ภาษีนิติบุคคลตอนเลิกบริษัท: กำไรจากการชำระบัญชีคำนวณและยื่นอย่างไร

เมื่อบริษัทตัดสินใจเลิกกิจการและดำเนินการชำระบัญชี กระบวนการภาษีเงินได้นิติบุคคลยังคงดำเนินต่อไปจนกว่าจะจดทะเบียนเสร็จสิ้นการชำระบัญชี บริษัทต้องยื่นแบบแสดงรายการภาษีสองรอบ คือ รอบปกติก่อนเลิกบริษัท และรอบชำระบัญชีหลังจากนั้น ซึ่งมีรายละเอียดและกำหนดเวลาที่แตกต่างจากการยื่นภาษีประจำปีทั่วไป

ทำไมการเลิกบริษัทจึงมีภาระภาษีพิเศษ

การเลิกบริษัทไม่ใช่แค่การปิดกิจการแล้วจบ กระบวนการทางกฎหมายและภาษีจะยังดำเนินต่อไปในช่วง "การชำระบัญชี" (Liquidation) ซึ่งบริษัทยังมีสถานะเป็นนิติบุคคลอยู่ และยังคงมีหน้าที่เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลสำหรับกำไรหรือรายได้ที่เกิดขึ้นในช่วงนี้ ประมวลรัษฎากรกำหนดให้บริษัทที่อยู่ระหว่างการชำระบัญชียื่นแบบแสดงรายการพิเศษแยกออกมาต่างหาก

ขั้นตอนการเลิกบริษัทและจุดที่เกี่ยวข้องกับภาษี

กระบวนการเลิกบริษัทจำกัดตามกฎหมายไทยมีขั้นตอนหลักดังนี้

• ขั้นที่ 1: ที่ประชุมผู้ถือหุ้นมีมติพิเศษให้เลิกบริษัท และแจ้งจดทะเบียนเลิกบริษัทกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th) ภายใน 14 วัน
• ขั้นที่ 2: แต่งตั้งผู้ชำระบัญชีเพื่อดำเนินการชำระสินทรัพย์ ชำระหนี้สิน และแจกจ่ายทรัพย์สินที่เหลือคืนให้ผู้ถือหุ้น
• ขั้นที่ 3: ยื่นแบบภาษีรอบก่อนเลิก (ภ.ง.ด.50) สำหรับรอบระยะเวลาบัญชีปกติที่ผ่านมา
• ขั้นที่ 4: ยื่นแบบภาษีรอบชำระบัญชี (ภ.ง.ด.55) สำหรับกำไรที่เกิดในช่วงชำระบัญชี
• ขั้นที่ 5: จดทะเบียนเสร็จสิ้นการชำระบัญชีกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

รอบระยะเวลาบัญชีในช่วงชำระบัญชี

เมื่อบริษัทจดทะเบียนเลิกแล้ว รอบระยะเวลาบัญชีจะเปลี่ยนเป็น "รอบ 12 เดือน นับแต่วันที่จดทะเบียนเลิก" แทนที่จะเป็นปีปฏิทินตามปกติ ดังนั้น หากบริษัทจดทะเบียนเลิกวันที่ 1 มีนาคม ก็ต้องยื่น ภ.ง.ด.55 ภายใน 150 วันนับแต่วันครบรอบ 12 เดือน คือภายในวันที่ 28 กรกฎาคม ของปีถัดไป หากยังไม่เสร็จสิ้นชำระบัญชี

การคำนวณกำไรจากการชำระบัญชี

กำไรจากการชำระบัญชีคำนวณจากสูตรพื้นฐาน ดังนี้

• รายได้จากการขายสินทรัพย์ในช่วงชำระบัญชี (ราคาที่ขายได้จริง)
• หักด้วยมูลค่าตามบัญชีของสินทรัพย์ (Book Value) ณ วันเริ่มชำระบัญชี
• บวกรายได้อื่นๆ ที่เกิดขึ้นในช่วงชำระบัญชี (ดอกเบี้ย ค่าเช่า ฯลฯ)
• หักค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการชำระบัญชี (ค่าธรรมเนียม ค่านายหน้า ค่าใช้จ่ายในการชำระบัญชี)

หากกำไรสุทธิจากการชำระบัญชีเป็นบวก บริษัทต้องเสียภาษีนิติบุคคลในอัตราปกติ (0%/15%/20% สำหรับ SME ขึ้นกับกำไรสุทธิ) หากเป็นลบ ถือว่าขาดทุนและไม่ต้องเสียภาษี

แบบ ภ.ง.ด.55 คืออะไร และยื่นอย่างไร

ภ.ง.ด.55 คือแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เลิกกิจการ โดยมีรายละเอียดดังนี้

• ผู้มีหน้าที่ยื่น: บริษัทที่จดทะเบียนเลิกกิจการและอยู่ระหว่างการชำระบัญชี
• กำหนดยื่น: ภายใน 150 วันนับแต่วันสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชีของการชำระบัญชี (12 เดือน)
• อัตราภาษี: ใช้อัตราเดียวกับภาษีนิติบุคคลปกติ
• ช่องทางยื่น: ยื่นได้ที่สรรพากรพื้นที่หรือทางออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ rd.go.th

