งบการเงินตาม NPAEs: SME เข้าเกณฑ์ไหน ต่างจาก TFRS อย่างไร

คำตอบสั้นๆ คือ NPAEs (มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ) เป็นมาตรฐานบัญชีที่ออกแบบมาให้เรียบง่ายกว่า TFRS เต็มรูปแบบ เหมาะกับ SME ที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์และไม่มีภาระรับผิดชอบต่อสาธารณะสูง กิจการส่วนใหญ่ในไทยที่เป็นบริษัทจำกัดทั่วไปมักเข้าเกณฑ์ใช้มาตรฐานนี้ได้ บทความนี้อธิบายว่า SME แบบไหนเข้าเกณฑ์ และต่างจาก TFRS อย่างไร

NPAEs คืออะไร ทำไมถึงมีมาตรฐานหลายชุด

ประเทศไทยมีมาตรฐานการรายงานทางการเงินหลายชุดเพื่อให้เหมาะกับกิจการที่มีขนาดและความซับซ้อนต่างกัน โดยแบ่งหลักๆ ได้เป็น 3 กลุ่ม คือ TFRS (Thai Financial Reporting Standards) ฉบับเต็มสำหรับกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ เช่น บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์หรือสถาบันการเงิน, TFRS for SMEs ซึ่งเป็นฉบับย่อลงมาสำหรับกิจการขนาดกลางที่ยังต้องการความละเอียดพอสมควร และ NPAEs (Non-Publicly Accountable Entities) ซึ่งเป็นมาตรฐานที่เรียบง่ายที่สุด ออกแบบมาสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะและไม่มีภาระต้องรายงานข้อมูลซับซ้อนต่อผู้ลงทุนภายนอกจำนวนมาก

SME แบบไหนเข้าเกณฑ์ใช้ NPAEs ได้

โดยหลักการ กิจการที่มีลักษณะดังต่อไปนี้มักเข้าเกณฑ์ใช้มาตรฐาน NPAEs ได้

• ไม่ได้จดทะเบียนหรืออยู่ระหว่างการเสนอขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
• ไม่ใช่สถาบันการเงิน บริษัทประกันภัย หรือกิจการที่ถือครองสินทรัพย์ในฐานะผู้ดูแลผลประโยชน์ของกลุ่มบุคคลในวงกว้าง (เช่น กองทุน)
• เป็นบริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือนิติบุคคลทั่วไปที่ผู้ถือหุ้นส่วนใหญ่เป็นเจ้าของกิจการเอง ไม่ได้ระดมทุนจากสาธารณะในวงกว้าง

SME ส่วนใหญ่ในประเทศไทยที่เป็นบริษัทจำกัดทั่วไป ทำธุรกิจซื้อมาขายไป ให้บริการ หรือผลิตสินค้า และไม่มีแผนเข้าตลาดหลักทรัพย์ มักเข้าเกณฑ์ใช้ NPAEs ได้ทั้งสิ้น อย่างไรก็ตาม ควรตรวจสอบเงื่อนไขและประกาศล่าสุดของสภาวิชาชีพบัญชีให้แน่ชัด เพราะเกณฑ์อาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ

ความต่างระหว่าง NPAEs กับ TFRS: ประเด็นที่ SME ควรรู้

ประเด็น	NPAEs	TFRS (ฉบับเต็ม/for SMEs)
ความซับซ้อนของมาตรฐาน	เรียบง่ายกว่า เน้นหลักการพื้นฐาน	ละเอียดกว่า ครอบคลุมธุรกรรมซับซ้อนหลายประเภท
การเปิดเผยข้อมูล (Disclosure)	เปิดเผยเท่าที่จำเป็น ภาระงานน้อยกว่า	ต้องเปิดเผยรายละเอียดมากกว่า เพื่อรองรับผู้ใช้งบการเงินภายนอกหลากหลายกลุ่ม
การวัดมูลค่ายุติธรรม (Fair Value)	ใช้น้อยกว่า เน้นราคาทุนเป็นหลักในหลายรายการ	ใช้มูลค่ายุติธรรมในหลายรายการมากกว่า เช่น อสังหาริมทรัพย์เพื่อการลงทุนบางกรณี
ต้นทุนในการจัดทำบัญชี	ต่ำกว่า เพราะไม่ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญประเมินมูลค่าซับซ้อน	สูงกว่า อาจต้องใช้ผู้ประเมินราคาอิสระในบางรายการ
เหมาะกับกิจการประเภทใด	SME ทั่วไปที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ	บริษัทจดทะเบียน สถาบันการเงิน หรือกิจการที่ต้องการระดมทุนจากนักลงทุนภายนอกจำนวนมาก

