คำตอบสั้น ๆ คือ งบการเงินเฉพาะกิจการ (Separate Financial Statements) ตามมาตรฐาน TAS 27 คืองบการเงินที่บริษัทแม่จัดทำโดยแสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อย บริษัทร่วม
และกิจการร่วมค้าด้วยวิธีราคาทุนหรือวิธีส่วนได้เสีย
ไม่ใช่การนำผลการดำเนินงานของบริษัทย่อยมารวมทีละบรรทัดเหมือนงบการเงินรวม ทำให้ตัวเลขกำไรและสินทรัพย์ในงบสองชุดนี้แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
สารบัญบทความ
- งบการเงินเฉพาะกิจการคืออะไร
- งบการเงินรวมต่างจากงบเฉพาะกิจการอย่างไร
- วิธีบันทึกเงินลงทุนในงบเฉพาะกิจการ 3 แบบ
- เมื่อไรกิจการต้องจัดทำงบการเงินเฉพาะกิจการ
- ตัวอย่างการคำนวณเปรียบเทียบ
- ผลกระทบต่อการวางแผนภาษีและเงินปันผล
- ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- แนวทางปฏิบัติสำหรับ SME ที่เริ่มมีบริษัทในเครือ
- คำแนะนำเชิงปฏิบัติ
- แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
งบการเงินเฉพาะกิจการคืออะไร
งบการเงินเฉพาะกิจการ หมายถึง งบการเงินที่จัดทำขึ้นโดยกิจการที่มีบริษัทย่อย บริษัทร่วม หรือกิจการร่วมค้า แต่เลือกแสดงเงินลงทุนในกิจการเหล่านั้นด้วยวิธีราคาทุน (Cost Method)
วิธีส่วนได้เสีย (Equity Method)
หรือตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินว่าด้วยเครื่องมือทางการเงิน แทนที่จะนำสินทรัพย์ หนี้สิน รายได้ และค่าใช้จ่ายของบริษัทย่อยมารวมเข้าด้วยกันทีละรายการ พูดง่าย ๆ คือ
งบเฉพาะกิจการมองบริษัทแม่เป็น "นิติบุคคลเดี่ยว"
ที่มีเงินลงทุนอยู่ในบริษัทอื่น ไม่ใช่มองภาพรวมทั้งกลุ่มบริษัท
งบการเงินรวมต่างจากงบเฉพาะกิจการอย่างไร
งบการเงินรวม (Consolidated Financial Statements) ตามมาตรฐาน TFRS 10 คืองบที่นำสินทรัพย์ หนี้สิน รายได้ ค่าใช้จ่าย
และกระแสเงินสดของบริษัทแม่และบริษัทย่อยทุกแห่งมารวมเป็นหนึ่งเดียว ราวกับทั้งกลุ่มเป็นกิจการเดียวกัน โดยตัดรายการระหว่างกัน
(Intercompany Transactions) และแสดงส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม (Non-controlling Interests) แยกต่างหาก
ในขณะที่งบเฉพาะกิจการจะแสดงเพียงยอดเงินลงทุนในบริษัทย่อยเป็นรายการเดียวในงบแสดงฐานะการเงิน
และรับรู้รายได้จากเงินลงทุนเฉพาะส่วนที่เป็นเงินปันผลที่ได้รับจริง (กรณีใช้วิธีราคาทุน) หรือส่วนแบ่งกำไรตามสัดส่วนการถือหุ้น (กรณีใช้วิธีส่วนได้เสีย)
| ประเด็น | งบการเงินเฉพาะกิจการ (TAS 27) | งบการเงินรวม (TFRS 10) |
|---|---|---|
| มุมมอง | บริษัทแม่เป็นนิติบุคคลเดี่ยว | กลุ่มบริษัททั้งหมดเป็นหน่วยเดียว |
| การแสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อย | วิธีราคาทุนหรือวิธีส่วนได้เสีย | รวมสินทรัพย์-หนี้สินทีละบรรทัด |
| รายได้จากบริษัทย่อย | เงินปันผลรับ หรือส่วนแบ่งกำไรตามวิธีที่เลือก | รับรู้ผลกำไรขาดทุนของบริษัทย่อยเต็มจำนวนก่อนหักส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม |
| การตัดรายการระหว่างกัน | ไม่ต้องตัดรายการระหว่างกัน | ต้องตัดรายการซื้อขายและกำไรขาดทุนระหว่างกัน |
วิธีบันทึกเงินลงทุนในงบเฉพาะกิจการ 3 แบบ
มาตรฐาน TAS 27 อนุญาตให้กิจการเลือกใช้วิธีใดวิธีหนึ่งต่อไปนี้ในการบันทึกเงินลงทุนในบริษัทย่อย บริษัทร่วม และกิจการร่วมค้าในงบเฉพาะกิจการ
โดยต้องใช้วิธีเดียวกันกับเงินลงทุนแต่ละประเภทอย่างสม่ำเสมอ
- วิธีราคาทุน (Cost Method): บันทึกเงินลงทุนด้วยราคาทุนที่ซื้อมา และรับรู้รายได้จากเงินลงทุนเฉพาะเมื่อมีการประกาศจ่ายเงินปันผลเท่านั้น ไม่ปรับมูลค่าตามผลกำไรขาดทุนของบริษัทย่อยในแต่ละงวด
- วิธีส่วนได้เสีย (Equity Method): ปรับมูลค่าเงินลงทุนตามสัดส่วนกำไรขาดทุนของบริษัทที่ลงทุนในแต่ละงวด คล้ายกับวิธีที่ใช้กับบริษัทร่วมในงบการเงินรวม แต่นำมาใช้ในงบเฉพาะกิจการด้วย
- ตามมาตรฐานเครื่องมือทางการเงิน (Fair Value): วัดมูลค่าเงินลงทุนด้วยมูลค่ายุติธรรมผ่านกำไรขาดทุนหรือกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จอื่น ตามเกณฑ์ที่มาตรฐานเครื่องมือทางการเงินกำหนด
เมื่อไรกิจการต้องจัดทำงบการเงินเฉพาะกิจการ
โดยทั่วไป กิจการที่มีบริษัทย่อยจะต้องจัดทำงบการเงินรวมเป็นงบหลักตามมาตรฐาน TFRS 10 ส่วนงบการเงินเฉพาะกิจการอาจจัดทำเพิ่มเติมเป็นข้อมูลเสริมเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะ เช่น
การนำไปคำนวณเงินปันผลที่จ่ายได้ตามกฎหมาย
การยื่นแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลของบริษัทแม่ หรือการเปิดเผยข้อมูลต่อผู้ถือหุ้นและหน่วยงานกำกับดูแลบางแห่งที่ต้องการเห็นผลการดำเนินงานเฉพาะตัวบริษัทแม่แยกจากกลุ่ม ผู้ประกอบการ SME
ที่เริ่มมีบริษัทย่อยหรือบริษัทในเครือควรปรึกษาผู้สอบบัญชีตั้งแต่เนิ่น ๆ ว่าจำเป็นต้องจัดทำงบชุดใดบ้างตามข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจของตน
ตัวอย่างการคำนวณเปรียบเทียบ
สมมติบริษัท เอ จำกัด ถือหุ้น 100% ในบริษัท บี จำกัด ลงทุนซื้อหุ้นด้วยราคาทุน 5,000,000 บาท ในปีนี้บริษัท บี มีกำไรสุทธิ 800,000 บาท และประกาศจ่ายเงินปันผลให้บริษัท เอ จำนวน
300,000 บาท
| รายการ | งบเฉพาะกิจการ (วิธีราคาทุน) | งบเฉพาะกิจการ (วิธีส่วนได้เสีย) | งบการเงินรวม |
|---|---|---|---|
| มูลค่าเงินลงทุนในบริษัท บี | 5,000,000 บาท (คงที่) | 5,000,000 + 800,000 - 300,000 = 5,500,000 บาท | ไม่แสดงเป็นเงินลงทุน แต่รวมสินทรัพย์-หนี้สินของบริษัท บี ทั้งหมด |
| รายได้ที่รับรู้จากบริษัท บี | เงินปันผลรับ 300,000 บาท | ส่วนแบ่งกำไร 800,000 บาท | กำไรของบริษัท บี รวมอยู่ในกำไรสุทธิของกลุ่มทั้งจำนวน |
*ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างประกอบหลักการเท่านั้น การเลือกวิธีบันทึกจริงต้องพิจารณานโยบายบัญชีของกิจการและควรตรวจสอบกับผู้สอบบัญชี
ผลกระทบต่อการวางแผนภาษีและเงินปันผล
ตัวเลขกำไรสะสมในงบเฉพาะกิจการของบริษัทแม่มีผลโดยตรงต่อจำนวนเงินปันผลที่กฎหมายอนุญาตให้จ่ายได้ เพราะกฎหมายบริษัทกำหนดให้จ่ายเงินปันผลได้จากกำไรที่ปรากฏในงบเฉพาะกิจการ
ไม่ใช่กำไรจากงบการเงินรวม
หากบริษัทแม่เลือกใช้วิธีราคาทุนแต่บริษัทย่อยยังไม่ประกาศจ่ายเงินปันผล กำไรสะสมในงบเฉพาะกิจการของบริษัทแม่อาจต่ำกว่าที่คาดไว้
ทำให้จำกัดความสามารถในการจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นของบริษัทแม่
ผู้ประกอบการจึงควรวางแผนนโยบายเงินปันผลของบริษัทย่อยควบคู่กับการเลือกวิธีบันทึกบัญชีในงบเฉพาะกิจการ
และควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเรื่องผลกระทบต่อภาษีเงินได้นิติบุคคลของแต่ละบริษัทในกลุ่มด้วย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- สับสนระหว่างงบเฉพาะกิจการกับงบเดี่ยวของกิจการที่ไม่มีบริษัทย่อย: งบเฉพาะกิจการใช้เฉพาะกับกิจการที่มีเงินลงทุนในบริษัทย่อย บริษัทร่วม หรือกิจการร่วมค้าเท่านั้น หากไม่มีเงินลงทุนลักษณะนี้ กิจการจะจัดทำงบการเงินตามปกติโดยไม่ต้องอ้างอิง TAS 27
- เปลี่ยนวิธีบันทึกเงินลงทุนไปมาโดยไม่มีเหตุผลรองรับ: มาตรฐานกำหนดให้ใช้วิธีเดียวกันกับเงินลงทุนแต่ละประเภทอย่างสม่ำเสมอ การเปลี่ยนวิธีบันทึกต้องมีเหตุผลและเปิดเผยผลกระทบตามหลักการเปลี่ยนแปลงนโยบายบัญชี
- ลืมเปิดเผยข้อมูลบริษัทย่อยและวิธีบันทึกในหมายเหตุประกอบงบการเงิน: ทำให้ผู้ใช้งบการเงินไม่เข้าใจที่มาของมูลค่าเงินลงทุนที่แสดงไว้
- เข้าใจผิดว่ากำไรในงบเฉพาะกิจการเท่ากับกำไรในงบการเงินรวม: ทำให้ประเมินความสามารถจ่ายเงินปันผลหรือฐานะการเงินของกลุ่มผิดพลาด
- ไม่ปรับปรุงมูลค่าเงินลงทุนตามวิธีส่วนได้เสียให้ตรงกับผลประกอบการล่าสุดของบริษัทย่อย: ทำให้ตัวเลขในงบเฉพาะกิจการคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง
แนวทางปฏิบัติสำหรับ SME ที่เริ่มมีบริษัทในเครือ
เมื่อธุรกิจเติบโตจนต้องตั้งบริษัทย่อยหรือขยายเป็นกลุ่มบริษัท เจ้าของธุรกิจควรวางแผนตั้งแต่ต้นว่าจะเลือกใช้วิธีใดในการบันทึกเงินลงทุนในงบเฉพาะกิจการ
เพราะมีผลต่อทั้งการรายงานผลประกอบการต่อผู้ถือหุ้น การคำนวณเงินปันผลที่จ่ายได้ตามกฎหมาย
และภาระภาษีของแต่ละนิติบุคคลในกลุ่ม ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีและผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีร่วมกันตั้งแต่ช่วงวางโครงสร้างกลุ่มบริษัท
เพื่อเลือกวิธีบัญชีที่เหมาะสมและสอดคล้องกับเป้าหมายทางธุรกิจในระยะยาว
คำแนะนำเชิงปฏิบัติ
