ธุรกิจแบบไหนได้รับยกเว้นไม่ต้องจด VAT และควรระวังอะไร

เจ้าของกิจการจำนวนไม่น้อยได้ยินว่าบางประเภทธุรกิจได้รับยกเว้น VAT จึงคิดว่าไม่ต้องกังวลเรื่องนี้อีก แต่ความจริงคือการยกเว้นใน กฎหมายไทยผูกกับ "กิจกรรมที่ก่อรายได้" ไม่ใช่ "ชื่อธุรกิจ" และธุรกิจเดียวกันอาจมีหลายแหล่งรายได้ที่สถานะ VAT แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

หลักกฎหมาย: มาตรา 81 แห่งประมวลรัษฎากร

การยกเว้น VAT ในประเทศไทยกำหนดไว้ในมาตรา 81 แห่งประมวลรัษฎากร โดยยกเว้นเฉพาะ กิจกรรม ที่ระบุไว้ ไม่ใช่ตัวกิจการทั้งหมด หากธุรกิจมีทั้งรายได้ที่ยกเว้นและรายได้ที่ไม่ยกเว้นปะปนกัน ต้องแยกบัญชีและประเมินแต่ละส่วนแยกจากกัน

หลักสำคัญที่กฎหมายยกเว้นให้แบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ ได้แก่ การขายสินค้าบางประเภทที่กำหนด และการให้บริการบางประเภทที่กำหนด ทั้งหมดต้องเป็นการกระทำในราชอาณาจักร

สินค้าที่ขายแล้วได้รับยกเว้น VAT

มาตรา 81(1) ยกเว้น VAT สำหรับการขายสินค้าในกลุ่มต่อไปนี้ (ยกเว้นการส่งออก ซึ่งใช้อัตรา 0% แทน):

ผลิตผลทางการเกษตรและปศุสัตว์

พืชผลการเกษตร ทุกชนิด ทั้งในสภาพสดหรือที่ผ่านการรักษาสภาพเบื้องต้นเพื่อการขนส่งหรือจำหน่ายเท่านั้น เช่น ข้าวเปลือก ข้าวโพด มันสำปะหลัง อ้อย ผัก ผลไม้
สัตว์มีชีวิต และสัตว์ที่ตายแล้ว รวมถึงเนื้อสัตว์ ไข่ นม และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ในสภาพสดหรือรักษาสภาพเบื้องต้น
ปุ๋ย ทุกประเภท
อาหารสัตว์ รวมถึงปลาป่น
ยาหรือสารเคมีที่ใช้สำหรับพืชหรือสัตว์ เพื่อบำรุง ป้องกัน ทำลายหรือควบคุมแมลง ศัตรูพืช หรือโรคสัตว์

ข้อควรระวัง: หากนำผลิตผลเกษตรมาแปรรูปจนกลายเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น ข้าวโพดกระป๋อง น้ำผลไม้พาสเจอไรส์ หรืออาหารสำเร็จรูป การยกเว้นนี้ไม่ครอบคลุม กิจการนั้นอาจต้องจด VAT หากรายได้เกินเกณฑ์

สิ่งพิมพ์และหนังสือ

หนังสือพิมพ์ นิตยสาร และหนังสือเรียน

หนังสือประเภทอื่นหรือสื่อดิจิทัลที่ไม่ใช่ "หนังสือเรียน" ตามคำนิยาม ไม่ได้รับยกเว้นโดยอัตโนมัติ

บริการที่ได้รับยกเว้น VAT

มาตรา 81(1) ยกเว้น VAT สำหรับการให้บริการในกลุ่มต่อไปนี้ด้วย:

บริการการศึกษา

บริการการศึกษาของ โรงเรียนรัฐบาล และ มหาวิทยาลัยรัฐบาล
บริการการศึกษาของ โรงเรียนเอกชน และ สถาบันอุดมศึกษาเอกชน ที่จัดตั้งตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษาเอกชน

ข้อควรระวัง: โรงเรียนสอนพิเศษ หรือคอร์สฝึกอบรมที่ไม่ได้อยู่ภายใต้ใบอนุญาตสถานศึกษาตามกฎหมาย อาจไม่ได้รับการยกเว้นนี้ ควรตรวจสอบสถานะใบอนุญาตของกิจการ

