การหักภาษี ณ ที่จ่ายและประกันสังคมสำหรับนักศึกษาฝึกงานและพาร์ทไทม์

SME ไทยหลายแห่งรับนักศึกษาฝึกงานและพนักงานพาร์ทไทม์เพื่อลดต้นทุนในช่วงพีก แต่กลับเข้าใจผิดเรื่องพันธะทางภาษีและประกันสังคมสองกลุ่มนี้ ซึ่งมีกฎเกณฑ์แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ บทความนี้อธิบายแนวปฏิบัติที่ถูกต้องตามประมวลรัษฎากรและพระราชบัญญัติประกันสังคม เพื่อให้เจ้าของกิจการและฝ่ายบัญชีสามารถจัดการได้อย่างมั่นใจ (ข้อมูล ณ ปี 2569)

นักศึกษาฝึกงาน vs. พนักงานพาร์ทไทม์ — ความแตกต่างที่ส่งผลต่อภาระภาษีและประกันสังคม

จุดเริ่มต้นที่ถูกต้องคือการระบุสถานะทางกฎหมายของบุคคลที่รับมาทำงาน เนื่องจากสถานะนี้เป็นตัวกำหนดภาระผูกพันของบริษัท

• นักศึกษาฝึกงาน (Internship) คือนักเรียนหรือนักศึกษาที่สถาบันการศึกษาส่งมาฝึกประสบการณ์วิชาชีพตามหลักสูตร โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่เพื่อทดแทนแรงงานปกติ
• พนักงานพาร์ทไทม์ คือลูกจ้างที่รับค่าตอบแทนเป็นรายชั่วโมง รายวัน หรือรายสัปดาห์ มีความสัมพันธ์แบบนายจ้าง-ลูกจ้างชัดเจนตามกฎหมายแรงงาน แม้จะทำงานน้อยกว่าเต็มเวลาก็ตาม

ความแตกต่างนี้ส่งผลโดยตรงต่อการปฏิบัติด้านประกันสังคม ดังจะอธิบายในส่วนถัดไป

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย: หลักการเดียวกัน ใช้กับทั้งสองกลุ่ม

ไม่ว่าจะเป็นนักศึกษาฝึกงานหรือพนักงานพาร์ทไทม์ ค่าตอบแทนที่บริษัทจ่ายออกไปถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(1) แห่งประมวลรัษฎากร คือเงินได้จากการจ้างแรงงานหรือจากการทำงาน บริษัทในฐานะผู้จ่ายมีหน้าที่คำนวณและหักภาษีตามวิธีดังนี้

วิธีคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย สำหรับเงินได้มาตรา 40(1)

กฎหมายกำหนดให้ใช้วิธีคำนวณแบบประมาณรายได้ทั้งปี แล้วนำภาษีที่คำนวณได้มาเฉลี่ยเป็นรายเดือน โดยมีขั้นตอนหลักดังนี้

• ประมาณรายได้ทั้งปี: นำค่าตอบแทนต่อเดือนคูณด้วยจำนวนเดือนที่คาดว่าจะทำงานในปีนั้น หรือสำหรับงานรายวัน ให้คำนวณจากค่าจ้างรายวันคูณจำนวนวันที่คาดว่าจะทำงานตลอดปี
• หักค่าใช้จ่าย: หักได้ 50% ของรายได้ แต่ไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี
• หักค่าลดหย่อนส่วนตัว: 60,000 บาท (บุคคลธรรมดาทุกคนได้รับโดยไม่มีเงื่อนไข) บวกค่าลดหย่อนอื่นที่พนักงานแจ้งไว้
• คำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า: นำเงินได้สุทธิมาคำนวณตามบัญชีอัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ซึ่งเริ่มที่ 0% สำหรับเงินได้สุทธิไม่เกิน 150,000 บาท และ 5% สำหรับส่วนที่เกิน 150,000 บาท ถึง 300,000 บาท เป็นต้น
• เฉลี่ยเป็นรายเดือน: นำภาษีทั้งปีหารด้วยจำนวนเดือนที่จ่าย เพื่อได้จำนวนที่ต้องหักแต่ละเดือน

ในทางปฏิบัติ พนักงานพาร์ทไทม์และนักศึกษาฝึกงานส่วนใหญ่มีรายได้ต่อปีต่ำกว่าเกณฑ์เสียภาษี (หลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนขั้นต่ำแล้วเงินได้สุทธิไม่เกิน 150,000 บาท) ดังนั้นจำนวนภาษีที่หักได้ในทางปฏิบัติมักเป็นศูนย์ แต่ บริษัทก็ยังคงมีหน้าที่ยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 ทุกเดือนโดยไม่มีข้อยกเว้น

แบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง

• ภ.ง.ด.1: ยื่นรายเดือน ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป (ขยายเป็นวันที่ 15 หากยื่นผ่านระบบอินเทอร์เน็ต) ครอบคลุมค่าจ้างทุกรายที่จ่ายในเดือนนั้น
• ภ.ง.ด.1ก: ยื่นสรุปรายปี ภายในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ของปีถัดไป
• หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ): ออกให้ผู้รับเงินทุกรายที่มีการหักภาษี หรือเมื่อสัญญาจ้างสิ้นสุดก่อนสิ้นปี ต้องออกภายใน 15 วันนับจากวันสุดท้ายของการจ้าง

ประกันสังคม: กฎเกณฑ์แตกต่างกันอย่างชัดเจน

นี่คือประเด็นที่ SME มักสับสนมากที่สุด เนื่องจากนักศึกษาฝึกงานและพนักงานพาร์ทไทม์มีสถานะทางกฎหมายแรงงานต่างกัน

นักศึกษาฝึกงาน — โดยหลักไม่ต้องนำส่งประกันสังคมมาตรา 33

พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 กำหนดให้ "ลูกจ้าง" ต้องเข้าระบบประกันสังคมมาตรา 33 อย่างไรก็ตาม นักศึกษาที่ฝึกงานตามหลักสูตรของสถาบันการศึกษาโดยทั่วไปไม่มีสถานะเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างนักศึกษาและบริษัทมีลักษณะเป็นการฝึกประสบการณ์ ไม่ใช่การจ้างแรงงาน บริษัทจึงโดยหลักแล้วไม่ต้องนำส่งเงินสมทบประกันสังคมมาตรา 33 สำหรับนักศึกษาฝึกงาน

อย่างไรก็ตาม มีข้อควรระวังสำคัญ คือหากลักษณะงานที่บริษัทมอบหมายให้นักศึกษาไม่ต่างจากลูกจ้างปกติ มีการกำกับดูแลชั่วโมงทำงาน และค่าตอบแทนสูงในระดับที่เทียบเท่าเงินเดือนปกติ เจ้าหน้าที่แรงงานอาจพิจารณาว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวเป็นสัญญาจ้างแรงงานโดยพฤตินัย ซึ่งจะทำให้บริษัทต้องปฏิบัติตามกฎหมายแรงงานและประกันสังคมปกติทุกประการ

พนักงานพาร์ทไทม์ — ต้องนำส่งประกันสังคมมาตรา 33

พนักงานพาร์ทไทม์ที่มีสถานะเป็นลูกจ้างชัดเจน ต้องขึ้นทะเบียนเข้าระบบประกันสังคมมาตรา 33 โดยไม่มีข้อยกเว้นสำหรับจำนวนชั่วโมงทำงาน เนื่องจากกฎหมายประกันสังคมไม่ได้แยกลูกจ้างเต็มเวลาออกจากลูกจ้างนอกเวลา

• บริษัทต้องขึ้นทะเบียนพนักงานพาร์ทไทม์ที่เป็นลูกจ้างใหม่กับสำนักงานประกันสังคมภายใน 30 วันนับจากวันเริ่มงาน
• เงินสมทบประกันสังคมคำนวณจากค่าจ้างจริงที่จ่าย แต่ฐานค่าจ้างสำหรับการคำนวณมีเพดานกำหนดไว้ตามกฎหมาย ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ในปีที่เกี่ยวข้องกับสำนักงานประกันสังคม
• ทั้งนายจ้างและลูกจ้างต่างฝ่ายต้องสมทบในอัตราเท่ากัน

กองทุนเงินทดแทน — ครอบคลุมทั้งสองกลุ่ม

แม้ว่านักศึกษาฝึกงานจะไม่ต้องเข้าระบบประกันสังคมมาตรา 33 แต่ บริษัทต้องนำส่งเงินสมทบกองทุนเงินทดแทนสำหรับทุกคนที่ทำงานในสถานประกอบการ รวมถึงนักศึกษาฝึกงานด้วย กองทุนนี้คุ้มครองกรณีประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน หรือเสียชีวิตในขณะทำงาน

การบันทึกบัญชีและเอกสารที่ต้องจัดเตรียม

การบันทึกรายจ่ายค่าตอบแทนนักศึกษาฝึกงานและพนักงานพาร์ทไทม์ให้ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญทั้งด้านภาษีและการตรวจสอบบัญชี

