รายงาน ESG สำหรับ SME ไทย: เริ่มต้นอย่างไรเมื่อคู่ค้าหรือธนาคารเริ่มถาม

ESG (Environmental, Social, Governance) ไม่ใช่เรื่องของบริษัทขนาดใหญ่อีกต่อไปแล้ว SME ไทยเริ่มได้รับแรงกดดันจากคู่ค้ารายใหญ่ ธนาคาร และนักลงทุน ให้แสดงข้อมูล ESG ก่อนเข้าร่วม Supply Chain หรือขอสินเชื่อ บทความนี้อธิบายว่า SME ควรเริ่มต้นอย่างไร ข้อมูลอะไรที่ต้องเก็บ และจะจัดทำรายงานอย่างง่ายได้อย่างไร

ทำไม SME ไทยถึงต้องสนใจ ESG ในปี 2569

ESG ย่อมาจาก Environmental (สิ่งแวดล้อม), Social (สังคม) และ Governance (ธรรมาภิบาล) ซึ่งเป็นกรอบการประเมินความยั่งยืนขององค์กรที่ใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก

แม้ว่าในอดีต ESG มักถูกมองว่าเป็นเรื่องของบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ แต่ปัจจุบันแรงกดดันได้ขยายมาถึง SME อย่างชัดเจน ด้วยเหตุผลหลักดังนี้

• Supply Chain Requirements: บริษัทขนาดใหญ่ที่มีนโยบาย ESG มักกำหนดให้ Supplier ทุกรายต้องส่งข้อมูล ESG ประกอบการประเมินคู่ค้า
• เงื่อนไขสินเชื่อธนาคาร: ธนาคารพาณิชย์และสถาบันการเงินในไทยเริ่มใช้ ESG Score เป็นส่วนหนึ่งของการประเมินความเสี่ยงก่อนอนุมัติสินเชื่อ
• นักลงทุน VC และ PE: นักลงทุนสถาบันต้องการข้อมูล ESG ประกอบการตัดสินใจลงทุน
• กฎระเบียบที่กำลังมา: ภาครัฐไทยมีแนวโน้มออกข้อกำหนด ESG สำหรับ SME เพิ่มขึ้นในอนาคต

ทำความเข้าใจ E, S, G สำหรับบริบท SME ไทย

E — Environmental (สิ่งแวดล้อม)

มิติสิ่งแวดล้อมครอบคลุมผลกระทบของกิจการต่อธรรมชาติและโลก สำหรับ SME ไทย ข้อมูลที่มักถูกถามได้แก่

• การปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gas Emissions) ทั้ง Scope 1, 2 และ 3
• การใช้พลังงาน (ไฟฟ้า น้ำมัน ก๊าซ) ต่อปี
• การใช้น้ำและการจัดการน้ำเสีย
• การจัดการขยะและของเสียจากการผลิต
• การใช้วัตถุดิบที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

S — Social (สังคม)

มิติสังคมวัดว่ากิจการดูแลพนักงาน ชุมชน และคู่ค้าอย่างไร ประเด็นที่ SME มักถูกถามได้แก่

• นโยบายความปลอดภัยในการทำงาน อุบัติเหตุ และการฝึกอบรม
• ค่าตอบแทนและสวัสดิการพนักงาน เทียบกับค่าแรงขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด
• ความหลากหลายและการไม่เลือกปฏิบัติ
• การมีส่วนร่วมกับชุมชนท้องถิ่น
• นโยบายป้องกันการใช้แรงงานเด็กหรือแรงงานบังคับ

G — Governance (ธรรมาภิบาล)

มิติธรรมาภิบาลประเมินโครงสร้างการกำกับดูแลกิจการ ซึ่งสำหรับ SME มักครอบคลุม

• โครงสร้างคณะกรรมการบริษัทและนโยบายป้องกันความขัดแย้งทางผลประโยชน์
• นโยบายต่อต้านการทุจริตและการติดสินบน
• ความโปร่งใสของงบการเงินและการตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชีอิสระ
• การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าและพนักงาน
• กระบวนการรับเรื่องร้องเรียนจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย

กรอบการรายงาน ESG ที่ SME ไทยควรรู้จัก

มีกรอบการรายงาน ESG หลายรูปแบบที่ใช้กันทั่วโลก SME อาจไม่จำเป็นต้องทำครบทุกกรอบ แต่ควรเข้าใจพื้นฐาน

