างประเทศควรใช้อัตราไหน

ตาม TFRS 21 สินทรัพย์และหนี้สินของบริษัทลูกต่างประเทศใช้อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันสิ้นงวด (Closing Rate) ส่วนรายได้และค่าใช้จ่ายใช้อัตราแลกเปลี่ยนเฉลี่ยตลอดงวด (Average Rate) และผลต่างที่เกิดจากการแปลงค่าบันทึกใน OCI ไม่ผ่านกำไรขาดทุน

เงินปันผลที่ได้จากบริษัทลูกต่างประเทศต้องเสียภาษีในไทยหรือไม่

โดยหลักการต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลในไทย แต่หากบริษัทแม่ถือหุ้นตั้งแต่ 25% ขึ้นไปและถือครองต่อเนื่องไม่น้อยกว่า 3 เดือน อาจได้รับยกเว้นภาษีได้ครึ่งหนึ่ง และหากมี DTA กับประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียนสามารถขอเครดิตภาษีสำหรับ Withholding Tax ที่ถูกหักต่างประเทศได้

Non-controlling Interests (NCI) คืออะไร และต้องแสดงอย่างไรในงบการเงินรวม

NCI คือส่วนของผู้ถือหุ้นรายย่อยในบริษัทลูกที่ไม่ใช่บริษัทแม่ เช่น หากบริษัทแม่ถือหุ้น 70% NCI คือ 30% ที่เหลือ ต้องแสดง NCI แยกต่างหากในส่วนของผู้ถือหุ้นในงบดุลรวม และแสดงกำไรที่เป็นของ NCI แยกต่างหากในงบกำไรขาดทุนรวมด้วย

หากบริษัทลูกต่างประเทศมีผลขาดทุน บริษัทแม่ไทยสามารถนำมาหักภาษีในไทยได้หรือไม่

ตามกฎหมายภาษีไทย บริษัทแม่ไม่สามารถนำผลขาดทุนของบริษัทลูกต่างประเทศมาหักภาษีในไทยได้โดยตรง เนื่องจากบริษัทลูกเป็นนิติบุคคลแยกต่างหาก อย่างไรก็ตาม ผลขาดทุนดังกล่าวจะสะท้อนในมูลค่าเงินลงทุนที่ลดลง ซึ่งอาจมีผลต่อภาษีเมื่อมีการจำหน่ายหุ้นในภายหลัง

ควรให้บริษัทลูกต่างประเทศใช้รอบบัญชีเดียวกับบริษัทแม่หรือไม่

แนะนำให้ใช้รอบบัญชีเดียวกันหากเป็นไปได้ตามกฎหมายของประเทศที่บริษัทลูกจดทะเบียน เพราะจะทำให้กระบวนการจัดทำงบการเงินรวมง่ายขึ้นมาก หากจำเป็นต้องใช้รอบที่แตกต่างกัน TFRS 10 อนุญาตให้แต่ต้องไม่แตกต่างเกิน 3 เดือน และต้องมีการปรับสำหรับธุรกรรมสำคัญที่เกิดขึ้นในช่วงที่แตกต่างกัน