ผู้สอบบัญชีรับผิดชอบอะไร: ความรับผิดของ CPA เมื่องบการเงินผิดพลาดและผลต่อเจ้าของกิจการ

เมื่องบการเงินที่ผ่านการตรวจสอบแล้วพบว่ามีข้อผิดพลาด เจ้าของกิจการมีสิทธิ์เรียกร้องอะไรจาก CPA ได้บ้าง บทความนี้อธิบายขอบเขตความรับผิดของผู้สอบบัญชีและผลกระทบที่เจ้าของ SME ต้องรู้

บทบาทของ CPA และความคาดหวังของสังคม

ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (Certified Public Accountant หรือ CPA) มีหน้าที่ตรวจสอบงบการเงินของบริษัทและให้ความเห็นต่อสาธารณชนว่างบการเงินนั้นถูกต้องตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินหรือไม่ ความเห็นของ CPA เป็นสิ่งที่ผู้ถือหุ้น นักลงทุน ธนาคาร และหน่วยงานราชการพึ่งพาในการตัดสินใจทางธุรกิจและการเงิน

ด้วยความรับผิดชอบที่สูงนี้ กฎหมายและมาตรฐานวิชาชีพจึงกำหนดให้ CPA มีความรับผิดชอบทั้งในแง่วิชาชีพและกฎหมายเมื่อปฏิบัติหน้าที่บกพร่อง

ประเภทของความรับผิดของ CPA

1. ความรับผิดทางวิชาชีพ

สภาวิชาชีพบัญชีในพระบรมราชูปถัมภ์ (tfac.or.th) กำกับดูแลการปฏิบัติงานของ CPA ผ่านจรรยาบรรณวิชาชีพและมาตรฐานการสอบบัญชี หาก CPA ปฏิบัติงานไม่เป็นไปตามมาตรฐาน สภาวิชาชีพสามารถ

• ตักเตือนหรือว่ากล่าวตักเตือนอย่างเป็นทางการ
• พักใช้ใบอนุญาตชั่วคราว
• เพิกถอนใบอนุญาตผู้สอบบัญชีถาวร
• บังคับให้เข้าอบรมหรือทดสอบเพิ่มเติม

2. ความรับผิดทางแพ่ง

หาก CPA ประมาทเลินเล่อในการตรวจสอบงบการเงิน ทำให้บุคคลที่สามเสียหาย ผู้เสียหายสามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งต้องพิสูจน์ได้ว่า

• CPA มีหน้าที่ดูแลต่อผู้ฟ้อง (Duty of Care)
• CPA ละเลยหน้าที่หรือปฏิบัติงานไม่เป็นไปตามมาตรฐาน
• การละเลยดังกล่าวเป็นสาเหตุโดยตรงของความเสียหาย
• มีความเสียหายที่วัดได้จริงเกิดขึ้น

3. ความรับผิดทางอาญา

ในกรณีที่ CPA จงใจปลอมแปลงรายงาน รับรองข้อมูลเท็จ หรือสมรู้ร่วมคิดกับเจ้าของกิจการในการฉ้อโกงนักลงทุน อาจถูกดำเนินคดีอาญาตามพระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ หรือกฎหมายอาญาทั่วไป

ข้อจำกัดของความรับผิดที่เจ้าของกิจการต้องเข้าใจ

แม้ CPA จะมีความรับผิดชอบ แต่มีข้อจำกัดสำคัญที่เจ้าของกิจการ SME ต้องทำความเข้าใจ

การสอบบัญชีไม่ใช่การรับประกัน

รายงานการสอบบัญชีเป็นการให้ความเห็นตามมาตรฐาน ไม่ใช่การรับประกันว่างบการเงินถูกต้อง 100% CPA ทำงานบนพื้นฐานของการสุ่มตรวจตัวอย่าง (Sampling) ซึ่งหมายความว่าอาจมีข้อผิดพลาดที่ไม่ถูกตรวจพบแม้ดำเนินการตามมาตรฐานครบถ้วน