บริการทางการแพทย์และสาธารณสุข

การให้บริการรักษาพยาบาลของ โรงพยาบาลและสถานพยาบาล ที่จดทะเบียนตามกฎหมายว่าด้วยสถานพยาบาล

ข้อควรระวัง: รายได้จากการขายยา อุปกรณ์การแพทย์ หรือสินค้าที่โรงพยาบาลขายในร้านค้าแยกต่างหากอาจไม่ได้รับยกเว้น ควรประเมินแยกตามสัญญาหรือใบเสร็จแต่ละรายการ

วิชาชีพเฉพาะที่มีกฎหมายควบคุม

การประกอบโรควิชาชีพ (แพทย์ ทันตแพทย์ พยาบาล เภสัชกร)
การประกอบกิจการ การสอบบัญชี
การประกอบวิชาชีพ กฎหมาย (ทนายความ)
วิชาชีพอื่นที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา

ข้อควรระวัง: การยกเว้นสำหรับวิชาชีพที่มีกฎหมายควบคุมนี้ครอบคลุมเฉพาะการประกอบวิชาชีพโดยตรงเท่านั้น หากบริษัทหรือสำนักงานให้บริการเสริมอื่น เช่น งานที่ปรึกษาธุรกิจ งานจัดทำเอกสาร หรือซอฟต์แวร์บัญชี บริการเหล่านั้นอาจไม่ได้รับยกเว้น

การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์

การให้เช่า อสังหาริมทรัพย์ (ที่ดิน อาคาร ห้องชุด)

ข้อควรระวัง: หากมีค่าบริการส่วนกลาง ค่าจอดรถ ค่าสาธารณูปโภคที่คิดแยกต่างหาก หรือมีสังหาริมทรัพย์ให้เช่าประกอบ (เฟอร์นิเจอร์ อุปกรณ์ครัวเรือน) ต้องพิจารณาว่ารายได้ส่วนใดอยู่ในการยกเว้นและส่วนใดไม่อยู่ในการยกเว้น นอกจากนี้ กิจการให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ในเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่อาจอยู่ภายใต้ ภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT) แทน ซึ่งเป็นคนละระบบกับ VAT

การขนส่งในราชอาณาจักร

การให้บริการขนส่งทางบกและทางน้ำภายในประเทศ (ไม่รวมการขนส่งทางอากาศ ซึ่งมีระบอบภาษีแยกต่างหาก)

กิจกรรมทางศาสนา วัฒนธรรม และสาธารณประโยชน์

การขายสินค้าหรือให้บริการของ องค์กรศาสนาหรือการกุศล ที่ดำเนินการเพื่อสาธารณประโยชน์ในราชอาณาจักร โดยไม่ได้มุ่งแสวงกำไร
บริการของ พิพิธภัณฑ์ ห้องสมุด และสวนสัตว์สาธารณะ
การแสดงศิลปวัฒนธรรมในสาขาที่กำหนด

กิจการของหน่วยงานรัฐ

การขายสินค้าหรือให้บริการของ กระทรวง ทบวง กรม และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ที่นำรายได้ทั้งหมดส่งคลังโดยไม่หักค่าใช้จ่าย

กิจการในเชิงพาณิชย์ของรัฐที่ดำเนินธุรกิจแข่งขันกับเอกชนโดยทั่วไปจะไม่ได้รับยกเว้นนี้

สิ่งที่ยกเว้น VAT แต่อาจอยู่ภายใต้ภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT)

มีกิจการบางประเภทที่ไม่อยู่ในระบบ VAT แต่ต้องเสีย ภาษีธุรกิจเฉพาะ (Specific Business Tax) แทน ได้แก่:

กิจการธนาคาร บริษัทเงินทุน และบริษัทหลักทรัพย์
กิจการประกันชีวิต
กิจการโรงรับจำนำ
กิจการซื้อขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้าหรือหากำไร (ขาย ไม่ใช่ให้เช่า)
กิจการการประกอบกิจการที่มีรายรับจากดอกเบี้ย ส่วนลด หรือค่าธรรมเนียมในลักษณะที่กำหนด

กิจการเหล่านี้ไม่ต้องจด VAT แต่ไม่ได้หมายความว่าไม่มีภาระภาษีทางอ้อมเลย การเข้าใจผิดว่า "ไม่จด VAT = ไม่มีภาษีทางอ้อม" เป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอย่างมาก