ตัวอย่างสถานการณ์จริง

บริษัท A เป็นบริษัทจำกัดขนาดกลาง ทำธุรกิจจำหน่ายวัสดุก่อสร้าง มีผู้ถือหุ้น 3 คนซึ่งเป็นครอบครัวเดียวกัน ไม่มีแผนเข้าตลาดหลักทรัพย์ในอนาคตอันใกล้ กรณีนี้บริษัท A เข้าเกณฑ์ใช้มาตรฐาน NPAEs ได้ ทำให้จัดทำงบการเงินได้ง่ายขึ้น ไม่ต้องเปิดเผยข้อมูลละเอียดมากเท่ากิจการมหาชน และประหยัดต้นทุนค่าธรรมเนียมผู้สอบบัญชีเมื่อเทียบกับการใช้มาตรฐาน TFRS เต็มรูปแบบ แต่หากในอนาคตบริษัท A ตัดสินใจระดมทุนจากนักลงทุนภายนอกจำนวนมากหรือเตรียมเข้าตลาดหลักทรัพย์ ก็จะต้องเปลี่ยนไปใช้มาตรฐาน TFRS แทน ซึ่งต้องมีการปรับปรุงงบการเงินย้อนหลังให้สอดคล้องกับมาตรฐานใหม่

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้มาตรฐาน NPAEs ทั้งที่กิจการเข้าเกณฑ์มีส่วนได้เสียสาธารณะแล้ว: เช่น กิจการที่เริ่มระดมทุนจากประชาชนทั่วไปหรือเตรียมเข้าตลาดหลักทรัพย์ แต่ยังใช้มาตรฐานเดิมอยู่ ทำให้งบการเงินไม่เป็นไปตามข้อกำหนด
• ไม่ปรับปรุงเมื่อสภาวิชาชีพบัญชีออกประกาศปรับปรุงมาตรฐาน NPAEs ใหม่: มาตรฐานมีการทบทวนเป็นระยะ ผู้ทำบัญชีต้องติดตามประกาศล่าสุดอยู่เสมอ
• สับสนระหว่าง NPAEs กับ TFRS for SMEs: สองมาตรฐานนี้มีชื่อคล้ายกันแต่มีเนื้อหาต่างกัน กิจการต้องเลือกใช้ให้ถูกตามเกณฑ์ที่กำหนด ไม่ใช่เลือกตามความคุ้นเคย
• ไม่แจ้งผู้สอบบัญชีล่วงหน้าเมื่อวางแผนเปลี่ยนมาตรฐาน: การเปลี่ยนมาตรฐานบัญชีมีผลกระทบต่องบเปรียบเทียบปีก่อนหน้า ควรวางแผนร่วมกับผู้สอบบัญชีล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งรอบบัญชี
• คิดว่า NPAEs หมายถึงไม่ต้องทำบัญชีละเอียด: ความจริงแล้ว NPAEs ยังคงต้องมีความถูกต้องครบถ้วนตามหลักการบัญชีทั่วไป เพียงแต่ลดภาระการเปิดเผยข้อมูลบางส่วนลงเท่านั้น

วิธีตรวจสอบว่าธุรกิจเข้าเกณฑ์มาตรฐานไหน

เจ้าของธุรกิจสามารถเริ่มตรวจสอบเบื้องต้นได้ด้วยคำถามต่อไปนี้

• บริษัทจดทะเบียนหรืออยู่ระหว่างเสนอขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์หรือไม่
• บริษัทเป็นสถาบันการเงิน บริษัทประกันภัย หรือกิจการที่ดูแลเงินของบุคคลภายนอกจำนวนมากหรือไม่
• มีแผนระดมทุนจากนักลงทุนภายนอกในวงกว้างภายใน 1-2 ปีข้างหน้าหรือไม่
• คู่ค้า ธนาคาร หรือนักลงทุนที่เกี่ยวข้องต้องการงบการเงินที่ละเอียดตามมาตรฐาน TFRS หรือไม่

หากตอบว่า "ไม่" ในทุกข้อ ธุรกิจส่วนใหญ่มักเข้าเกณฑ์ใช้ NPAEs ได้ แต่หากมีข้อใดข้อหนึ่งตอบว่า "ใช่" ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีเพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องเปลี่ยนไปใช้มาตรฐาน TFRS หรือไม่

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

SME ที่กำลังเริ่มจดทะเบียนบริษัทหรือกำลังเลือกผู้ทำบัญชี ควรสอบถามชัดเจนว่าสำนักงานบัญชีจะจัดทำงบการเงินตามมาตรฐานใด และเหตุผลที่เลือกใช้มาตรฐานนั้นสอดคล้องกับลักษณะธุรกิจหรือไม่ หากธุรกิจมีแผนขยายกิจการ ระดมทุน หรือมีนักลงทุนภายนอกเข้ามาเกี่ยวข้องในอนาคต ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีล่วงหน้าเพื่อวางแผนเปลี่ยนมาตรฐานบัญชีให้ทันเวลา เพราะการเปลี่ยนมาตรฐานกลางคันอาจต้องปรับปรุงงบการเงินย้อนหลังหลายปีซึ่งใช้เวลาและมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

เมื่อธุรกิจเติบโตจนต้องเปลี่ยนมาตรฐาน

เมื่อ SME เติบโตขึ้นจนมีนักลงทุนภายนอกเข้าร่วมถือหุ้นจำนวนมาก หรือเตรียมเสนอขายหุ้นให้สาธารณะ กิจการจะต้องเปลี่ยนจาก NPAEs ไปใช้มาตรฐาน TFRS for SMEs หรือ TFRS เต็มรูปแบบ ขึ้นอยู่กับลักษณะและขนาดของกิจการ ณ ขณะนั้น การเปลี่ยนแปลงนี้มักต้องมีการปรับปรุงงบการเงินเปรียบเทียบของปีก่อนหน้าให้สอดคล้องกับมาตรฐานใหม่ (Restatement) ซึ่งมีความซับซ้อนพอสมควร จึงควรเริ่มวางแผนและปรึกษาผู้สอบบัญชีตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่จะถึงจุดที่จำเป็นต้องเปลี่ยนมาตรฐานจริง เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านราบรื่นและไม่กระทบต่อความน่าเชื่อถือของงบการเงินที่นำเสนอต่อนักลงทุนหรือธนาคาร

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง งบการเงินตาม NPAEs: SME เข้าเกณฑ์ไหน ต่างจาก TFRS อย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

NPAEs ต่างจาก TFRS for SMEs อย่างไร

NPAEs เป็นมาตรฐานสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะโดยเฉพาะ เน้นความเรียบง่ายและลดภาระการเปิดเผยข้อมูล ส่วน TFRS for SMEs เป็นมาตรฐานฉบับย่อจาก TFRS เต็มรูปแบบที่ยังคงมีรายละเอียดมากกว่า เหมาะกับกิจการขนาดกลางที่ต้องการความละเอียดมากขึ้น

SME ที่เพิ่งจดทะเบียนบริษัทใหม่ ควรใช้มาตรฐานไหน

หากไม่มีแผนเข้าตลาดหลักทรัพย์และไม่ใช่สถาบันการเงิน ส่วนใหญ่เข้าเกณฑ์ใช้ NPAEs ได้ทันที เพราะช่วยลดต้นทุนและความซับซ้อนในการจัดทำงบการเงิน แต่ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีเพื่อยืนยันว่าเข้าเกณฑ์ครบถ้วนตามประกาศล่าสุดของสภาวิชาชีพบัญชี

ใช้ NPAEs แล้วธนาคารจะยอมรับงบการเงินเพื่อขอสินเชื่อไหม

โดยทั่วไปธนาคารยอมรับงบการเงินที่จัดทำตามมาตรฐาน NPAEs สำหรับ SME ทั่วไป เพราะเป็นมาตรฐานที่ได้รับการรับรองถูกต้องตามกฎหมาย แต่ควรตรวจสอบเงื่อนไขเฉพาะของธนาคารแต่ละแห่งหรือประเภทสินเชื่อที่ขอ เนื่องจากบางกรณีอาจต้องการข้อมูลเพิ่มเติม

มาตรฐาน NPAEs มีการปรับปรุงบ่อยแค่ไหน

สภาวิชาชีพบัญชีมีการทบทวนและปรับปรุงมาตรฐานเป็นระยะเพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ทางเศรษฐกิจและแนวปฏิบัติสากล ผู้ทำบัญชีควรติดตามประกาศล่าสุดอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้งบการเงินของกิจการเป็นไปตามมาตรฐานที่ใช้บังคับอยู่จริง

ธุรกิจที่มีแผนระดมทุนจากนักลงทุนในอนาคต ควรใช้ NPAEs ไปก่อนได้ไหม

ได้ในช่วงแรก แต่ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีล่วงหน้าเพื่อวางแผนเปลี่ยนไปใช้มาตรฐาน TFRS ให้ทันเวลาก่อนการระดมทุนจริง เพราะการเปลี่ยนมาตรฐานกลางคันอาจต้องปรับปรุงงบการเงินย้อนหลังหลายปีซึ่งใช้เวลาพอสมควร

ใช้ NPAEs หมายความว่าไม่ต้องตรวจสอบบัญชีโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือไม่

ไม่ใช่ นิติบุคคลไทยยังคงมีหน้าที่ต้องจัดให้มีผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจสอบและรับรองงบการเงินประจำปีตามที่กฎหมายกำหนด ไม่ว่าจะใช้มาตรฐาน NPAEs หรือ TFRS ก็ตาม มาตรฐานที่เลือกใช้มีผลต่อรูปแบบและความละเอียดของงบการเงินเท่านั้น

จะรู้ได้อย่างไรว่าธุรกิจของเรามีส่วนได้เสียสาธารณะหรือไม่

ให้พิจารณาว่าบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ เป็นสถาบันการเงิน บริษัทประกันภัย หรือดูแลเงินของบุคคลภายนอกจำนวนมากหรือไม่ หากไม่เข้าลักษณะเหล่านี้ ส่วนใหญ่ถือว่าไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะและเข้าเกณฑ์ใช้ NPAEs ได้ แต่ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีเพื่อยืนยันในกรณีที่ไม่แน่ใจ