Factoring ขายลดลูกหนี้ไม่มีสิทธิไล่เบี้ย บันทึกอย่างไร

Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย (Non-Recourse Factoring) คือการขายลดลูกหนี้การค้าให้สถาบันการเงินโดยผู้ขายไม่ต้องรับผิดชอบหากลูกหนี้ไม่ชำระเงิน ทำให้กิจการสามารถตัดรายการลูกหนี้ออกจากงบการเงินได้ทันที ต่างจาก Factoring แบบมีสิทธิไล่เบี้ยที่กิจการยังต้องรับความเสี่ยงหนี้สูญอยู่

Factoring คืออะไรและมีกี่แบบ

Factoring คือบริการทางการเงินที่กิจการนำใบแจ้งหนี้หรือลูกหนี้การค้าที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระไปขายลดให้กับสถาบันการเงินหรือบริษัท Factoring เพื่อรับเงินสดล่วงหน้าก่อนวันครบกำหนด ช่วยแก้ปัญหากระแสเงินสดของธุรกิจที่ต้องรอลูกค้าชำระเงินเป็นระยะเวลานาน โดย Factoring แบ่งออกเป็นสองรูปแบบหลักคือ Factoring แบบมีสิทธิไล่เบี้ย (With Recourse) และ Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย (Without Recourse หรือ Non-Recourse)

ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ว่าใครเป็นผู้รับความเสี่ยงหากลูกหนี้ไม่ชำระเงินตามกำหนด ในกรณี Factoring แบบมีสิทธิไล่เบี้ย หากลูกหนี้ไม่จ่ายเงิน สถาบันการเงินมีสิทธิไล่เบี้ยกลับมาเรียกเก็บเงินจากกิจการผู้ขายลูกหนี้ แต่ในกรณี Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย สถาบันการเงินรับความเสี่ยงหนี้สูญไว้เองทั้งหมด กิจการผู้ขายลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ หากลูกหนี้ไม่ชำระเงิน

หลักการบันทึกบัญชีสำหรับ Factoring ไม่มีสิทธิไล่เบี้ย

ตามหลักการบัญชีเรื่องการตัดรายการสินทรัพย์ทางการเงิน (Derecognition) กิจการจะสามารถตัดรายการลูกหนี้การค้าออกจากงบแสดงฐานะการเงินได้ ก็ต่อเมื่อได้โอนความเสี่ยงและผลตอบแทนที่มีนัยสำคัญเกี่ยวกับลูกหนี้นั้นไปยังผู้ซื้อ (สถาบันการเงิน) เกือบทั้งหมดแล้ว สำหรับ Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ยที่แท้จริง (True Non-Recourse) ซึ่งกิจการไม่ต้องรับผิดชอบความเสี่ยงหนี้สูญเลย เข้าเงื่อนไขที่จะตัดรายการลูกหนี้ออกจากบัญชีได้ทันทีเมื่อขายลด

ขั้นตอนการบันทึกบัญชีโดยทั่วไปมีดังนี้

• ตัดรายการลูกหนี้การค้าออก: ลดยอดลูกหนี้การค้าเต็มจำนวนหน้าใบแจ้งหนี้ที่ขายลด
• บันทึกรับเงินสด: บันทึกเงินสดที่ได้รับจากสถาบันการเงินตามจำนวนที่หักค่าธรรมเนียมและส่วนลดแล้ว
• บันทึกค่าธรรมเนียม Factoring เป็นค่าใช้จ่าย: ส่วนต่างระหว่างมูลค่าหน้าใบแจ้งหนี้กับเงินสดที่ได้รับจริง ให้บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงินหรือดอกเบี้ยจ่าย แล้วแต่ลักษณะสัญญา
• บันทึกเงินกันสำรอง (Retention/Reserve) หากมี: สถาบันการเงินบางแห่งจะกันเงินส่วนหนึ่งไว้เผื่อกรณีมีการหักกลบหนี้หรือข้อพิพาทกับลูกหนี้ ให้บันทึกเป็นลูกหนี้อื่นจนกว่าจะได้รับเงินส่วนที่เหลือ

