งานก่อสร้างแบบกิจการค้าร่วม แบ่งรายได้แต่ละฝ่ายอย่างไร

กิจการค้าร่วม (Joint Venture) ในงานก่อสร้างต้องจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลแยกต่างหากเพื่อยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลของกิจการร่วมค้าเอง ก่อนแบ่งกำไรสุทธิคืนให้ผู้ร่วมค้าแต่ละรายตามสัดส่วนที่ตกลงกัน

กิจการค้าร่วม (Joint Venture) ในงานก่อสร้างคืออะไร

งานก่อสร้างขนาดใหญ่ โดยเฉพาะโครงการภาครัฐหรือโครงการที่มีมูลค่าสูงเกินกำลังของผู้รับเหมารายเดียว มักมีการรวมตัวของผู้ประกอบการหลายรายในรูปแบบ กิจการค้าร่วม (Joint Venture) หรือที่เรียกในภาษาไทยว่า กิจการร่วมค้า เพื่อร่วมกันเสนอราคาและดำเนินโครงการ โดยแต่ละฝ่ายนำจุดแข็งของตนมาเสริมกัน เช่น บริษัท A มีความเชี่ยวชาญด้านโครงสร้าง ส่วนบริษัท B มีความเชี่ยวชาญด้านระบบไฟฟ้าและเครื่องกล

ในทางภาษี กิจการร่วมค้าถือเป็น "นิติบุคคล" ตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร แยกต่างหากจากผู้ร่วมค้าแต่ละราย แม้จะไม่ได้จดทะเบียนเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ก็ตาม ซึ่งหมายความว่ากิจการร่วมค้าต้อง ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลของตนเอง แยกจากผู้ร่วมค้าแต่ละราย

เงื่อนไขที่ทำให้ถือเป็นกิจการร่วมค้าทางภาษี

กรมสรรพากรมีแนวทางพิจารณาว่าการรวมกลุ่มของผู้ประกอบการจะถือเป็นกิจการร่วมค้าตามมาตรา 39 หรือไม่ โดยพิจารณาจากลักษณะสำคัญ ได้แก่

• มีการร่วมลงทุนหรือร่วมดำเนินกิจการเพื่อหากำไรร่วมกัน
• มีการทำสัญญาว่าจ้างงานในนามกิจการร่วมค้าเป็นคู่สัญญาเดียวกับผู้ว่าจ้าง
• มีการร่วมรับผิดชอบและร่วมรับผลกำไรขาดทุนของโครงการ
• มีการบริหารจัดการร่วมกันไม่ว่าจะแยกงานกันทำหรือทำร่วมกันทั้งหมด

หากลักษณะข้างต้นครบถ้วน กรมสรรพากรจะถือว่าเป็นกิจการร่วมค้าที่ต้องเสียภาษีในนามกิจการร่วมค้าเอง แตกต่างจากกรณีที่ผู้รับเหมาแต่ละรายเพียงแค่แบ่งงานกันทำและแยกออกใบแจ้งหนี้ให้ผู้ว่าจ้างโดยตรงเป็นรายบุคคล ซึ่งกรณีหลังนี้ไม่ถือเป็นกิจการร่วมค้าและแต่ละฝ่ายเสียภาษีในนามของตนเองตามปกติ

ขั้นตอนการจดทะเบียนและขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษี

เมื่อกลุ่มผู้รับเหมาตัดสินใจดำเนินงานในรูปแบบกิจการร่วมค้า ต้องดำเนินการดังนี้

• จัดทำสัญญาร่วมค้า (Joint Venture Agreement): ระบุสัดส่วนการร่วมทุน ขอบเขตงานที่แต่ละฝ่ายรับผิดชอบ วิธีแบ่งกำไรขาดทุน และผู้มีอำนาจกระทำการแทนกิจการร่วมค้า
• ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของกิจการร่วมค้า: ยื่นคำขอต่อกรมสรรพากรเพื่อขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีแยกต่างหากในนามกิจการร่วมค้า
• จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ถ้าเข้าเกณฑ์): หากกิจการร่วมค้ามีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน VAT ในนามกิจการร่วมค้า
• เปิดบัญชีธนาคารในนามกิจการร่วมค้า: เพื่อรับเงินจากผู้ว่าจ้างและจ่ายค่าใช้จ่ายของโครงการแยกจากบัญชีของผู้ร่วมค้าแต่ละราย

การยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคลของกิจการร่วมค้า

กิจการร่วมค้าต้องจัดทำบัญชีและงบการเงินของตนเอง คำนวณกำไรสุทธิจากรายได้และรายจ่ายของโครงการทั้งหมด แล้วยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 (ภาษีเงินได้นิติบุคคลประจำปี) และ ภ.ง.ด.51 (ภาษีเงินได้นิติบุคคลครึ่งปี) ในนามกิจการร่วมค้าเช่นเดียวกับนิติบุคคลทั่วไป โดยอัตราภาษีที่ใช้เป็นไปตามอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลทั่วไป (สำหรับกิจการร่วมค้าที่เข้าเกณฑ์ SME คือทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5,000,000 บาทและรายได้ไม่เกิน 30,000,000 บาทต่อปี จะได้อัตราขั้นบันได กำไร 0-300,000 บาทยกเว้น ส่วน 300,001-3,000,000 บาทอัตรา 15% และส่วนเกิน 3,000,000 บาทอัตรา 20% แต่กิจการร่วมค้าโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ส่วนมากมีรายได้เกินเกณฑ์นี้ จึงมักเสียภาษีในอัตราทั่วไป ควรตรวจสอบเงื่อนไขที่แน่นอนกับผู้เชี่ยวชาญ)