งบการเงินเฉพาะกิจการไม่ใช่เรื่องไกลตัวสำหรับ SME ที่เริ่มขยายกิจการเป็นกลุ่มบริษัท เพราะมีผลโดยตรงต่อการจ่ายเงินปันผลและการวางแผนภาษีของทั้งกลุ่ม
ผู้ประกอบการควรทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่างงบเฉพาะกิจการกับงบการเงินรวมตั้งแต่เนิ่น ๆ
และปรึกษาผู้สอบบัญชีเพื่อเลือกวิธีบันทึกเงินลงทุนที่เหมาะสมกับโครงสร้างธุรกิจของตน
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
งบการเงินเฉพาะกิจการคืออะไร ต่างจากงบเดี่ยวทั่วไปอย่างไร
งบการเงินเฉพาะกิจการคืองบที่บริษัทแม่จัดทำโดยแสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อยด้วยวิธีราคาทุนหรือวิธีส่วนได้เสีย ใช้เฉพาะกับกิจการที่มีเงินลงทุนในบริษัทย่อย บริษัทร่วม
หรือกิจการร่วมค้าเท่านั้น
ต่างจากงบเดี่ยวของกิจการทั่วไปที่ไม่มีเงินลงทุนลักษณะนี้
งบเฉพาะกิจการกับงบการเงินรวมต่างกันอย่างไร
งบเฉพาะกิจการมองบริษัทแม่เป็นนิติบุคคลเดี่ยวและแสดงเงินลงทุนในบริษัทย่อยเป็นยอดเดียว ส่วนงบการเงินรวมนำสินทรัพย์ หนี้สิน รายได้
และค่าใช้จ่ายของบริษัทแม่และบริษัทย่อยมารวมเป็นหนึ่งเดียวราวกับเป็นกิจการเดียวกัน
บันทึกเงินลงทุนในงบเฉพาะกิจการมีกี่วิธี
มี 3 วิธีหลัก คือ วิธีราคาทุน วิธีส่วนได้เสีย และวิธีตามมาตรฐานเครื่องมือทางการเงิน (มูลค่ายุติธรรม) โดยต้องเลือกใช้วิธีเดียวกันกับเงินลงทุนแต่ละประเภทอย่างสม่ำเสมอ
SME ที่มีบริษัทย่อยจำเป็นต้องจัดทำงบเฉพาะกิจการหรือไม่
โดยทั่วไปงบการเงินรวมเป็นงบหลักที่ต้องจัดทำ ส่วนงบเฉพาะกิจการอาจจัดทำเพิ่มเติมตามวัตถุประสงค์เฉพาะ เช่น การคำนวณเงินปันผลตามกฎหมายหรือข้อกำหนดของผู้ถือหุ้น
ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีว่าจำเป็นต้องจัดทำหรือไม่
เงินปันผลที่จ่ายได้ตามกฎหมายคำนวณจากงบชุดใด
โดยทั่วไปคำนวณจากกำไรสะสมที่ปรากฏในงบการเงินเฉพาะกิจการของบริษัทแม่ ไม่ใช่กำไรจากงบการเงินรวม จึงมีผลต่อความสามารถในการจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นโดยตรง
เปลี่ยนวิธีบันทึกเงินลงทุนระหว่างงวดบัญชีได้หรือไม่
โดยหลักการต้องใช้วิธีเดียวกันอย่างสม่ำเสมอ หากจำเป็นต้องเปลี่ยนต้องมีเหตุผลรองรับและเปิดเผยผลกระทบตามหลักการเปลี่ยนแปลงนโยบายบัญชี ควรปรึกษาผู้สอบบัญชีก่อนดำเนินการ
TAS 27 มีผลต่อการวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคลอย่างไร
วิธีบันทึกเงินลงทุนมีผลต่อกำไรสะสมและจังหวะการรับรู้รายได้จากเงินปันผลของบริษัทแม่ ซึ่งอาจกระทบภาระภาษีในแต่ละงวด
ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีควบคู่กับผู้สอบบัญชีเมื่อวางโครงสร้างกลุ่มบริษัท
เพื่อลดภาระงานเอกสารและการกระทบยอดธนาคารในแต่ละเดือน ลองศึกษาบริการดูแลบัญชีผ่าน Cloud Dashboard ที่ช่วยให้ติดตามรายได้และภาษีได้สะดวกขึ้น