ร้านเบอร์เกอร์-พิซซ่าแฟรนไชส์เล็ก ทำบัญชีและภาษีอย่างไร

ร้านเบอร์เกอร์-พิซซ่าแฟรนไชส์สาขาเล็กต้องบันทึกบัญชีค่า Royalty Fee ค่าการตลาดส่วนกลาง และต้นทุนวัตถุดิบตามมาตรฐานที่แฟรนไชส์ซอร์กำหนดแยกจากรายได้ขายหน้าร้าน พร้อมดูแล VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่ายให้ครบทุกรอบเดือน

โครงสร้างต้นทุนของร้านฟาสต์ฟู้ดแฟรนไชส์ต่างจากร้านอาหารทั่วไปอย่างไร

ร้านเบอร์เกอร์หรือพิซซ่าที่เปิดในรูปแบบแฟรนไชส์รายย่อย ไม่ว่าจะเป็นแฟรนไชส์แบรนด์ไทยหรือแบรนด์ต่างประเทศ มีโครงสร้างต้นทุนที่ซับซ้อนกว่าร้านอาหารอิสระทั่วไป เพราะนอกจากต้นทุนวัตถุดิบและค่าใช้จ่ายดำเนินงานปกติแล้ว เจ้าของสาขายังต้องจ่ายค่าธรรมเนียมให้แฟรนไชส์ซอร์ (Franchisor) อย่างต่อเนื่องตลอดอายุสัญญา ซึ่งค่าใช้จ่ายเหล่านี้ต้องบันทึกบัญชีแยกประเภทให้ถูกต้องเพื่อให้เห็นกำไรที่แท้จริงของสาขาและคำนวณภาษีได้ถูกต้อง

ค่าธรรมเนียมหลักที่ผู้ซื้อแฟรนไชส์ต้องจ่ายมักแบ่งเป็นสามส่วนคือ ค่าธรรมเนียมแรกเข้า (Franchise Fee) ที่จ่ายครั้งเดียวตอนเริ่มสัญญา ค่าธรรมเนียมรายเดือนหรือรายปีตามยอดขาย (Royalty Fee) มักอยู่ในช่วง 4-8% ของยอดขาย และค่าการตลาดส่วนกลาง (Marketing Fee) ที่แฟรนไชส์ซอร์เก็บไปทำโฆษณาภาพรวมของแบรนด์ อัตราที่แน่นอนขึ้นอยู่กับสัญญาของแต่ละแบรนด์ ควรตรวจสอบกับสัญญาแฟรนไชส์ของตนเองให้ชัดเจน

วิธีบันทึกบัญชีค่า Royalty Fee และค่าการตลาดส่วนกลาง

ค่า Royalty Fee และค่าการตลาดส่วนกลางที่คำนวณจากยอดขายรายเดือน ต้องบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานของสาขา แยกออกจากต้นทุนขาย (COGS) อย่างชัดเจน เพราะเป็นค่าใช้จ่ายคนละลักษณะ ต้นทุนขายคือค่าวัตถุดิบที่ใช้ผลิตอาหารจริง ส่วนค่า Royalty Fee คือค่าสิทธิ์ในการใช้แบรนด์และระบบปฏิบัติการของแฟรนไชส์ซอร์ การแยกบันทึกช่วยให้เจ้าของสาขาเห็นภาพชัดว่าต้นทุนแต่ละส่วนกินสัดส่วนเท่าไรของยอดขาย

• ต้นทุนวัตถุดิบ (COGS): บันทึกตามการซื้อจริงจากซัพพลายเออร์ที่แฟรนไชส์ซอร์กำหนด มักมีราคากลางที่ตายตัว
• ค่า Royalty Fee: บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายรายเดือนตามเปอร์เซ็นต์ยอดขาย มักต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายก่อนโอนให้แฟรนไชส์ซอร์
• ค่าการตลาดส่วนกลาง: บันทึกแยกจาก Royalty Fee แม้จะเรียกเก็บพร้อมกันในใบแจ้งหนี้เดียวกัน
• ค่าธรรมเนียมแรกเข้า: หากมูลค่าสูงและให้สิทธิ์ระยะยาว อาจต้องพิจารณาตัดจำหน่ายเป็นค่าใช้จ่ายตลอดอายุสัญญาแทนการรับรู้เป็นค่าใช้จ่ายครั้งเดียว ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีเพื่อกำหนดวิธีที่เหมาะสม