ตัวอย่างการคำนวณกำไรจากการชำระบัญชี

สมมติว่าบริษัท DEF จำกัด จดทะเบียนเลิกวันที่ 1 กรกฎาคม และมีสินทรัพย์ดังนี้

รายการ	มูลค่าตามบัญชี (บาท)	ราคาขายจริง (บาท)	กำไร/ขาดทุน (บาท)
ที่ดินและอาคาร	2,000,000	3,500,000	+1,500,000
อุปกรณ์สำนักงาน	500,000	200,000	-300,000
สินค้าคงเหลือ	300,000	280,000	-20,000
รวมกำไรสุทธิ	-	-	+1,180,000

บวกรายได้ดอกเบี้ยระหว่างชำระบัญชี 20,000 บาท และหักค่าใช้จ่ายชำระบัญชี 50,000 บาท กำไรสุทธิสำหรับคำนวณ CIT จะเท่ากับ 1,150,000 บาท และต้องเสียภาษีนิติบุคคลในอัตรา SME ที่เหมาะสม

ภาษีหัก ณ ที่จ่ายระหว่างชำระบัญชี

ในระหว่างการชำระบัญชี หากบริษัทได้รับเงินได้ที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย เช่น ดอกเบี้ย ค่าเช่า ก็สามารถนำภาษีที่ถูกหักมาเครดิตกับภาษีที่ต้องชำระตาม ภ.ง.ด.55 ได้ตามปกติ

ข้อผิดพลาดที่ SME มักพบเมื่อเลิกบริษัท

• ลืมยื่น ภ.ง.ด.55 โดยคิดว่ายื่น ภ.ง.ด.50 รอบสุดท้ายแล้วจบ
• ไม่ได้คำนวณกำไรจากการขายสินทรัพย์ในช่วงชำระบัญชี
• จดทะเบียนเสร็จสิ้นชำระบัญชีก่อนยื่นและชำระภาษี ทำให้เกิดปัญหาภายหลัง
• ลืมขอคืนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) หรือภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ค้างอยู่

ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีและที่ปรึกษาภาษีตั้งแต่เริ่มกระบวนการเลิกบริษัท เพื่อวางแผนและจัดการเอกสารให้ถูกต้องครบถ้วน

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง ภาษีนิติบุคคลตอนเลิกบริษัท: กำไรจากการชำระบัญชีคำนวณและยื่นอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เมื่อจดทะเบียนเลิกบริษัทแล้ว ต้องยื่นภาษีแบบไหนบ้าง

ต้องยื่น 2 รอบ คือ ภ.ง.ด.50 สำหรับรอบระยะเวลาบัญชีปกติก่อนเลิก และ ภ.ง.ด.55 สำหรับรอบชำระบัญชี ซึ่งนับจากวันจดทะเบียนเลิกไป 12 เดือน

ภ.ง.ด.55 ต้องยื่นภายในกำหนดกี่วัน

ต้องยื่นภายใน 150 วัน นับแต่วันสิ้นสุดรอบระยะเวลาบัญชีของการชำระบัญชี (12 เดือนนับจากวันจดทะเบียนเลิก) หากยื่นล่าช้าจะมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม

ถ้าขายสินทรัพย์ขาดทุนในช่วงชำระบัญชี ยังต้องเสียภาษีนิติบุคคลไหม

หากกำไรสุทธิรวมจากการชำระบัญชีเป็นลบ (ขาดทุน) ก็ไม่ต้องเสียภาษีนิติบุคคลสำหรับรอบนั้น แต่ยังต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.55 ตามปกติ

การเลิกบริษัทต้องขอคืน VAT ก่อนหรือไม่

ควรดำเนินการขอคืน VAT ที่ค้างอยู่และแจ้งเลิกทะเบียน VAT กับกรมสรรพากรก่อนจดทะเบียนเสร็จสิ้นชำระบัญชี มิฉะนั้นอาจสูญสิทธิ์ในการขอคืนภาษี

ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ด้านภาษีอะไรบ้าง

ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ยื่นแบบและชำระภาษีทุกประเภทแทนบริษัท รวมถึง CIT, VAT, และภาษีหัก ณ ที่จ่าย ที่เกิดขึ้นในช่วงชำระบัญชี และต้องแน่ใจว่าภาษีทุกรายการชำระครบก่อนแจกจ่ายทรัพย์สินคืนผู้ถือหุ้น

สามารถจดทะเบียนเสร็จสิ้นชำระบัญชีได้เลยหลังประชุมผู้ถือหุ้นไหม

ไม่ได้ ต้องดำเนินการชำระหนี้สิน รวมถึงชำระภาษีทุกประเภทให้ครบถ้วนก่อน จากนั้นจึงยื่นคำขอจดทะเบียนเสร็จสิ้นการชำระบัญชีที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th) ได้