เกณฑ์รายได้ 1.8 ล้านบาทกับกิจการที่ยกเว้น VAT

เกณฑ์รายได้ 1,800,000 บาทต่อปี (ข้อมูล ณ ปี 2569) ใช้สำหรับกิจการที่ ไม่ได้รับยกเว้นตามมาตรา 81 กล่าวคือ กิจการปกติที่ขายสินค้าหรือให้บริการทั่วไปที่ต้องเสีย VAT จะต้องจด VAT เมื่อรายได้รวมต่อปีเกิน 1.8 ล้านบาท

สำหรับกิจการที่มี รายได้ผสม ทั้งส่วนที่ยกเว้นและส่วนที่ไม่ยกเว้น ต้องนำเฉพาะ รายได้ส่วนที่ไม่ได้รับยกเว้น มาคำนวณเทียบกับเกณฑ์ 1.8 ล้านบาท หากส่วนนั้นเกินเกณฑ์ กิจการต้องจด VAT สำหรับส่วนนั้นโดยเฉพาะ

สามารถลองประเมินภาระภาษีเบื้องต้นได้ที่ เครื่องคำนวณภาษีบุคคล vs นิติบุคคล ของ A Plus Me

สิทธิขอจด VAT โดยสมัครใจ แม้จะได้รับยกเว้น

ตามมาตรา 81/3 แห่งประมวลรัษฎากร ผู้ประกอบกิจการที่ได้รับยกเว้น VAT มีสิทธิยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มโดยสมัครใจ และเลือกเสีย VAT ตามปกติ

เหตุผลที่กิจการเลือกทางนี้มีหลายประการ:

สามารถ ขอคืนภาษีซื้อ (Input VAT) ที่จ่ายให้ซัพพลายเออร์ได้ หากต้นทุนสินค้าหรืออุปกรณ์มี VAT สูง การจด VAT อาจช่วยลดต้นทุนได้จริง
ลูกค้าองค์กรหรือรัฐบาลมักต้องการ ใบกำกับภาษีเต็มรูปแบบ ซึ่งออกได้เฉพาะผู้จด VAT เท่านั้น
ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือและภาพลักษณ์ของกิจการในบางอุตสาหกรรม

อย่างไรก็ตาม เมื่อจดแล้วต้องปฏิบัติตามพันธะทั้งหมดของผู้ประกอบการ VAT รวมถึงการออกใบกำกับภาษี จัดทำรายงานภาษีซื้อและภาษีขาย และยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน แม้จะไม่มีรายได้ในเดือนนั้นก็ตาม หากต้องการประเมินว่าควรจดหรือไม่ ดูเปรียบเทียบได้ที่บทความ จด VAT กับไม่จด VAT ต่างกันอย่างไร

อย่าดูแค่ชื่อธุรกิจ: กรณีตัวอย่างรายได้ผสม

ในทางปฏิบัติ ธุรกิจที่ "ชื่อ" ดูเหมือนได้รับยกเว้น VAT มักมีรายได้บางส่วนที่ไม่ได้รับยกเว้นปนอยู่ด้วย ตัวอย่างที่พบบ่อย:

ตัวอย่างที่พบบ่อยและจุดที่ต้องระวัง

โรงเรียนสอนพิเศษ / ติวเตอร์ — รายได้จากการสอนที่ไม่ได้อยู่ในใบอนุญาตสถานศึกษา อาจไม่ได้รับยกเว้น VAT หากรายได้รวมเกินเกณฑ์
คลินิกความงาม — บริการรักษาพยาบาลโดยแพทย์อาจยกเว้น แต่การขายผลิตภัณฑ์ความงาม หรือบริการที่ไม่ใช่การรักษาพยาบาล เช่น สปา นวด อาจต้องเสีย VAT
ฟาร์มและสวนเกษตร — ขายผลผลิตสดยกเว้น VAT แต่หากเปิดร้านขายของที่ระลึก หรือบริการท่องเที่ยวเชิงเกษตร รายได้ส่วนนั้นอาจต้องเสีย VAT
บริษัทเช่าอสังหาริมทรัพย์ — ค่าเช่าห้องยกเว้น VAT แต่ค่าที่จอดรถหรือค่าบริการส่วนกลางอาจต้องเสีย VAT
สำนักงานบัญชีหรือกฎหมาย — งานวิชาชีพอาจยกเว้น แต่บริการที่ปรึกษาธุรกิจทั่วไป งานจัดการข้อมูล หรือซอฟต์แวร์ มักไม่ได้รับยกเว้น