GRI (Global Reporting Initiative)

GRI เป็นมาตรฐานการรายงานความยั่งยืนที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดในโลก มีชุดมาตรฐานสำหรับองค์กรทุกขนาด รวมถึง GRI for SMEs ที่ออกแบบมาให้เหมาะกับธุรกิจขนาดเล็ก

Carbon Disclosure Project (CDP)

CDP เน้นการเปิดเผยข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและน้ำ หลายบริษัทใหญ่กำหนดให้ Supplier ตอบแบบสอบถาม CDP

แนวทางของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET)

ตลาดหลักทรัพย์ฯ มีแนวทาง ESG สำหรับบริษัทไทย และมีโครงการ Care the Bear ที่สนับสนุนการลดการปล่อยคาร์บอน SME สามารถใช้แนวทางเหล่านี้เป็นฐานในการจัดทำรายงาน

ขั้นตอนเริ่มต้นทำ ESG Report สำหรับ SME ไทย

ขั้นที่ 1: สำรวจสิ่งที่มีอยู่แล้ว

ก่อนเริ่มต้น ให้ทบทวนว่า SME ของคุณมีข้อมูลอะไรอยู่แล้ว เช่น ใบเสร็จค่าไฟฟ้า ค่าน้ำ ค่าน้ำมัน นโยบายพนักงาน งบการเงินที่ตรวจสอบแล้ว และเอกสารการปฏิบัติตามกฎหมายสิ่งแวดล้อม ข้อมูลเหล่านี้คือจุดเริ่มต้นของ ESG Report

ขั้นที่ 2: กำหนดขอบเขตการรายงาน

กำหนดว่าจะรายงานข้อมูลของหน่วยธุรกิจไหน ช่วงเวลาใด (มักเป็นรายปีตามรอบบัญชี) และระดับรายละเอียดที่เหมาะสมกับขนาดและทรัพยากรของกิจการ

ขั้นที่ 3: เก็บข้อมูลตาม E, S, G

จัดทำระบบเก็บข้อมูล ESG อย่างเป็นระบบ ซึ่งไม่จำเป็นต้องซับซ้อน อาจเริ่มจาก Spreadsheet ที่บันทึกข้อมูลพลังงาน ขยะ จำนวนพนักงาน อุบัติเหตุ และการฝึกอบรมประจำเดือน

ขั้นที่ 4: เปรียบเทียบกับคำถามของคู่ค้าหรือธนาคาร

หากคู่ค้าหรือธนาคารส่งแบบสอบถาม ESG มา ให้ใช้คำถามนั้นเป็น Checklist และจัดเก็บหลักฐานสำหรับแต่ละข้อ นี่คือแนวทางที่ตรงไปตรงมาและเหมาะสำหรับ SME ที่เพิ่งเริ่มต้น

ขั้นที่ 5: จัดทำรายงานและทบทวนประจำปี

เมื่อมีข้อมูลครบแล้ว สรุปออกมาเป็นรายงาน ESG อย่างง่ายที่ตอบคำถามสำคัญได้ครบ ไม่จำเป็นต้องยาวหรือสวยงาม แต่ต้องถูกต้อง มีหลักฐานอ้างอิง และสามารถตรวจสอบได้

ข้อควรระวัง: Greenwashing

Greenwashing หมายถึงการอ้างข้อมูล ESG ที่เกินจริงหรือไม่มีหลักฐาน ซึ่งในปัจจุบันคู่ค้าและสถาบันการเงินมีความเข้มงวดในการตรวจสอบมากขึ้น SME ควรรายงานเฉพาะข้อมูลที่มีหลักฐานสนับสนุนเท่านั้น และหลีกเลี่ยงการใช้คำที่กว้างเกินไปโดยไม่มีตัวเลขประกอบ

การเริ่มต้น ESG อย่างตรงไปตรงมาและค่อยพัฒนาขึ้นทีละขั้นย่อมดีกว่าการรายงานที่สวยงามแต่ไม่มีสาระ ทั้งนี้ SME สามารถขอคำแนะนำเพิ่มเติมจากสำนักงานบัญชีที่มีความเข้าใจด้าน ESG หรือปรึกษาสถาบันการเงินที่ออกเงื่อนไขเหล่านั้นโดยตรง

