ภาษีและบัญชีของธุรกิจรับซื้อ-ขายสินทรัพย์ดิจิทัล (Cryptocurrency / NFT Treasury) สำหรับนิติบุคคล

เมื่อบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลเข้าสู่ตลาดสินทรัพย์ดิจิทัล ไม่ว่าจะในฐานะนักลงทุนระยะยาว ผู้ค้ากำไรระยะสั้น หรือบริษัทที่รับ-จ่ายด้วยคริปโตเป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจ ข้อผิดพลาดทางภาษีและบัญชีที่พบบ่อยที่สุดคือการเข้าใจผิดว่าสิทธิ์ยกเว้นภาษีที่รัฐประกาศนั้นครอบคลุมนิติบุคคลด้วย ความเข้าใจที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นช่วยป้องกันความเสี่ยงทางภาษีที่อาจมีมูลค่าสูงได้อย่างมีนัยสำคัญ (ข้อมูล ณ ปี 2569)

นิติบุคคลกับสิทธิ์ยกเว้นภาษีคริปโต — ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด

ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 ถึง 31 ธันวาคม 2572 รัฐบาลไทยออกกฎกระทรวง ฉบับที่ 399 (พ.ศ. 2568) ยกเว้นภาษีเงินได้จากกำไรการขายสินทรัพย์ดิจิทัลผ่านแพลตฟอร์มที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. สิทธิ์นี้ใช้กับ บุคคลธรรมดาเท่านั้น

นิติบุคคลไม่ได้รับยกเว้นดังกล่าว บริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลยังคงต้องนำกำไรสุทธิจากการซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลรวมคำนวณเป็นกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล (CIT) ตามปกติ ซึ่งได้แก่ อัตราก้าวหน้าสำหรับ SME (0% / 15% / 20%) หรืออัตรามาตรฐาน 20% สำหรับบริษัทที่ไม่เข้าเกณฑ์ SME ข้อแตกต่างนี้มีนัยยะสำคัญมากต่อการวางแผนภาษีในระดับองค์กร

ภาษีเงินได้นิติบุคคลจากสินทรัพย์ดิจิทัล — คำนวณอย่างไร

กำไรที่บริษัทได้จากการขายสินทรัพย์ดิจิทัล (ราคาขายหักราคาทุน) ถือเป็นรายได้ตามมาตรา 65 แห่งประมวลรัษฎากร นำไปรวมกับกำไรสุทธิของบริษัทในรอบระยะเวลาบัญชีนั้น และเสียภาษีในอัตราดังนี้ (ข้อมูล ณ ปี 2569)

• บริษัท SME ที่มีทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาทต่อรอบบัญชี: กำไรสุทธิส่วนแรก 300,000 บาท อัตรา 0% / ส่วน 300,001–3,000,000 บาท อัตรา 15% / ส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท อัตรา 20%
• บริษัทที่ไม่เข้าเกณฑ์ SME: กำไรสุทธิทั้งก้อนเสีย 20%

ผลขาดทุนจากการซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลสามารถนำมาหักกลบกับกำไรในรอบบัญชีเดียวกันได้ โดยไม่มีเงื่อนไขว่าต้องผ่านแพลตฟอร์ม ก.ล.ต. เหมือนกรณีบุคคลธรรมดา เนื่องจากกำไร-ขาดทุนทั้งหมดรวมอยู่ในการคำนวณกำไรสุทธิของบริษัทตามปกติ อย่างไรก็ตามต้องมีเอกสารหลักฐานยืนยันราคาทุนที่ชัดเจน

VAT กับธุรกรรมสินทรัพย์ดิจิทัล — ยกเว้นแต่มีเงื่อนไข

ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2567 ธุรกรรมซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลที่ดำเนินการผ่านศูนย์ซื้อขาย นายหน้า หรือผู้ค้าสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ได้รับยกเว้น VAT เงื่อนไขสำคัญคือแพลตฟอร์มต้องได้รับใบอนุญาตเท่านั้น การซื้อขายนอกแพลตฟอร์มที่ได้รับใบอนุญาต เช่น ซื้อขายตรงระหว่างกัน (OTC) หรือผ่านแพลตฟอร์มต่างประเทศที่ไม่มีใบอนุญาตไทย อาจเข้าข่ายต้องเสีย VAT ซึ่งปัจจุบันอยู่ที่ 7% (ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ ณ ปีที่ยื่นกับกรมสรรพากร เนื่องจากอัตรา 7% ต้องต่ออายุโดยพระราชกฤษฎีกาเป็นรายปี)

บริษัทที่ประกอบธุรกิจรับซื้อ-ขายสินทรัพย์ดิจิทัลโดยตรง (เป็นธุรกิจหลัก) มีภาระต้องพิจารณาเพิ่มเติมว่าตนเองเข้าข่ายต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลจาก ก.ล.ต. หรือไม่ เรื่องนี้นอกเหนือจากภาษี — ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย ก.ล.ต. ก่อนดำเนินธุรกิจ