เมื่อกิจการร่วมค้าเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลในนามของตนเองแล้ว เงินปันผลหรือส่วนแบ่งกำไรที่จ่ายคืนให้ผู้ร่วมค้าแต่ละราย ซึ่งเป็นนิติบุคคลที่จดทะเบียนในไทย โดยทั่วไปจะได้รับสิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลสำหรับเงินปันผลนั้น (ไม่ต้องนำมาคำนวณเป็นรายได้ซ้ำอีก) เพื่อป้องกันการเก็บภาษีซ้ำซ้อน อย่างไรก็ตาม เงื่อนไขการยกเว้นภาษีเงินปันผลมีรายละเอียดปลีกย่อย เช่น สัดส่วนการถือหุ้นและระยะเวลาการถือครอง จึงควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนรับรู้รายการ

วิธีแบ่งรายได้และกำไรระหว่างผู้ร่วมค้า

สัดส่วนการแบ่งกำไรของกิจการร่วมค้าโดยทั่วไปกำหนดไว้ในสัญญาร่วมค้าตั้งแต่ต้น ซึ่งมีได้หลายรูปแบบ

• แบ่งตามสัดส่วนเงินลงทุน: เช่น บริษัท A ลงทุน 60% บริษัท B ลงทุน 40% ก็แบ่งกำไรตามสัดส่วนดังกล่าว
• แบ่งตามมูลค่างานที่แต่ละฝ่ายรับผิดชอบ: เช่น หากบริษัท A รับผิดชอบงานโครงสร้างมูลค่า 70% ของโครงการ ก็ได้รับส่วนแบ่งกำไร 70%
• แบ่งตามข้อตกลงพิเศษ: เช่น กำหนดอัตราคงที่โดยไม่ผูกกับสัดส่วนเงินลงทุนหรือมูลค่างาน หากทุกฝ่ายตกลงยินยอมร่วมกัน

ไม่ว่าจะใช้วิธีใด สิ่งสำคัญคือต้องระบุสัดส่วนและวิธีคำนวณให้ชัดเจนในสัญญาร่วมค้าตั้งแต่ต้น เพื่อป้องกันข้อพิพาทเมื่อโครงการเสร็จสิ้นและต้องปิดบัญชีกิจการร่วมค้า

ตัวอย่างการคำนวณ

สมมติกิจการร่วมค้า AB Joint Venture รับงานก่อสร้างมูลค่าสัญญา 200,000,000 บาท เมื่อสิ้นสุดโครงการมีกำไรสุทธิก่อนภาษี 20,000,000 บาท บริษัท A และบริษัท B ตกลงแบ่งกำไรตามสัดส่วนเงินลงทุน 60:40

รายการ	จำนวนเงิน (บาท)
กำไรสุทธิก่อนภาษีของกิจการร่วมค้า	20,000,000
ภาษีเงินได้นิติบุคคลของกิจการร่วมค้า (ตัวอย่างสมมติอัตรา 20%)	4,000,000
กำไรสุทธิหลังภาษี	16,000,000
ส่วนแบ่งกำไรบริษัท A (60%)	9,600,000
ส่วนแบ่งกำไรบริษัท B (40%)	6,400,000

ตัวเลขอัตราภาษีในตารางเป็นเพียงตัวอย่างสมมติเพื่อประกอบความเข้าใจเท่านั้น อัตราภาษีที่แท้จริงขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของกิจการร่วมค้าแต่ละรายและควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญหรือกรมสรรพากรก่อนคำนวณจริง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในกิจการร่วมค้างานก่อสร้าง

• ไม่ขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีแยกต่างหากในนามกิจการร่วมค้า: ทำให้เกิดความสับสนว่าใครเป็นผู้มีหน้าที่ยื่นภาษีของโครงการ และอาจถูกประเมินภาษีซ้ำซ้อน
• ไม่แยกบัญชีธนาคารของกิจการร่วมค้าออกจากบัญชีผู้ร่วมค้าแต่ละราย: ทำให้ตรวจสอบรายรับรายจ่ายของโครงการยากและเสี่ยงต่อการบันทึกบัญชีปะปนกัน
• ไม่ระบุสัดส่วนแบ่งกำไรให้ชัดเจนในสัญญา: นำไปสู่ข้อพิพาทเมื่อโครงการเสร็จสิ้นและต้องปิดบัญชี
• เข้าใจผิดว่าการแบ่งงานกันทำและออกใบแจ้งหนี้แยกกันถือเป็นกิจการร่วมค้าเสมอ: จริงๆ แล้วต้องพิจารณาลักษณะความสัมพันธ์ตามเงื่อนไขของกรมสรรพากรก่อน
• ลืมยื่นภาษีมูลค่าเพิ่มในนามกิจการร่วมค้า: หากกิจการร่วมค้ามีรายได้เกินเกณฑ์ 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียนและยื่น VAT แยกต่างหาก

