กำไร/ขาดทุนอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้น: ต้องนำมาคำนวณ CIT หรือไม่

บริษัทที่ทำธุรกิจกับต่างประเทศหรือมีรายการในสกุลเงินต่างประเทศมักต้องเผชิญกับปัญหากำไรหรือขาดทุนจากอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้นจริง ณ สิ้นงวดบัญชี คำถามสำคัญคือยอดเหล่านี้ต้องเสียภาษี CIT หรือไม่

สำหรับธุรกิจที่มีรายการค้าหรือหนี้สินเป็นสกุลเงินต่างประเทศ ณ วันสิ้นรอบบัญชีจะต้องแปลงค่ายอดคงเหลือนั้นด้วยอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันนั้น ซึ่งทำให้เกิดผลต่างที่เรียกว่า “กำไรหรือขาดทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น (Unrealised Gain/Loss)” ในทางบัญชีจะรับรู้ผลต่างนี้ในงบกำไรขาดทุน แต่ในทางภาษีกรมสรรพากรมีแนวปฏิบัติที่แตกต่างกันออกไปอย่างมีนัยสำคัญ

ความแตกต่างระหว่าง Realised และ Unrealised Forex

ก่อนเข้าสู่เรื่องภาษี ต้องเข้าใจความแตกต่างพื้นฐานก่อน

• กำไร/ขาดทุนที่เกิดขึ้นแล้ว (Realised): เกิดจากการโอน แลกเปลี่ยน หรือชำระหนี้เป็นสกุลเงินต่างประเทศจริง เช่น การรับชำระค่าสินค้าส่งออกจากลูกค้าต่างประเทศ หรือการจ่ายชำระหนี้ต่างสกุล
• กำไร/ขาดทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น (Unrealised): เกิดจากการตีมูลค่าใหม่ (Revaluation) ของรายการคงเหลือในงบดุล ณ สิ้นรอบบัญชี เช่น ยอดลูกหนี้การค้าสกุลเงินต่างประเทศ เงินสดในบัญชีเงินตราต่างประเทศ หรือเจ้าหนี้การค้าต่างสกุล

หลักเกณฑ์ทางภาษีของกรมสรรพากร

ตามแนวปฏิบัติที่กรมสรรพากรยึดถือและคำพิพากษาศาลภาษีอากรกลางที่ผ่านมา แนวทางที่ใช้สำหรับกำไร/ขาดทุน Unrealised Forex มีดังนี้

กำไรอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้น (Unrealised Gain)

โดยหลักการ กรมสรรพากรมีแนวโน้มที่จะ นำกำไรที่ยังไม่เกิดขึ้นมาคำนวณภาษี CIT ในรอบบัญชีที่รับรู้ทางบัญชี เนื่องจากถือว่าเป็นรายได้ที่บริษัทมีสิทธิได้รับแล้วตามกฎหมาย อย่างไรก็ดี แนวปฏิบัตินี้ยังมีความไม่ชัดเจนในบางกรณี และขึ้นอยู่กับประเภทของรายการด้วย

ขาดทุนอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้น (Unrealised Loss)

สำหรับขาดทุน Unrealised กรมสรรพากรมีแนวโน้มที่จะ ไม่ยอมให้นำขาดทุนที่ยังไม่เกิดขึ้นมาหักเป็นรายจ่ายทางภาษี ในรอบบัญชีนั้น โดยถือว่ายังไม่มีการสูญเสียจริง และจะยอมรับเป็นรายจ่ายได้ต่อเมื่อมีการชำระหรือโอนจริงเท่านั้น

ดังนั้น สถานการณ์ที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือกรณีที่ทางบัญชีรับรู้ขาดทุน Unrealised แล้ว แต่ทางภาษีไม่ยอมรับให้หัก บริษัทต้องบวกกลับขาดทุนนั้นใน ภ.ง.ด.50

ผลกระทบต่อการคำนวณ CIT

ประเภทรายการ Forex	ทางบัญชี (TFRS)	ทางภาษี (กรมสรรพากร)	การปรับปรุง
Realised Gain	รับรู้เป็นรายได้	ถือเป็นรายได้ต้องเสียภาษี	ไม่ต้องปรับ
Realised Loss	รับรู้เป็นค่าใช้จ่าย	หักเป็นรายจ่ายได้	ไม่ต้องปรับ
Unrealised Gain	รับรู้เป็นรายได้	อาจต้องเสียภาษีในปีนั้น	ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษี
Unrealised Loss	รับรู้เป็นค่าใช้จ่าย	มักไม่ยอมให้หัก	ต้องบวกกลับใน ภ.ง.ด.50

การบันทึกบัญชีและปรับปรุงเพื่อภาษี

เพื่อให้การคำนวณ CIT ถูกต้อง บริษัทที่มีรายการ Forex ควรปฏิบัติดังนี้

• บันทึกแยกบัญชี ระหว่าง Realised Gain/Loss และ Unrealised Gain/Loss เพื่อสะดวกในการปรับปรุงภาษีปลายปี
• จัดทำ Tax Reconciliation ในการปรับกำไรทางบัญชีเป็นกำไรทางภาษี โดยบวกกลับ Unrealised Loss ที่บันทึกในบัญชี
• เก็บรักษาเอกสาร ที่แสดงอัตราแลกเปลี่ยน ณ วันเกิดรายการและวันสิ้นรอบบัญชีที่ใช้
• ติดตามสถานะรายการ เมื่อมีการชำระหรือแปลงค่าจริงในปีถัดไป เพื่อรับรู้ Forex ส่วนที่เหลือให้ครบถ้วน

กรณีตัวอย่างที่พบบ่อย

กรณีที่ 1: ลูกหนี้การค้าสกุล USD ที่ยังไม่ได้รับชำระ

บริษัทขายสินค้าให้ลูกค้าต่างประเทศ 10,000 USD อัตราแลกเปลี่ยน ณ วันขาย 35 บาท/USD บันทึกลูกหนี้ 350,000 บาท ณ สิ้นปีอัตราแลกเปลี่ยนเป็น 36 บาท/USD ลูกหนี้ตีใหม่เป็น 360,000 บาท กำไร Unrealised = 10,000 บาท

ในทางบัญชีรับรู้กำไร 10,000 บาท ในทางภาษีต้องพิจารณาว่ากรมสรรพากรจะถือว่าเป็นรายได้ในปีนั้นหรือไม่ ซึ่งตามแนวปฏิบัติส่วนใหญ่มักถูกนำมาคำนวณ CIT ในปีที่รับรู้ทางบัญชี

กรณีที่ 2: เงินกู้ในสกุลเงินต่างประเทศ

บริษัทกู้เงินจากบริษัทแม่ต่างประเทศ 100,000 USD ณ วันกู้อัตราแลกเปลี่ยน 34 บาท/USD บันทึกเจ้าหนี้ 3,400,000 บาท ณ สิ้นปีอัตราเป็น 36 บาท/USD เจ้าหนี้ตีใหม่เป็น 3,600,000 บาท ขาดทุน Unrealised = 200,000 บาท

ทางบัญชีบันทึกขาดทุน 200,000 บาท แต่ทางภาษีกรมสรรพากรมักไม่ยอมรับให้หักขาดทุนที่ยังไม่เกิดขึ้นนี้เป็นรายจ่าย บริษัทต้องบวกกลับ 200,000 บาทในการคำนวณ CIT

ข้อควรระวังเป็นพิเศษ

แนวปฏิบัติของกรมสรรพากรเกี่ยวกับ Unrealised Forex ยังคงมีความไม่ชัดเจนในบางกรณี และอาจเปลี่ยนแปลงตามประกาศหรือหนังสือตอบข้อหารือ (Ruling) ใหม่ๆ บริษัทที่มีรายการ Forex จำนวนมากควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีและตรวจสอบข้อมูลล่าสุดที่ rd.go.th เป็นประจำทุกปี

สรุป: Unrealised Forex กับ CIT ต้องระวังเสมอ

โดยสรุป กำไร Unrealised Forex มักถูกนำมาคำนวณ CIT ในปีที่รับรู้ทางบัญชี ในขณะที่ขาดทุน Unrealised Forex มักไม่ได้รับการยอมรับให้หักเป็นรายจ่ายทางภาษีจนกว่าจะเกิดขึ้นจริง ความไม่สมมาตรนี้ทำให้บริษัทอาจต้องชำระภาษีมากกว่าที่กำไรทางบัญชีแสดง จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ต้องวางแผนและบันทึกบัญชีให้รอบคอบตั้งแต่ต้นปี