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (WHT) จากสินทรัพย์ดิจิทัล

รายได้จากสินทรัพย์ดิจิทัลบางประเภทมีภาระภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ต้องระวัง โดยเฉพาะ:

• ผลตอบแทนจาก Investment Token (โทเคนดิจิทัลเพื่อการลงทุน) เช่น เงินปันผล หรือผลประโยชน์ที่ได้รับจากการถือโทเคน ถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 15% ณ แหล่งจ่าย ซึ่งบริษัทผู้รับเงินสามารถนำภาษีที่ถูกหักไปเครดิตกับภาษีเงินได้นิติบุคคลที่ต้องชำระในปีนั้นได้
• รายได้ประเภทอื่น เช่น ค่าสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับ NFT หรือการอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ดิจิทัล อาจเข้าข่ายภาษีหัก ณ ที่จ่ายในอัตราอื่น ขึ้นอยู่กับลักษณะของสัญญาและฝ่ายจ่ายเงิน

ข้อควรระวัง: หากบริษัทเป็น ฝ่ายจ่าย ผลตอบแทนให้แก่ผู้ถือโทเคนหรือสินทรัพย์ดิจิทัล บริษัทมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย นำส่งสรรพากร และออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายตามกำหนด ความบกพร่องในจุดนี้เป็นความเสี่ยงที่ตรวจสอบพบบ่อยในการ Tax Audit

การบันทึกบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัลสำหรับนิติบุคคล

ปัจจุบัน (ปี 2569) ยังไม่มีมาตรฐานการรายงานทางการเงินของไทย (TFRS) ที่กำหนดการบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัลโดยเฉพาะ สภาวิชาชีพบัญชีอยู่ระหว่างพัฒนา แนวปฏิบัติที่นักบัญชีส่วนใหญ่ใช้อ้างอิงในปัจจุบันมีสองแนวทางหลัก:

• บันทึกเป็นสินทรัพย์ไม่มีตัวตน (Intangible Asset) ตามหลักการของ IAS 38 โดยบันทึกที่ราคาทุน และทดสอบการด้อยค่าเมื่อมูลค่าตลาดลดลงอย่างถาวรและมีนัยสำคัญ (ไม่สามารถบันทึกกำไรที่ยังไม่เกิดขึ้นจริง แต่ต้องรับรู้ขาดทุนจากการด้อยค่า)
• บันทึกเป็นสินค้าคงเหลือ (Inventory) กรณีที่บริษัทถือสินทรัพย์ดิจิทัลเพื่อขายในทางธุรกิจปกติ (เช่น เป็น trader หรือ dealer) ตามหลักการของ IAS 2 ซึ่งใช้ราคาทุนหรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับแล้วแต่อย่างใดจะต่ำกว่า

การเลือกนโยบายบัญชีต้องสอดคล้องกับวัตถุประสงค์การถือครองจริงและต้องใช้นโยบายเดิมอย่างสม่ำเสมอ การเปลี่ยนนโยบายบัญชีกลางคันต้องเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงิน และอาจกระตุ้นความสนใจจากผู้สอบบัญชีและสรรพากรได้

เอกสารและระบบที่นิติบุคคลต้องจัดเตรียม

ระบบเอกสารที่ดีคือเกราะป้องกันชั้นแรกในกรณีถูก Tax Audit สินทรัพย์ดิจิทัลมีลักษณะเฉพาะที่ทำให้การติดตามราคาทุนซับซ้อนกว่าสินทรัพย์ทั่วไป บริษัทควรจัดเตรียมสิ่งต่อไปนี้:

ตัวอย่างเชิงปฏิบัติ: บริษัทลงทุนในคริปโตเป็นส่วนหนึ่งของ Treasury

สมมติบริษัท SME (ทุนชำระแล้ว 2 ล้านบาท รายได้รวม 15 ล้านบาท/ปี) ซื้อ Bitcoin มูลค่า 1,000,000 บาท ในเดือนมีนาคม และขายได้ 1,400,000 บาท ในเดือนพฤศจิกายนปีเดียวกัน:

• กำไรจากการขาย = 400,000 บาท นำไปรวมกับกำไรสุทธิของบริษัทในรอบปีนั้น
• หากกำไรสุทธิรวมทั้งปีอยู่ที่ 800,000 บาท: ส่วน 0–300,000 บาท เสีย 0% ส่วน 300,001–800,000 บาท เสีย 15% = ภาษี 75,000 บาท
• ต้องมี Statement จาก Exchange และหลักฐานการโอนเงินธนาคารครบถ้วน
• ต้องบันทึกสินทรัพย์ดิจิทัลในงบดุล ณ วันปิดบัญชีระหว่างปีด้วย (ทดสอบการด้อยค่า)

หากบริษัทเดียวกันเป็น บุคคลธรรมดา ขายผ่านแพลตฟอร์มที่ได้รับใบอนุญาต ก.ล.ต. กำไร 400,000 บาทนั้นจะได้รับยกเว้นภาษีตามกฎกระทรวง 399 — ความแตกต่างนี้แสดงให้เห็นว่าโครงสร้างการถือสินทรัพย์ (บุคคลธรรมดา vs. นิติบุคคล) มีนัยยะภาษีที่แตกต่างกันมาก