วิธีประเมินสถานะ VAT ของธุรกิจอย่างถูกต้อง

ขั้นตอนที่แนะนำสำหรับเจ้าของกิจการที่ต้องการประเมินสถานะ VAT อย่างรอบคอบ:

ทำรายการรายได้ทุกประเภท ของกิจการ แยกตามลักษณะกิจกรรมที่ก่อรายได้นั้น ไม่ใช่แยกตามแผนกหรือชื่อโครงการ
Map แต่ละรายได้กับมาตรา 81 ว่ากิจกรรมที่ก่อรายได้นั้นตรงกับข้อยกเว้นใดหรือไม่ ถ้าไม่ตรง ให้ถือว่าต้องเสีย VAT
รวมเฉพาะรายได้ที่ไม่ได้รับยกเว้น แล้วเปรียบเทียบกับเกณฑ์ 1.8 ล้านบาทต่อปี (ข้อมูล ณ ปี 2569)
ประเมินแนวโน้มการเติบโต ของรายได้ล่วงหน้า เพราะการจด VAT ต้องทำ ภายในกำหนดเวลา นับจากวันที่รายได้เกินเกณฑ์ ไม่ใช่รอให้สิ้นปี
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ก่อนตัดสินใจ เพราะการประเมินผิดพลาดอาจนำไปสู่ภาระภาษีย้อนหลัง เบี้ยปรับ และเงินเพิ่ม

หากไม่แน่ใจเรื่องสถานะ VAT สามารถใช้ เครื่องมือตรวจสุขภาพธุรกิจ หรือ ประเมินความเสี่ยงภาษี ของ A Plus Me เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นก่อนปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

สรุป: ยกเว้น VAT คือยกเว้นกิจกรรม ไม่ใช่ยกเว้นทั้งกิจการ

หัวใจสำคัญที่ต้องจำคือการยกเว้น VAT ในกฎหมายไทยผูกกับ กิจกรรมที่ก่อรายได้ ไม่ใช่ชื่อบริษัทหรือประเภทกิจการโดยรวม ธุรกิจที่มีรายได้หลากหลายประเภทต้องประเมินแต่ละส่วนแยกกันและจัดทำบัญชีรายได้ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น

นอกจากนี้ แม้กิจการจะได้รับยกเว้น VAT ก็ไม่ได้หมายความว่าปลอดภาษีทางอ้อมทุกประเภท เพราะบางกิจการอาจอยู่ในระบบภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT) แทน การวางระบบบัญชีให้รองรับการแยกรายได้แต่ต้นจะช่วยลดความเสี่ยงจากการตีความผิดพลาดได้มากที่สุด อ่านเพิ่มเติมเรื่องพันธะของผู้จด VAT ได้ที่ VAT สำหรับ SME

เช็กลิสต์ประเมินสถานะ VAT ก่อนตัดสินใจ

ใช้รายการตรวจสอบนี้เพื่อเตรียมข้อมูลก่อนปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ หรือก่อนยื่นขอจดทะเบียน VAT:

เช็กลิสต์สถานะ VAT สำหรับเจ้าของกิจการ

ระบุรายได้ทุกประเภทของกิจการ แล้วตรวจว่าแต่ละประเภทตรงกับข้อยกเว้นใน มาตรา 81 หรือไม่
รวมเฉพาะรายได้ที่ไม่ได้รับยกเว้น แล้วเปรียบเทียบกับเกณฑ์ 1,800,000 บาทต่อปี (ข้อมูล ณ ปี 2569)
ตรวจว่ากิจการมีกิจกรรมที่อยู่ในระบบภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT) หรือไม่ เช่น การขายอสังหาริมทรัพย์เป็นทางค้า
หากรายได้กำลังเติบโตใกล้เกณฑ์ วางแผนจดทะเบียน VAT ล่วงหน้าก่อนเกินเกณฑ์จริง
ประเมินว่าควรจด VAT โดยสมัครใจหรือไม่ โดยเปรียบเทียบภาษีซื้อที่จะได้คืนกับภาระการจัดการเอกสาร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเกี่ยวกับการยกเว้น VAT