ตารางเปรียบเทียบการบันทึกบัญชีสองรูปแบบ

ลักษณะ	Factoring แบบมีสิทธิไล่เบี้ย	Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย
ผู้รับความเสี่ยงหนี้สูญ	กิจการผู้ขายลูกหนี้	สถาบันการเงินผู้ซื้อลูกหนี้
การตัดรายการลูกหนี้	อาจไม่ตัดออก บันทึกเป็นเงินกู้ยืมที่มีลูกหนี้ค้ำประกัน	ตัดรายการลูกหนี้ออกจากงบการเงินทันที
รายการที่บันทึกแทนลูกหนี้	เงินกู้ยืมระยะสั้นจากสถาบันการเงิน	ไม่มี เนื่องจากตัดลูกหนี้ออกแล้ว
ผลต่อกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน	อาจจัดเป็นกิจกรรมจัดหาเงิน	โดยทั่วไปจัดเป็นกิจกรรมดำเนินงาน

ประเด็นภาษีที่ต้องพิจารณา

ค่าธรรมเนียมหรือส่วนลดที่จ่ายให้บริษัท Factoring ถือเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงินของกิจการ และหากลักษณะค่าธรรมเนียมเข้าข่ายดอกเบี้ยหรือค่าบริการตามที่กฎหมายกำหนด กิจการผู้ขายลูกหนี้อาจมีหน้าที่ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายเมื่อจ่ายค่าธรรมเนียมให้สถาบันการเงินหรือบริษัท Factoring ทั้งนี้อัตราหักภาษี ณ ที่จ่ายที่ถูกต้องขึ้นอยู่กับลักษณะของผู้ให้บริการและประเภทของค่าธรรมเนียม ควรตรวจสอบอัตราที่ถูกต้องกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีหรือกรมสรรพากรก่อนดำเนินการหักและนำส่ง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ตัดรายการลูกหนี้ออกทั้งที่สัญญายังมีสิทธิไล่เบี้ยแฝงอยู่: บางสัญญาระบุว่าไม่มีสิทธิไล่เบี้ย แต่มีเงื่อนไขแฝงที่ทำให้กิจการยังต้องรับความเสี่ยงบางส่วน ควรอ่านสัญญาอย่างละเอียดก่อนตัดสินใจบันทึกบัญชี
• ไม่แยกบันทึกเงินกันสำรองที่สถาบันการเงินหักไว้: ทำให้ยอดลูกหนี้และเงินสดในงบการเงินไม่ตรงกับความเป็นจริง
• บันทึกค่าธรรมเนียม Factoring ปนกับต้นทุนขาย: ควรแยกเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงินเพื่อให้เห็นต้นทุนทางการเงินที่แท้จริงแยกจากต้นทุนสินค้า
• ไม่หักภาษี ณ ที่จ่ายค่าธรรมเนียม Factoring ตามที่กฎหมายกำหนด: อาจถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับเงินเพิ่ม

ตัวอย่างสถานการณ์จริง

สมมติบริษัทมีลูกหนี้การค้ามูลค่า 1,000,000 บาท ครบกำหนดชำระใน 90 วัน และต้องการเงินสดหมุนเวียนทันที จึงนำใบแจ้งหนี้ไปขายลดให้บริษัท Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย โดยได้รับเงินสดทันที 950,000 บาท (หักค่าธรรมเนียมและส่วนลด 50,000 บาท) กิจการจะบันทึกตัดรายการลูกหนี้การค้าออกทั้งจำนวน 1,000,000 บาท บันทึกรับเงินสด 950,000 บาท และบันทึกส่วนต่าง 50,000 บาทเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงิน เนื่องจากความเสี่ยงหนี้สูญได้โอนไปยังบริษัท Factoring แล้วอย่างสมบูรณ์ หากลูกหนี้รายนั้นไม่ชำระเงินในภายหลัง บริษัทผู้ขายลูกหนี้จะไม่ต้องรับผิดชอบใดๆ เพิ่มเติม

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

ก่อนตัดสินใจใช้บริการ Factoring กิจการควรอ่านสัญญาอย่างละเอียดเพื่อยืนยันว่าเป็น Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ยที่แท้จริง ไม่มีเงื่อนไขแฝงที่ทำให้ยังต้องรับความเสี่ยงหนี้สูญ ปรึกษาผู้สอบบัญชีเพื่อพิจารณาการตัดรายการลูกหนี้ให้สอดคล้องกับมาตรฐานการบัญชี และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเรื่องภาระภาษีหัก ณ ที่จ่ายของค่าธรรมเนียม Factoring เพื่อให้การบันทึกบัญชีและปฏิบัติตามภาษีถูกต้องครบถ้วน

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง Factoring ขายลดลูกหนี้ไม่มีสิทธิไล่เบี้ย บันทึกอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ยต่างจากแบบมีสิทธิไล่เบี้ยอย่างไร?

แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย สถาบันการเงินรับความเสี่ยงหนี้สูญไว้เองทั้งหมด กิจการไม่ต้องรับผิดชอบหากลูกหนี้ไม่ชำระเงิน ส่วนแบบมีสิทธิไล่เบี้ย หากลูกหนี้ไม่จ่าย สถาบันการเงินมีสิทธิเรียกเก็บเงินคืนจากกิจการผู้ขายลูกหนี้ได้

เมื่อขายลดลูกหนี้แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย ต้องตัดรายการลูกหนี้ออกจากบัญชีทันทีหรือไม่?

หากเป็น Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ยที่แท้จริง ซึ่งความเสี่ยงและผลตอบแทนที่มีนัยสำคัญได้โอนไปยังสถาบันการเงินแล้ว กิจการสามารถตัดรายการลูกหนี้การค้าออกจากงบแสดงฐานะการเงินได้ทันที

ส่วนต่างระหว่างมูลค่าใบแจ้งหนี้กับเงินสดที่ได้รับจริงบันทึกเป็นอะไร?

บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทางการเงินหรือดอกเบี้ยจ่าย ควรแยกออกจากต้นทุนขายเพื่อให้เห็นต้นทุนทางการเงินที่แท้จริงของการใช้บริการ Factoring ในแต่ละครั้ง

ค่าธรรมเนียม Factoring ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่?

หากลักษณะค่าธรรมเนียมเข้าข่ายดอกเบี้ยหรือค่าบริการตามที่กฎหมายกำหนด กิจการอาจมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย อัตราที่ถูกต้องขึ้นอยู่กับลักษณะผู้ให้บริการ ควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนดำเนินการ

เงินกันสำรองที่บริษัท Factoring หักไว้ต้องบันทึกอย่างไร?

ควรบันทึกเป็นลูกหนี้อื่นจนกว่าจะได้รับเงินส่วนที่เหลือ ไม่ควรรวมไว้ในยอดลูกหนี้การค้าที่ตัดออกไปแล้ว เพื่อให้งบการเงินสะท้อนสิทธิเรียกร้องที่ยังคงเหลืออยู่จริง

หากสัญญา Factoring มีเงื่อนไขแฝงที่ยังให้กิจการรับความเสี่ยงบางส่วน ควรทำอย่างไร?

ควรอ่านสัญญาอย่างละเอียดและปรึกษาผู้สอบบัญชี เพราะหากมีเงื่อนไขแฝงที่ทำให้กิจการยังต้องรับความเสี่ยงหนี้สูญอยู่บางส่วน อาจไม่เข้าเงื่อนไขให้ตัดรายการลูกหนี้ออกจากบัญชีได้ทันที ต้องพิจารณาบันทึกเป็นเงินกู้ยืมที่มีลูกหนี้ค้ำประกันแทน

ทำไมธุรกิจ SME ถึงเลือกใช้ Factoring แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย?

เพราะช่วยให้ได้เงินสดหมุนเวียนทันทีโดยไม่ต้องรอลูกหนี้ชำระเงินตามกำหนด และไม่ต้องรับความเสี่ยงหนี้สูญหากลูกหนี้ไม่จ่ายเงิน ช่วยลดความเสี่ยงด้านกระแสเงินสดและการบริหารลูกหนี้ของกิจการ