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

ก่อนเริ่มโครงการก่อสร้างในรูปแบบกิจการร่วมค้า ผู้ประกอบการควรดำเนินการดังนี้

• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีตั้งแต่ขั้นตอนร่างสัญญาร่วมค้า เพื่อวางโครงสร้างภาษีที่เหมาะสมและป้องกันปัญหาภาษีซ้ำซ้อน
• จัดทำระบบบัญชีแยกต่างหากสำหรับกิจการร่วมค้าตั้งแต่วันแรกของโครงการ
• กำหนดสัดส่วนแบ่งกำไรและวิธีคำนวณให้ชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษรในสัญญา
• ติดตามกำหนดเวลายื่นแบบภาษีของกิจการร่วมค้าอย่างเคร่งครัด แยกจากปฏิทินภาษีของผู้ร่วมค้าแต่ละราย

การวางระบบภาษีและบัญชีของกิจการร่วมค้าให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น จะช่วยให้โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ดำเนินไปอย่างราบรื่น ลดความเสี่ยงจากการถูกประเมินภาษีย้อนหลัง และทำให้การแบ่งกำไรระหว่างผู้ร่วมค้าเป็นไปอย่างโปร่งใสตรวจสอบได้

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง งานก่อสร้างแบบกิจการค้าร่วม แบ่งรายได้แต่ละฝ่ายอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

กิจการร่วมค้า (Joint Venture) ต้องยื่นภาษีแยกจากผู้ร่วมค้าแต่ละรายหรือไม่?

ต้องยื่นแยก กิจการร่วมค้าถือเป็นนิติบุคคลตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร ต้องขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของตนเองและยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 และ ภ.ง.ด.51 ในนามกิจการร่วมค้า แยกต่างหากจากผู้ร่วมค้าแต่ละราย

การรวมตัวแบบใดจึงจะถือเป็นกิจการร่วมค้าทางภาษี?

ต้องมีการร่วมลงทุนหรือร่วมดำเนินกิจการเพื่อหากำไรร่วมกัน ทำสัญญากับผู้ว่าจ้างในนามเดียวกัน และร่วมรับผิดชอบผลกำไรขาดทุนของโครงการ หากเพียงแบ่งงานและออกใบแจ้งหนี้แยกกันอาจไม่ถือเป็นกิจการร่วมค้า

เงินปันผลที่กิจการร่วมค้าจ่ายคืนให้ผู้ร่วมค้าต้องเสียภาษีซ้ำอีกหรือไม่?

โดยทั่วไปเงินปันผลหรือส่วนแบ่งกำไรที่จ่ายคืนให้ผู้ร่วมค้าซึ่งเป็นนิติบุคคลไทยมักได้รับสิทธิยกเว้นภาษีเพื่อป้องกันการเก็บภาษีซ้ำซ้อน แต่มีเงื่อนไขปลีกย่อยที่ควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญก่อนรับรู้รายการ

แบ่งกำไรระหว่างผู้ร่วมค้าตามหลักเกณฑ์ใดได้บ้าง?

สามารถแบ่งตามสัดส่วนเงินลงทุน ตามมูลค่างานที่แต่ละฝ่ายรับผิดชอบ หรือตามข้อตกลงพิเศษที่ทุกฝ่ายยินยอมร่วมกัน โดยต้องระบุวิธีคำนวณให้ชัดเจนในสัญญาร่วมค้าตั้งแต่ต้นเพื่อป้องกันข้อพิพาท

กิจการร่วมค้าต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหรือไม่?

ต้องจดทะเบียนหากกิจการร่วมค้ามีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี เช่นเดียวกับนิติบุคคลทั่วไป และต้องยื่นแบบภาษีมูลค่าเพิ่มในนามกิจการร่วมค้าแยกต่างหาก

ต้องเปิดบัญชีธนาคารแยกสำหรับกิจการร่วมค้าหรือไม่?

ควรเปิดแยกต่างหาก เพื่อให้การรับเงินจากผู้ว่าจ้างและการจ่ายค่าใช้จ่ายของโครงการชัดเจน ตรวจสอบได้ง่าย และไม่ปะปนกับบัญชีของผู้ร่วมค้าแต่ละราย ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงในการบันทึกบัญชีผิดพลาด

กิจการร่วมค้างานก่อสร้างขนาดใหญ่ได้รับอัตราภาษี SME แบบขั้นบันไดไหม?

ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของกิจการร่วมค้า หากมีทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5,000,000 บาทและรายได้ไม่เกิน 30,000,000 บาทต่อปีอาจเข้าเกณฑ์ SME แต่โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ส่วนมากมีรายได้เกินเกณฑ์นี้ จึงควรตรวจสอบเงื่อนไขที่แน่นอนกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี