เจ้าของ SME โรงงานหลายรายพยายามเพิ่มกำไรด้วยการลดต้นทุน แต่บ่อยครั้งกลับพบว่าการลดต้นทุนนั้นมีขีดจำกัด และอาจส่งผลเสียต่อคุณภาพสินค้าหรือกำลังคน Throughput Accounting ซึ่งพัฒนามาจาก Theory of Constraints ของ Eliyahu Goldratt นำเสนอมุมมองที่แตกต่างออกไป โดยเน้นการเพิ่มปริมาณงานที่ผ่านระบบแทนการลดต้นทุน
Throughput Accounting คืออะไร และทำไมถึงแตกต่างจากบัญชีต้นทุนทั่วไป
Throughput Accounting (TA) เป็นแนวทางการบัญชีเพื่อการจัดการที่พัฒนาโดย Eliyahu Goldratt ผู้เขียนหนังสือ The Goal โดยมีรากฐานมาจาก Theory of Constraints (TOC) หรือทฤษฎีข้อจำกัด แนวคิดหลักคือทุกระบบมี Constraint หรือข้อจำกัด (Bottleneck) อย่างน้อยหนึ่งจุดที่เป็นตัวกำหนดปริมาณงานสูงสุดที่ระบบผลิตได้
ต่างจากบัญชีต้นทุนแบบดั้งเดิมที่พยายามลดต้นทุนทุกส่วน Throughput Accounting มุ่งเน้นที่การเพิ่ม Throughput (ปริมาณงานหรือรายได้ที่ผ่านระบบ) โดยการแก้ไข Bottleneck ก่อน ในขณะที่รักษา Operating Expense ให้คงที่
3 ตัวชี้วัดหลักของ Throughput Accounting
- Throughput (T): รายได้จากการขายหักด้วยต้นทุนวัตถุดิบทางตรงที่แปรผันตามยอดขาย คล้ายกับ Contribution Margin แต่ไม่หักค่าแรงทางตรง เพราะ TA ถือว่าค่าแรงเป็น Operating Expense ที่คงที่ในระยะสั้น
- Investment (I) หรือ Inventory: เงินที่ระบบนำไปลงทุนในสินทรัพย์ต่าง ๆ รวมถึงวัตถุดิบ WIP และสินทรัพย์ถาวร
- Operating Expense (OE): ค่าใช้จ่ายทั้งหมดในการแปลง Inventory ให้เป็น Throughput ซึ่งรวมทั้งค่าแรง ค่าเช่า ค่าสาธารณูปโภค และค่าใช้จ่ายดำเนินงานอื่น ๆ
สูตรวัดผลของ Throughput Accounting: กำไรสุทธิ = Throughput - Operating Expense และ Return on Investment = (Throughput - Operating Expense) / Investment
Theory of Constraints: 5 ขั้นตอนจัดการ Bottleneck
Goldratt กำหนดกระบวนการจัดการ Constraint ไว้ 5 ขั้นตอน
| ขั้นตอน | การดำเนินการ |
|---|---|
| 1. Identify | ค้นหาว่า Constraint อยู่ที่จุดใดในสายการผลิต |
| 2. Exploit | ใช้ประโยชน์จาก Constraint สูงสุดโดยไม่ให้ว่างงาน |
| 3. Subordinate | ปรับกระบวนการอื่นให้สอดคล้องกับ Constraint |
| 4. Elevate | เพิ่มกำลังการผลิตที่ Constraint ถ้ายังไม่พอ |
| 5. Repeat | หลังแก้ Constraint เดิม ค้นหา Constraint ใหม่และทำซ้ำ |
การค้นหา Bottleneck ในสายการผลิต SME
วิธีหา Bottleneck ในสายการผลิต SME ทำได้หลายวิธี
- สังเกตจุดที่มี WIP สะสมมากผิดปกติ เพราะสินค้ากองรอหน้า Bottleneck
- วัดอัตราการผลิต (Cycle Time) ของแต่ละสถานีงาน สถานีที่ใช้เวลาต่อหน่วยนานที่สุดคือ Bottleneck
- ตรวจสอบอัตราการใช้งานเครื่องจักร สถานีที่เดินเครื่อง 100% ตลอดเวลาคือสัญญาณของ Bottleneck
- สัมภาษณ์พนักงานในสายการผลิต พวกเขามักรู้ดีว่าจุดใดทำให้งานติดขัด
Throughput Rate per Constraint Minute: เครื่องมือตัดสินใจว่าผลิตอะไรก่อน
เมื่อพบ Bottleneck แล้ว การตัดสินใจว่าควรผลิตสินค้าชนิดใดก่อนควรใช้ Throughput Rate per Constraint Minute แทนการดูกำไรต่อหน่วยทั่วไป