ภาษีหัก ณ ที่จ่ายสำหรับค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์

เมื่อสาขาซึ่งเป็นนิติบุคคลจ่ายค่า Royalty Fee หรือค่าการตลาดให้แฟรนไชส์ซอร์ที่เป็นนิติบุคคลไทย มักเข้าข่ายต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายในลักษณะค่าสิทธิหรือค่าบริการ ซึ่งมีอัตราต่างกันตามการตีความลักษณะสัญญา หากแฟรนไชส์ซอร์เป็นนิติบุคคลต่างประเทศที่ไม่มีสถานประกอบการถาวรในไทย อาจมีประเด็นภาษีเงินได้นิติบุคคลหัก ณ ที่จ่ายในอัตราที่แตกต่างออกไปอีก และอาจเกี่ยวข้องกับอนุสัญญาภาษีซ้อนระหว่างประเทศ ผู้ประกอบการควรตรวจสอบสัญญาแฟรนไชส์อย่างละเอียดและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อกำหนดอัตราหัก ณ ที่จ่ายที่ถูกต้อง ไม่ควรสันนิษฐานอัตราเองโดยไม่ตรวจสอบ

ตัวอย่างการคำนวณต้นทุนและกำไรของสาขาแฟรนไชส์

สมมติร้านเบอร์เกอร์แฟรนไชส์สาขาหนึ่งมียอดขายเดือนละ 800,000 บาท ต้นทุนวัตถุดิบตามมาตรฐานแฟรนไชส์อยู่ที่ 32% ของยอดขาย คิดเป็น 256,000 บาท ค่า Royalty Fee 5% ของยอดขาย คิดเป็น 40,000 บาท และค่าการตลาดส่วนกลาง 3% คิดเป็น 24,000 บาท รวมค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์ทั้งสองรายการ 64,000 บาท เมื่อรวมกับค่าเช่าพื้นที่ ค่าแรงพนักงาน และค่าสาธารณูปโภคอีกประมาณ 300,000 บาท สาขานี้จะมีกำไรก่อนภาษีประมาณ 180,000 บาทต่อเดือน การแยกบันทึกแต่ละรายการให้ชัดเจนช่วยให้เจ้าของสาขาประเมินได้ว่าเดือนไหนต้นทุนวัตถุดิบสูงผิดปกติ หรือค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์กินสัดส่วนกำไรมากเกินไปหรือไม่

ประเด็น VAT และการซื้อวัตถุดิบจากซัพพลายเออร์ที่กำหนด

ร้านแฟรนไชส์ฟาสต์ฟู้ดที่มีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี (ควรตรวจสอบเกณฑ์ปัจจุบันกับกรมสรรพากร) ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและเรียกเก็บ VAT อัตรา 7% (ควรตรวจสอบอัตราปัจจุบัน) จากยอดขายทุกรายการ ประเด็นที่ต้องระวังคือแฟรนไชส์หลายแบรนด์กำหนดให้สาขาต้องซื้อวัตถุดิบจากซัพพลายเออร์กลางที่แฟรนไชส์ซอร์เป็นผู้กำหนดเท่านั้น เพื่อควบคุมคุณภาพและมาตรฐานรสชาติ สาขาจึงควรตรวจสอบว่าซัพพลายเออร์เหล่านี้ออกใบกำกับภาษีที่ถูกต้องครบถ้วน เพื่อให้สามารถใช้เป็นภาษีซื้อหักออกจากภาษีขายได้เต็มจำนวน

รายการ	ลักษณะทางบัญชี/ภาษี	หมายเหตุ
ต้นทุนวัตถุดิบ (COGS)	บันทึกตามใบกำกับภาษีจากซัพพลายเออร์ที่กำหนด	ใช้เป็นภาษีซื้อได้เต็มจำนวน
ค่า Royalty Fee	ค่าใช้จ่ายรายเดือนตาม % ยอดขาย	มักต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย
ค่าการตลาดส่วนกลาง	ค่าใช้จ่ายแยกจาก Royalty Fee	ตรวจสอบอัตราหักในสัญญา
ค่าธรรมเนียมแรกเข้า	อาจตัดจำหน่ายตลอดอายุสัญญา	ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยของเจ้าของสาขาแฟรนไชส์