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง กำไร/ขาดทุนอัตราแลกเปลี่ยนที่ยังไม่เกิดขึ้น: ต้องนำมาคำนวณ CIT หรือไม่ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

บริษัทที่มีบัญชีเงินฝากสกุล USD ต้องแปลงค่า ณ สิ้นปีและเสียภาษีจากผลต่างหรือไม่

ใช่ ต้องแปลงค่าเงินสดต่างสกุลใหม่ทุกสิ้นรอบบัญชี ผลต่างที่เกิดจากการแปลงค่าใหม่นั้นเป็น Unrealised Gain หรือ Loss ซึ่งทางบัญชีต้องรับรู้ ส่วนทางภาษีหาก Gain มักถูกนำมาคำนวณ CIT ด้วย ควรปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีเพื่อความแม่นยำ

เมื่อปีถัดไปมีการชำระหนี้จริง และค่าเงินกลับไปจุดเดิม จะต้องปรับปรุงภาษีอย่างไร

เมื่อมีการชำระจริง (Realised) ส่วนต่างจะถูกรับรู้เป็น Realised Gain หรือ Loss ทางบัญชีและภาษี ส่วน Unrealised ที่บวกกลับในปีก่อนจะถูกยกเลิก และรับรู้ผลต่างสุทธิจริงในปีที่ชำระแทน ทำให้ภาษีรวมตลอดอายุรายการถูกต้องในที่สุด

มาตรฐานบัญชี TFRS กำหนดให้รับรู้ Unrealised Forex แต่ภาษีไม่ยอมรับขาดทุน ต้องทำอย่างไรในการยื่น ภ.ง.ด.50

ต้องทำ Tax Reconciliation โดยบวกกลับยอดขาดทุน Unrealised Forex ที่รับรู้ทางบัญชีเข้าไปในกำไรสุทธิทางภาษีในตาราง ก. ของแบบ ภ.ง.ด.50 เพื่อให้กำไรสุทธิทางภาษีไม่ถูกหักด้วยรายจ่ายที่กรมสรรพากรยังไม่ยอมรับ

บริษัทส่งออกสินค้าและรับเงินเป็น EUR แต่ยังไม่โอนกลับมาเป็นบาท ต้องเสียภาษีจากกำไร Unrealised หรือไม่

ตามแนวปฏิบัติกรมสรรพากร กำไร Unrealised จากการตีมูลค่าลูกหนี้หรือเงินสดต่างสกุล ณ สิ้นปี มักถูกนำมาคำนวณ CIT ในปีนั้น แม้จะยังไม่ได้โอนกลับเป็นเงินบาทก็ตาม ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีและตรวจสอบหนังสือตอบข้อหารือล่าสุดที่ rd.go.th

อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้ในการแปลงค่า ณ สิ้นปีควรใช้อัตราใด เพื่อให้ถูกต้องทั้งทางบัญชีและภาษี

ทางบัญชีตาม TFRS ใช้อัตราปิด (Closing Rate) ณ วันสิ้นรอบบัญชี ทางภาษีควรใช้อัตราที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (BoT) ประกาศหรืออัตราที่ธนาคารพาณิชย์ที่ใช้งานจริงประกาศ ณ วันนั้น เพื่อให้สอดคล้องกับแนวปฏิบัติของกรมสรรพากร

หากบริษัทมีทั้ง Unrealised Gain และ Unrealised Loss ในปีเดียวกัน สามารถนำมาหักกลบกันก่อนคำนวณภาษีได้หรือไม่

โดยทั่วไปไม่สามารถหักกลบกันได้โดยอัตโนมัติในทางภาษี เพราะ Gain มักต้องรับรู้เป็นรายได้ขณะที่ Loss มักต้องบวกกลับ ทำให้ภาระภาษีอาจสูงกว่ากำไรสุทธิทางบัญชี จึงต้องบันทึกแยกรายการและปรับปรุงแต่ละส่วนตามหลักเกณฑ์ภาษีที่แตกต่างกัน