การวางแผนภาษีอย่างถูกกฎหมายสำหรับนิติบุคคลที่ถือสินทรัพย์ดิจิทัล

แม้นิติบุคคลจะไม่ได้รับการยกเว้นภาษี 5 ปี แต่ยังมีแนวทางการวางแผนภาษีที่ถูกกฎหมายซึ่งควรหารือกับที่ปรึกษา เช่น:

• จังหวะเวลาการรับรู้รายได้: หากปีนี้บริษัทมีกำไรสุทธิสูงผิดปกติ การขายสินทรัพย์ดิจิทัลในรอบปีถัดไปที่กำไรปกติกว่าอาจส่งผลให้ภาระภาษีรวมต่ำกว่า (ต้องมีเหตุผลทางธุรกิจที่แท้จริงไม่ใช่เพื่อภาษีอย่างเดียว)
• การบริหารค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง: ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม ค่าที่ปรึกษาด้านการลงทุน และค่าซอฟต์แวร์ติดตามพอร์ต หากออกในนามบริษัทและมีหลักฐานชัดเจน สามารถนำมาหักเป็นรายจ่ายได้
• การประมาณการภาษีครึ่งปี (ภ.ง.ด.51): กำไรจากคริปโตที่เกิดขึ้นในช่วงครึ่งแรกของปีต้องนำมารวมในการประมาณการด้วย หากประมาณต่ำกว่าความเป็นจริงเกิน 25% อาจมีโทษปรับ

ก่อนตัดสินใจวางแผนภาษีใด ๆ ควรปรึกษาที่ปรึกษาภาษีที่เชี่ยวชาญด้านสินทรัพย์ดิจิทัลโดยเฉพาะ เนื่องจากกฎระเบียบในพื้นที่นี้ยังพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และแนวปฏิบัติของกรมสรรพากรอาจเปลี่ยนแปลงได้ หากต้องการประเมินความเสี่ยงภาษีของบริษัท สามารถใช้เครื่องมือ ประเมินความเสี่ยงภาษีเบื้องต้น หรือ เปรียบเทียบภาระภาษีบุคคลธรรมดา vs. นิติบุคคล ได้ฟรี

เช็กลิสต์ตรวจสอบระบบบัญชีและภาษีสินทรัพย์ดิจิทัลสำหรับนิติบุคคล

ใช้รายการตรวจสอบด้านล่างเปรียบเทียบกับระบบงานจริงในบริษัทของคุณ หากพบจุดที่ยังไม่ครอบคลุม ควรหารือกับสำนักงานบัญชีเพื่อปิดช่องว่างก่อนปิดรอบบัญชี

แหล่งอ้างอิงสำหรับทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th): ประมวลรัษฎากรและแนวปฏิบัติสินทรัพย์ดิจิทัล
• สำนักงาน ก.ล.ต.: รายชื่อผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับใบอนุญาต
• สภาวิชาชีพบัญชี (TFAC): มาตรฐานการรายงานทางการเงินที่เกี่ยวข้อง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับภาษีและบัญชีสินทรัพย์ดิจิทัลสำหรับนิติบุคคล

นิติบุคคลที่ซื้อขายคริปโตได้รับยกเว้นภาษีเหมือนบุคคลธรรมดาหรือไม่?

ไม่ได้รับยกเว้น การยกเว้นภาษีเงินได้ 5 ปี (ปี 2568–2572) ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 399 ใช้กับบุคคลธรรมดาเท่านั้น นิติบุคคลยังคงต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลจากกำไรสุทธิตามปกติ

บริษัทที่ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลผ่านตลาดที่ได้รับใบอนุญาต ก.ล.ต. ต้องเสีย VAT หรือไม่?

ไม่ต้องเสีย VAT หากธุรกรรมดำเนินการผ่านศูนย์ซื้อขาย นายหน้า หรือผู้ค้าสินทรัพย์ดิจิทัลที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2567 เป็นต้นไป หากซื้อขายนอกแพลตฟอร์มที่ได้รับใบอนุญาต อาจเข้าข่ายต้องเสีย VAT ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อน

บริษัทถือครอง Cryptocurrency ต้องบันทึกบัญชีอย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่มีมาตรฐาน TFRS เฉพาะสำหรับสินทรัพย์ดิจิทัลในไทย โดยทั่วไปนักบัญชีอ้างอิงหลักการของ IAS 38 (สินทรัพย์ไม่มีตัวตน) โดยบันทึกที่ราคาทุน และทดสอบการด้อยค่าเมื่อมูลค่าตลาดต่ำกว่าราคาทุนอย่างมีนัยสำคัญ บริษัทที่มีนโยบายขายเพื่อทำกำไรอาจพิจารณาบันทึกเป็นสินค้าคงเหลือ (Inventory) แต่ต้องสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ทางธุรกิจจริง