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง รายงาน ESG สำหรับ SME ไทย: เริ่มต้นอย่างไรเมื่อคู่ค้าหรือธนาคารเริ่มถาม ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

SME ที่มีพนักงานน้อยกว่า 50 คน จำเป็นต้องทำรายงาน ESG หรือไม่

ยังไม่มีกฎหมายบังคับ SME ขนาดเล็กในไทยให้จัดทำรายงาน ESG โดยตรง แต่หากคู่ค้ารายใหญ่หรือธนาคารเริ่มกำหนดเป็นเงื่อนไขทางธุรกิจ SME ก็จำเป็นต้องเตรียมข้อมูลนั้นเพื่อรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ การเริ่มเก็บข้อมูลตั้งแต่วันนี้จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า

ธนาคารในไทยถาม ESG ข้อมูลอะไรบ้างก่อนอนุมัติสินเชื่อ

ธนาคารพาณิชย์ในไทยที่มีนโยบาย ESG มักถามข้อมูลการใช้พลังงานและการปล่อยคาร์บอน นโยบายแรงงานและความปลอดภัย นโยบายต่อต้านการทุจริต โครงสร้างการกำกับดูแล และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากกระบวนการผลิต ควรสอบถามธนาคารโดยตรงว่าต้องการข้อมูลชุดใด

ESG Report กับ CSR Report ต่างกันอย่างไร

CSR (Corporate Social Responsibility) เน้นการรายงานกิจกรรมเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมที่บริษัททำนอกเหนือจากธุรกิจหลัก ขณะที่ ESG Report เป็นกรอบที่ครอบคลุมกว่า รายงานผลกระทบและความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลของการดำเนินธุรกิจหลักเอง และมักใช้ตัวเลขที่วัดได้ชัดเจนกว่า

SME ควรเริ่มเก็บข้อมูล ESG อะไรก่อนเป็นอันดับแรก

ควรเริ่มจากข้อมูลที่มีหลักฐานชัดเจนและเก็บได้ง่ายที่สุด ได้แก่ การใช้ไฟฟ้า (จากใบเสร็จ MEA หรือ PEA) การใช้น้ำมันเชื้อเพลิง จำนวนพนักงานและอัตราการลาออก อุบัติเหตุในที่ทำงาน และชั่วโมงการฝึกอบรม ข้อมูลเหล่านี้ตอบคำถาม ESG ขั้นพื้นฐานได้ทันที

มีซอฟต์แวร์หรือเครื่องมือฟรีสำหรับ SME ในการทำ ESG Report ไหม

มีหลายทางเลือก เช่น GRI Standards ที่ให้ดาวน์โหลดฟรีจาก globalreporting.org เครื่องมือคำนวณคาร์บอนฟรีจาก Thailand Greenhouse Gas Management Organization (TGO) และ Template ESG สำหรับ SME จากตลาดหลักทรัพย์ฯ อย่างไรก็ตาม Spreadsheet ที่ออกแบบเองก็เพียงพอสำหรับการเริ่มต้น

รายงาน ESG ต้องให้ผู้ตรวจสอบภายนอกรับรองหรือไม่

สำหรับ SME ที่เพิ่งเริ่มต้น ยังไม่จำเป็นต้องให้ผู้ตรวจสอบภายนอกรับรอง แต่ต้องมีหลักฐานสนับสนุนข้อมูลทุกรายการ เมื่อกิจการขยายตัวหรือคู่ค้ากำหนดเป็นเงื่อนไข ค่อยพิจารณาจ้างผู้ตรวจสอบอิสระ (Third-Party Assurance) เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือ

SME ที่ทำธุรกิจบริการ (ไม่มีโรงงาน) ต้องรายงาน ESG เรื่องสิ่งแวดล้อมอย่างไร

ธุรกิจบริการยังคงมีผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากการใช้ไฟฟ้าในสำนักงาน การเดินทางของพนักงาน การใช้กระดาษและอุปกรณ์สำนักงาน และขยะที่เกิดขึ้น ข้อมูลเหล่านี้ถือเป็น Scope 1 และ Scope 2 Emissions ที่สามารถรายงานและวางแผนลดได้ไม่ต่างจากธุรกิจผลิต