ความรับผิดส่วนใหญ่ยังอยู่กับเจ้าของกิจการ

กฎหมายกำหนดให้กรรมการและผู้บริหารบริษัทเป็นผู้รับผิดชอบหลักในความถูกต้องของงบการเงิน CPA เป็นเพียงผู้ตรวจสอบอิสระ หากเจ้าของกิจการปกปิดข้อมูลหรือสร้างเอกสารเท็จ CPA อาจไม่ต้องรับผิดแม้งบการเงินจะผิดพลาด

เมื่อไหร่ที่ CPA มีความรับผิดที่ชัดเจน

กรณีที่ CPA มีความรับผิดชัดเจนและเจ้าของกิจการหรือผู้เสียหายมีโอกาสเรียกร้องได้ ได้แก่

• CPA ไม่ตรวจสอบเอกสารสำคัญที่มีอยู่และสามารถตรวจสอบได้
• CPA ไม่ปฏิบัติตามขั้นตอนการสอบบัญชีที่กำหนดในมาตรฐาน
• CPA ออกความเห็นที่ไม่สอดคล้องกับหลักฐานที่มี
• CPA ไม่เปิดเผยข้อมูลสำคัญที่ค้นพบระหว่างการตรวจสอบ
• CPA มีความขัดแย้งทางผลประโยชน์และไม่เปิดเผย

ผลกระทบต่อเจ้าของ SME เมื่องบการเงินผิดพลาด

เมื่องบการเงินที่ผ่านการรับรองแล้วพบข้อผิดพลาด ผลกระทบต่อเจ้าของกิจการมีหลายด้าน

ด้านภาษี

หากงบการเงินผิดพลาดส่งผลต่อการคำนวณภาษี กรมสรรพากร (rd.go.th) อาจเรียกตรวจสอบและเรียกเก็บภาษีเพิ่มพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม ซึ่งในส่วนนี้เจ้าของกิจการต้องรับผิดชอบเองเป็นหลัก

ด้านสินเชื่อและการลงทุน

หากธนาคารหรือนักลงทุนอนุมัติสินเชื่อหรือการลงทุนโดยอาศัยงบการเงินที่ผิดพลาด และต่อมาพบว่าข้อมูลไม่ถูกต้อง อาจนำไปสู่การเรียกคืนสินเชื่อหรือการฟ้องร้องจากนักลงทุน

ด้านชื่อเสียง

ข้อผิดพลาดในงบการเงินที่เป็นที่รู้จักในวงกว้างอาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อชื่อเสียงและความน่าเชื่อถือของธุรกิจ

วิธีร้องเรียน CPA ที่บกพร่อง

หากคุณเชื่อว่า CPA ปฏิบัติงานไม่ถึงมาตรฐาน มีช่องทางการร้องเรียนดังนี้

1. รวบรวมหลักฐานเอกสารทั้งหมดที่เกี่ยวข้อง
2. ยื่นเรื่องร้องเรียนต่อสภาวิชาชีพบัญชีในพระบรมราชูปถัมภ์
3. หากเกิดความเสียหายทางการเงิน ปรึกษาทนายความเพื่อพิจารณาฟ้องร้องทางแพ่ง
4. ในกรณีที่เข้าข่ายการทุจริต แจ้งความดำเนินคดีอาญาต่อพนักงานสอบสวน

วิธีป้องกันตัวเองในฐานะเจ้าของกิจการ

เจ้าของ SME สามารถลดความเสี่ยงจากข้อผิดพลาดของ CPA ได้โดย

• เลือก CPA ที่มีชื่อเสียงและประวัติการทำงานที่ดี
• ตรวจสอบสถานะใบอนุญาต CPA ก่อนว่าจ้างและประจำทุกปี
• อ่านและทำความเข้าใจรายงานสอบบัญชีก่อนลงนามรับรอง
• เก็บเอกสารบัญชีและภาษีทั้งหมดอย่างเป็นระเบียบ
• มีระบบควบคุมภายในที่ดีเพื่อลดโอกาสเกิดข้อผิดพลาด

สรุป: ความรับผิดร่วมกันระหว่าง CPA และเจ้าของกิจการ

ความรับผิดเมื่องบการเงินผิดพลาดไม่ได้ตกอยู่ที่ CPA ฝ่ายเดียวเสมอไป ทั้งเจ้าของกิจการและ CPA มีหน้าที่และความรับผิดชอบของตนเอง การเข้าใจขอบเขตความรับผิดชอบของทั้งสองฝ่ายช่วยให้ SME สามารถบริหารจัดการความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพและปกป้องผลประโยชน์ของธุรกิจในระยะยาว

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง ผู้สอบบัญชีรับผิดชอบอะไร: ความรับผิดของ CPA เมื่องบการเงินผิดพลาดและผลต่อเจ้าของกิจการ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถ้างบการเงินผ่าน CPA แล้วยังผิดพลาด เจ้าของต้องจ่ายภาษีเพิ่มไหม

โดยทั่วไปเจ้าของกิจการในฐานะผู้รับผิดชอบหลักด้านงบการเงินต้องชำระภาษีที่ขาดพร้อมเบี้ยปรับ แต่สามารถเรียกร้องค่าเสียหายจาก CPA ในภายหลังหากพิสูจน์ได้ว่าความผิดพลาดเกิดจากความประมาทของ CPA

สภาวิชาชีพบัญชีมีอำนาจลงโทษ CPA ได้มากแค่ไหน

สภาวิชาชีพบัญชีมีอำนาจตักเตือน พักใช้ใบอนุญาต และเพิกถอนใบอนุญาต CPA ได้ รวมถึงส่งเรื่องให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีในกรณีที่มีการทุจริต ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญในการรักษามาตรฐานวิชาชีพ

ร้องเรียน CPA ที่บกพร่องได้ที่ไหน

สามารถยื่นเรื่องร้องเรียนได้ที่สภาวิชาชีพบัญชีในพระบรมราชูปถัมภ์ (tfac.or.th) โดยต้องมีหลักฐานประกอบการร้องเรียนอย่างชัดเจน สภาจะสอบสวนข้อเท็จจริงและตัดสินความผิดตามจรรยาบรรณวิชาชีพ

CPA ที่ถูกเพิกถอนใบอนุญาตยังให้บริการได้ไหม

ไม่ได้ CPA ที่ถูกเพิกถอนใบอนุญาตไม่มีสิทธิ์ประกอบวิชาชีพสอบบัญชีและไม่สามารถลงนามในรายงานการสอบบัญชีได้ตามกฎหมาย การใช้บริการ CPA ที่ถูกเพิกถอนแล้วอาจทำให้รายงานไม่มีผลทางกฎหมาย

SME ที่ไม่ใช่บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ก็ต้องใช้ CPA หรือ

ใช่ บริษัทจำกัดและห้างหุ้นส่วนจำกัดทุกแห่งที่จดทะเบียนตามกฎหมายไทยต้องจัดให้มีการตรวจสอบบัญชีโดย CPA และส่งงบการเงินต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าภายในกำหนดเวลาที่กำหนด

หาก CPA เป็นคนผิดพลาด เจ้าของกิจการยังต้องรับโทษทางอาญาไหม

ขึ้นอยู่กับลักษณะของความผิด หากข้อผิดพลาดเกิดจาก CPA ล้วนๆ โดยเจ้าของไม่รู้เห็น ความรับผิดทางอาญาน่าจะตกอยู่กับ CPA แต่หากเจ้าของมีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเป็นใจ ทั้งสองฝ่ายอาจมีความรับผิดร่วมกัน

การประกันความรับผิดทางวิชาชีพของ CPA ช่วยเจ้าของกิจการได้ไหม

หาก CPA มีประกันความรับผิดทางวิชาชีพ (Professional Indemnity Insurance) และเกิดความเสียหายจากการปฏิบัติงานที่บกพร่อง กรมธรรม์อาจช่วยชดเชยค่าเสียหายแก่เจ้าของกิจการได้ ดังนั้นการถาม CPA ว่ามีประกันดังกล่าวหรือไม่จึงเป็นเรื่องสำคัญ