• รวมค่า Royalty Fee ปนกับต้นทุนวัตถุดิบ: ทำให้ไม่เห็นสัดส่วนต้นทุนที่แท้จริงแต่ละประเภท วิเคราะห์กำไรได้ยาก
• ไม่หักภาษี ณ ที่จ่ายค่า Royalty Fee ก่อนโอนให้แฟรนไชส์ซอร์: เสี่ยงถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม
• ไม่เก็บใบกำกับภาษีจากซัพพลายเออร์กลางครบถ้วน: ทำให้เสียสิทธิ์ภาษีซื้อและกระทบการคำนวณ VAT
• ไม่แยกบันทึกค่าธรรมเนียมแรกเข้ากับค่าใช้จ่ายรายเดือน: ทำให้งบกำไรขาดทุนของปีแรกผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง
• ไม่ตรวจสอบว่าแฟรนไชส์ซอร์เป็นนิติบุคคลไทยหรือต่างประเทศ: ทำให้เลือกใช้แบบภาษีหัก ณ ที่จ่ายผิดประเภท

คำแนะนำเชิงปฏิบัติ

เจ้าของร้านเบอร์เกอร์-พิซซ่าแฟรนไชส์รายย่อยควรขอสำเนาสัญญาแฟรนไชส์ฉบับเต็มมาให้ผู้ทำบัญชีตรวจสอบตั้งแต่วันแรก เพื่อกำหนดวิธีบันทึกค่าธรรมเนียมแต่ละประเภทให้ถูกต้อง แยกต้นทุนวัตถุดิบออกจากค่า Royalty Fee และค่าการตลาดอย่างชัดเจนทุกเดือน ตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีว่าต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตราใดก่อนโอนเงินให้แฟรนไชส์ซอร์ และเก็บใบกำกับภาษีจากซัพพลายเออร์ที่แฟรนไชส์กำหนดให้ครบทุกใบ เพื่อไม่ให้เสียสิทธิ์ภาษีซื้อและป้องกันปัญหาภาษีย้อนหลังในอนาคต

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง ร้านเบอร์เกอร์-พิซซ่าแฟรนไชส์เล็ก ทำบัญชีและภาษีอย่างไร ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ค่า Royalty Fee ต้องบันทึกบัญชีอย่างไร

ต้องบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานรายเดือนตามเปอร์เซ็นต์ยอดขาย แยกออกจากต้นทุนวัตถุดิบ (COGS) อย่างชัดเจน เพราะเป็นค่าใช้จ่ายคนละลักษณะกัน

ค่า Royalty Fee ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่

มักเข้าข่ายต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายในลักษณะค่าสิทธิหรือค่าบริการ อัตราขึ้นอยู่กับการตีความสัญญาและว่าแฟรนไชส์ซอร์เป็นนิติบุคคลไทยหรือต่างประเทศ ควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี

ค่าธรรมเนียมแรกเข้า (Franchise Fee) ควรบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทันทีหรือไม่

หากมูลค่าสูงและให้สิทธิ์ใช้แบรนด์ตลอดอายุสัญญาหลายปี อาจพิจารณาตัดจำหน่ายเป็นค่าใช้จ่ายทยอยตลอดอายุสัญญาแทนการรับรู้ครั้งเดียว ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชี

ซื้อวัตถุดิบจากซัพพลายเออร์ที่แฟรนไชส์กำหนด ใช้ภาษีซื้อได้ไหม

ได้ หากซัพพลายเออร์นั้นจดทะเบียน VAT และออกใบกำกับภาษีที่ถูกต้องครบถ้วน สาขาแฟรนไชส์สามารถนำภาษีซื้อไปหักออกจากภาษีขายได้ตามปกติ

ร้านแฟรนไชส์สาขาเล็กต้องจด VAT เมื่อไร

เมื่อรายได้รวมทั้งปีเกิน 1.8 ล้านบาท ต้องยื่นจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มกับกรมสรรพากรภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด และเรียกเก็บ VAT จากยอดขายทุกรายการหลังจากนั้น

ค่าการตลาดส่วนกลางต่างจากค่า Royalty Fee อย่างไร

ค่าการตลาดส่วนกลางคือเงินที่แฟรนไชส์ซอร์เก็บไปทำโฆษณาภาพรวมของแบรนด์ ส่วนค่า Royalty Fee คือค่าสิทธิ์ในการใช้ระบบและแบรนด์ ทั้งสองรายการควรบันทึกแยกกันแม้จะเรียกเก็บในใบแจ้งหนี้เดียวกัน

ทำไมต้องแยกต้นทุนวัตถุดิบกับค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์ให้ชัดเจน

เพื่อให้เจ้าของสาขาเห็นสัดส่วนต้นทุนแต่ละประเภทเทียบกับยอดขาย วิเคราะห์ได้ว่าเดือนไหนต้นทุนวัตถุดิบสูงผิดปกติ หรือค่าธรรมเนียมแฟรนไชส์กระทบกำไรมากน้อยเพียงใด