SME หลายแห่งมีรายการกับกรรมการ ผู้ถือหุ้น บริษัทในเครือ หรือญาติผู้บริหาร เช่น ให้กู้ยืม ค่าเช่า ค่าบริการ หรือซื้อขายระหว่างกัน หากไม่ทำทะเบียนไว้ ตอนปิดงบหรือถูกตรวจจะอธิบายยากว่ารายการมีเหตุผลทางธุรกิจและเอกสารครบหรือไม่

สรุปประเด็นที่ควรรู้

  • เงินกู้กรรมการ
  • สัญญา
  • ยอดคงค้าง

รายการใดควรถูกบันทึก

ควรรวมรายการเงินกู้ยืมระหว่างกรรมการและบริษัท ค่าเช่าสถานที่จากผู้เกี่ยวข้อง ค่าบริการระหว่างบริษัทในเครือ ซื้อขายสินค้าระหว่างกัน และการใช้ทรัพย์สินร่วมกัน

การบันทึกไม่ใช่เพื่อบอกว่ารายการผิด แต่เพื่อให้มีข้อมูลครบและตรวจได้

  • เงินกู้กรรมการ
  • ค่าเช่าผู้เกี่ยวข้อง
  • บริการระหว่างบริษัท
  • ซื้อขายในเครือ
  • ใช้ทรัพย์สินร่วมกัน

เอกสารและเงื่อนไขต้องชัด

รายการเกี่ยวโยงควรมีสัญญา เงื่อนไขราคา วิธีชำระเงิน และเอกสารภาษีเหมือนรายการกับบุคคลภายนอก หากคิดราคาต่างจากตลาดควรมีเหตุผลรองรับ

หากเป็นเงินกู้ ควรระบุอัตราดอกเบี้ย ระยะเวลา และการอนุมัติ

  • สัญญา
  • ราคาและเงื่อนไข
  • หลักฐานชำระ
  • ภาษีหัก ณ ที่จ่าย
  • เหตุผลทางธุรกิจ

รีวิวก่อนปิดงบ

ก่อนปิดงบควรตรวจยอดคงค้างกับกรรมการและบริษัทในเครือ ดูว่ามีรายการนานผิดปกติหรือไม่ และมีเอกสารรองรับครบหรือยัง

รายงานนี้ช่วยให้ผู้สอบบัญชีและที่ปรึกษาภาษีตรวจงานได้เร็วขึ้น

  • ยอดคงค้าง
  • ดอกเบี้ย
  • เอกสารภาษี
  • สัญญา
  • การอนุมัติ

ตารางการวิเคราะห์ประเภทรายการธุรกิจระหว่างบริษัทในเครือ (Intercompany Transaction Categorization Grid)

เกณฑ์ราคาโอนและสิทธิทางภาษีในการซื้อขายกันเองภายในกลุ่ม:

ประเภทรายการธุรกิจ (Transaction Type) เกณฑ์ราคายุติธรรมที่เหมาะสม (Transfer Pricing Rule) ผลกระทบทางภาษีเงินได้และ VAT เอกสารควบคุมความเสี่ยง
การกู้ยืมเงินระหว่างบริษัทในเครือ คิดดอกเบี้ยไม่ต่ำกว่าอัตราเงินฝากประจำหรือต้นทุนเงินทุน ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะ 3.3% บนดอกเบี้ยรับนิติบุคคล สัญญากู้ยืมเงินระบุวัตถุประสงค์ชัดเจน, มติคณะกรรมการ
การแชร์ค่าใช้จ่ายสำนักงานส่วนกลาง ปันส่วนตามสัดส่วนการใช้บริการจริง (ห้ามบวกกำไรเพิ่ม) ได้รับยกเว้น VAT หากเข้าเกณฑ์เฉลี่ยรายจ่ายร่วมตัวแทน ข้อตกลงการแบ่งปันรายจ่าย (Cost Sharing Agreement), วิธีปันส่วน
การซื้อขายสินค้าระหว่างกัน ราคาท้องตลาดปกติ (เทียบเคียงการขายให้บุคคลภายนอก) เสียภาษีมูลค่าเพิ่ม 7% และรับรู้รายได้ปกติ ใบเสนอราคาและตารางการวิเคราะห์ราคาตลาดเปรียบเทียบ

เช็กลิสต์นำไปใช้ในเดือนนี้

สิ่งที่ควรทำทันที

  • ทำรายชื่อผู้เกี่ยวข้อง
  • บันทึกรายการระหว่างกัน
  • แนบสัญญาและหลักฐานชำระ
  • ตรวจภาษีหัก ณ ที่จ่าย
  • รีวิวก่อนปิดงบ

ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

หมายเหตุ: เนื้อหานี้เป็นแนวทางทั่วไปสำหรับผู้ประกอบการ SME การบันทึกบัญชีและภาษีของแต่ละกิจการควรพิจารณาจากเอกสารจริง สัญญา และข้อเท็จจริงของรายการ หากมีรายการเฉพาะ ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

รายการกับกรรมการต้องทำสัญญาไหม

ควรทำเมื่อมีสาระสำคัญ เช่น เงินกู้ ค่าเช่า หรือบริการ เพื่อให้เงื่อนไขชัดและตรวจสอบได้

ซื้อขายกับบริษัทในเครือผิดไหม

ไม่ผิดถ้ามีเหตุผลทางธุรกิจ ราคาและเอกสารเหมาะสม และบันทึกบัญชีภาษีถูกต้อง

ทะเบียนรายการเกี่ยวโยงช่วยอะไร

ช่วยให้ปิดงบเร็วขึ้น อธิบายรายการได้ และลดความเสี่ยงที่ยอดคงค้างถูกมองว่าไม่ชัดเจน