สูตร: Throughput per Constraint Minute = Throughput ต่อหน่วย / เวลาที่ใช้ที่ Bottleneck (นาที)
ตัวอย่าง: SME ผลิตสินค้า 2 ชนิด Bottleneck คือเครื่องปั๊มโลหะ
| รายการ | สินค้า A | สินค้า B |
|---|---|---|
| ราคาขาย | 500 บาท | 800 บาท |
| วัตถุดิบทางตรง | 200 บาท | 400 บาท |
| Throughput ต่อหน่วย | 300 บาท | 400 บาท |
| เวลาที่ Bottleneck | 5 นาที | 10 นาที |
| Throughput per Constraint Minute | 60 บาท/นาที | 40 บาท/นาที |
แม้สินค้า B มี Throughput ต่อหน่วยสูงกว่า แต่สินค้า A สร้าง Throughput ต่อนาที Bottleneck มากกว่า ดังนั้นถ้า Bottleneck จำกัด ควรผลิตสินค้า A ก่อน
การเพิ่ม Throughput ใน SME โดยไม่เพิ่มต้นทุน
- ลด Downtime ที่ Bottleneck โดยไม่ให้เครื่องหยุดทำงานโดยไม่จำเป็น เช่น จัดตารางซ่อมบำรุงนอกเวลาการผลิต
- ตรวจสอบคุณภาพวัตถุดิบก่อนเข้า Bottleneck เพื่อไม่ให้ของเสียผ่านเข้าไปกินเวลา Bottleneck โดยเปล่าประโยชน์
- เพิ่มกะการทำงานที่ Bottleneck โดยอาจไม่ต้องเพิ่มกะในสถานีอื่น
- ลด Batch Size เพื่อลด WIP และเพิ่มความเร็วในการตอบสนองลูกค้า
Throughput Accounting กับการรายงานทางการเงินและภาษี
ควรทราบว่า Throughput Accounting เป็นเครื่องมือสำหรับการตัดสินใจบริหารภายใน ไม่ใช่มาตรฐานบัญชีสำหรับการรายงานภายนอก งบการเงินที่ส่งให้กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th) และกรมสรรพากร (rd.go.th) ยังต้องจัดทำตามมาตรฐาน NPAEs ที่กำหนด ซึ่งรวมถึงการบันทึกค่าแรงเป็นส่วนหนึ่งของต้นทุนสินค้าตามปกติ
อย่างไรก็ตาม ข้อมูล Throughput ช่วยให้ผู้บริหาร SME เข้าใจว่าผลิตภัณฑ์ใดสร้างมูลค่าสูงสุดให้ธุรกิจ และช่วยตัดสินใจการลงทุนในการแก้ Bottleneck ว่าคุ้มค่าหรือไม่โดยคำนวณจากการเพิ่มขึ้นของ Throughput ที่คาดว่าจะได้รับ
สรุป: เริ่มต้นใช้ Throughput Accounting ใน SME
- ระบุ Bottleneck หลักในสายการผลิตของคุณวันนี้
- คำนวณ Throughput ของสินค้าแต่ละชนิดโดยหักเฉพาะวัตถุดิบทางตรง
- คำนวณ Throughput per Constraint Minute เพื่อจัดลำดับความสำคัญการผลิต
- ลงทุนในการแก้ Bottleneck ก่อน แทนการลดต้นทุนส่วนอื่นที่ไม่ใช่ข้อจำกัด
- ติดตามผลและค้นหา Bottleneck ใหม่อย่างต่อเนื่อง
ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร
เนื้อหาเรื่อง Throughput Accounting: ค้นหา Bottleneck ในสายการผลิต SME เพื่อเพิ่มกำไรโดยไม่ต้องลดต้นทุน ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ
เช็กลิสต์ก่อนนำไปใช้
- รวบรวมเอกสารรายรับ รายจ่าย ภาษีซื้อ-ขาย และรายการธนาคารให้ครบตามรอบเดือน
- ตรวจว่าธุรกรรมที่เกี่ยวข้องบันทึกบัญชีถูกต้องและมีหลักฐานรองรับครบถ้วน
- หากไม่แน่ใจเรื่องภาษี ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนตัดสินใจ
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Throughput Accounting เหมาะกับ SME ขนาดเล็กที่มีสายการผลิตเดียวหรือไม่?
เหมาะมาก แม้สายการผลิตจะมีเพียงสายเดียว แนวคิด Theory of Constraints ช่วยให้เจ้าของโรงงานขนาดเล็กมองเห็นว่าจุดใดในกระบวนการที่ทำให้ผลผลิตโดยรวมถูกจำกัด และลงทุนปรับปรุงจุดนั้นก่อน แทนการพยายามปรับปรุงทุกจุดพร้อมกันซึ่งสิ้นเปลืองทรัพยากรมากกว่า
ถ้า Bottleneck เป็นคนไม่ใช่เครื่องจักร จะจัดการอย่างไร?
หาก Bottleneck คือทักษะของพนักงานคนใดคนหนึ่ง ให้พิจารณาฝึกอบรมพนักงานคนอื่นให้ทำงานนั้นได้ หรือแบ่งงานใหม่เพื่อลดภาระที่คนคนนั้น หรืออาจใช้เครื่องมือช่วยลดเวลาที่ต้องใช้ สำคัญคืออย่าให้ Bottleneck รอหรือทำงานอื่นที่ไม่จำเป็น เพราะเวลาของ Bottleneck มีค่ามากที่สุดในระบบ
Throughput ในที่นี้ต่างจากรายได้หรือยอดขายอย่างไร?
Throughput คือรายได้จากการขายหักด้วยต้นทุนวัตถุดิบทางตรงที่แปรผันตามยอดขายเท่านั้น ไม่ใช่รายได้รวม และไม่หักค่าแรงหรือ Overhead เพราะ Throughput Accounting ถือว่าค่าใช้จ่ายเหล่านั้นคงที่ในระยะสั้นและจัดเป็น Operating Expense แยกต่างหาก
SME สามารถใช้ Throughput Accounting ร่วมกับระบบบัญชีปกติได้หรือไม่?
ได้ Throughput Accounting ใช้ภายในเพื่อการตัดสินใจบริหาร ในขณะที่ระบบบัญชีปกติตามมาตรฐาน NPAEs ใช้สำหรับรายงานงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าและกรมสรรพากร ทั้งสองระบบสามารถใช้คู่กันได้โดยไม่ขัดแย้งกัน เพียงแต่ต้องเข้าใจวัตถุประสงค์ที่ต่างกัน
Bottleneck สามารถย้ายตำแหน่งได้หรือไม่หลังจากแก้ไขแล้ว?
ใช่ นี่คือธรรมชาติของ Theory of Constraints เมื่อแก้ Bottleneck เดิมได้ กำลังการผลิตที่จุดนั้นจะเพิ่มขึ้นจนกระทั่งจุดอื่นในระบบกลายเป็น Bottleneck ใหม่ ดังนั้น Throughput Accounting เป็นกระบวนการต่อเนื่องที่ต้องติดตามและปรับปรุงระบบอยู่เสมอ ไม่ใช่การแก้ปัญหาครั้งเดียวจบ
Throughput Accounting ช่วยตัดสินใจเรื่องการรับออเดอร์ได้อย่างไร?
เมื่อมีลูกค้าหลายรายมาในเวลาเดียวกันและ Bottleneck มีกำลังจำกัด ควรเลือกรับออเดอร์ที่สร้าง Throughput per Constraint Minute สูงสุดก่อน แทนการดูแค่กำไรต่อหน่วยหรือขนาดออเดอร์ วิธีนี้ช่วยให้ SME เพิ่มกำไรรวมจากเวลา Bottleneck ที่มีจำกัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