ถือว่าทั้งกิจการยกเว้น VAT เพราะรายได้หลักยกเว้น ทั้งที่รายได้เสริมบางส่วนอาจต้องเสีย VAT
นำรายได้ที่ยกเว้น VAT มารวมคำนวณเกณฑ์ 1.8 ล้านบาทด้วย ทำให้ประเมินผิดว่ายังไม่ต้องจด
สับสนระหว่าง "ยกเว้น VAT" กับ "ยกเว้นภาษีทุกประเภท" โดยลืมพิจารณา SBT
ไม่จัดทำบัญชีแยกรายได้ที่ยกเว้นและไม่ยกเว้น ทำให้คำนวณภาษีซื้อที่ใช้ได้ผิดพลาด
รอให้สิ้นปีค่อยจด VAT ทั้งที่กฎหมายกำหนดให้จดทันทีเมื่อรายได้เกินเกณฑ์

แหล่งอ้างอิง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ธุรกิจขายสินค้าเกษตรหรือสัตว์มีชีวิตจำเป็นต้องจด VAT ไหม?

โดยหลักแล้วการขายพืชผลเกษตร สัตว์มีชีวิต เนื้อสัตว์ ไข่ นม รวมถึงปุ๋ย อาหารสัตว์ และสารเคมีกำจัดศัตรูพืชหรือโรคสัตว์ ได้รับยกเว้น VAT ตามมาตรา 81 แห่งประมวลรัษฎากร อย่างไรก็ตามหากธุรกิจเดียวกันมีรายได้จากการขายสินค้าแปรรูปหรือบริการที่ไม่อยู่ในยกเว้น และรายได้รวมส่วนนั้นเกิน 1,800,000 บาทต่อปี จะต้องจด VAT สำหรับรายได้ส่วนที่ไม่ได้รับยกเว้น

กิจการให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ได้รับยกเว้น VAT ทุกกรณีหรือไม่?

การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์ได้รับยกเว้น VAT ตามมาตรา 81 แต่มีข้อสำคัญคือการให้เช่าพร้อมบริการเสริมอื่นๆ เช่น ค่าบริการพื้นที่จัดงาน ค่าบริการจัดการ หรือการให้เช่าสังหาริมทรัพย์ประกอบกัน อาจถูกตีความว่าเป็นบริการที่ไม่ได้รับยกเว้น หากไม่แน่ใจควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อประเมินแต่ละสัญญาแยกกัน

ธุรกิจที่ได้รับยกเว้น VAT สามารถขอจด VAT โดยสมัครใจได้ไหม และทำไมถึงควรพิจารณา?

ได้ ตามมาตรา 81/3 ผู้ประกอบกิจการที่ได้รับยกเว้น VAT มีสิทธิยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มโดยสมัครใจ เหตุผลที่หลายกิจการเลือกทางนี้คือการเป็น VAT-registered จะทำให้สามารถขอคืนภาษีซื้อที่จ่ายให้ supplier ได้ และสร้างความน่าเชื่อถือในสายตาลูกค้าองค์กรที่ต้องการใบกำกับภาษีเต็มรูปแบบ อย่างไรก็ตามต้องชั่งน้ำหนักกับภาระการจัดการเอกสารและการยื่น ภ.พ.30 รายเดือน

ธุรกิจมีรายได้ผสมทั้งส่วนที่ยกเว้นและส่วนที่ต้องเสีย VAT ต้องทำอย่างไร?

ต้องแยกบัญชีรายได้ให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น โดยรายได้ส่วนที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องนำมาคำนวณ VAT แต่รายได้ส่วนที่ไม่ได้รับยกเว้นต้องนำมารวมคำนวณเกณฑ์ 1,800,000 บาทต่อปี (ข้อมูล ณ ปี 2569) หากส่วนที่ไม่ยกเว้นเกินเกณฑ์ต้องจด VAT สำหรับส่วนนั้น ภาษีซื้อที่เกี่ยวข้องกับทั้งสองส่วนต้องแบ่งตามสัดส่วนการใช้งาน การจัดการไม่ดีอาจทำให้ใช้สิทธิภาษีซื้อผิดและมีภาระย้อนหลัง