• สัญญาจ้างหรือสัญญาฝึกงาน: ระบุลักษณะความสัมพันธ์ให้ชัดเจน เช่น เป็นการฝึกงานตามหลักสูตรของสถาบัน X หรือเป็นสัญญาจ้างพนักงานพาร์ทไทม์ ข้อความในสัญญาช่วยกำหนดสถานะทางกฎหมายและภาระภาษีที่ตามมา
• บันทึกเวลาทำงาน: ไม่ว่าจะเป็นนักศึกษาฝึกงานหรือพนักงานพาร์ทไทม์ ควรมีการบันทึกวันและชั่วโมงทำงานที่ชัดเจน เพื่อใช้เป็นหลักฐานประกอบการจ่ายค่าตอบแทนและการคำนวณภาษี
• ใบสำคัญจ่าย: ทุกการจ่ายค่าตอบแทนต้องมีใบสำคัญจ่ายที่ลงนามโดยผู้รับเงิน พร้อมระบุจำนวนและวันที่จ่าย
• สำเนาบัตรประชาชน: ต้องเก็บสำเนาบัตรประชาชนของทุกคนที่รับค่าตอบแทน เพื่อใช้ประกอบการยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 และออกหนังสือรับรองการหักภาษี
• หลักฐานการเชื่อมโยงกับสถาบันการศึกษา: สำหรับนักศึกษาฝึกงาน ควรเก็บหนังสือส่งตัวจากสถาบันและแผนการฝึกงาน เพื่อยืนยันว่าเป็นการฝึกงานตามหลักสูตรอย่างแท้จริง ไม่ใช่การจ้างงานแฝง

ค่าตอบแทนนักศึกษาฝึกงานและพาร์ทไทม์เป็นรายจ่ายของบริษัทได้หรือไม่

ค่าตอบแทนที่บริษัทจ่ายให้นักศึกษาฝึกงานและพนักงานพาร์ทไทม์ สามารถนำมาหักเป็นรายจ่ายทางภาษีของบริษัทได้ ภายใต้เงื่อนไขทั่วไปสำหรับรายจ่ายที่ยอมรับได้ทางภาษี กล่าวคือ

• เป็นรายจ่ายที่เกิดขึ้นจริงและเกี่ยวข้องกับการดำเนินกิจการ
• มีเอกสารหลักฐานครบถ้วน (สัญญา บันทึกเวลา ใบสำคัญจ่าย)
• จำนวนเงินที่จ่ายสมเหตุสมผลและไม่เกินกว่าอัตราตลาด
• ไม่ใช่รายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี แห่งประมวลรัษฎากร

สำหรับบริษัทที่เป็น SME ที่ตรงตามเงื่อนไข (ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาทต่อรอบบัญชี) รายจ่ายเหล่านี้จะช่วยลดกำไรสุทธิที่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล ซึ่งมีอัตรา 0% สำหรับกำไรสุทธิไม่เกิน 300,000 บาท และ 15% สำหรับส่วนที่เกิน 300,000 บาท ถึง 3,000,000 บาท (ข้อมูล ณ ปี 2569)

ความเสี่ยงที่ SME ควรระวัง

แหล่งอ้างอิงและเครื่องมือที่เป็นประโยชน์

• กรมสรรพากร: ข้อมูลการยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 และแนวปฏิบัติด้านภาษีหัก ณ ที่จ่าย
• สำนักงานประกันสังคม: ข้อมูลการขึ้นทะเบียนผู้ประกันตนมาตรา 33
• เครื่องมือเปรียบเทียบภาษีบุคคลธรรมดา vs. นิติบุคคล — A Plus Me
• ประเมินความเสี่ยงด้านภาษีของธุรกิจคุณ — A Plus Me

ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง

บทความเรื่อง ภาษีและประกันสังคมของนักศึกษาฝึกงานและพาร์ทไทม์ ควรนำมาเปรียบเทียบและปรับปรุงกับระบบเอกสารและการดำเนินการจริงภายในองค์กรของคุณอย่างสม่ำเสมอ โดยใช้จุดเช็กลิสต์และแนวทางหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดดังนี้:

แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร: การสืบค้นข้อมูลภาษีและเกณฑ์สรรพากรที่เกี่ยวข้องกับ ภาษีและประกันสังคมของนักศึกษาฝึกงานและพาร์ทไทม์
• สภาวิชาชีพบัญชี: มาตรฐานและจรรยาบรรณวิชาชีพทางบัญชีของนิติบุคคล

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับภาษีและประกันสังคมของนักศึกษาฝึกงานและพาร์ทไทม์

นักศึกษาฝึกงานต้องนำส่งประกันสังคมมาตรา 33 ด้วยหรือไม่?

โดยหลักแล้วนักศึกษาที่ฝึกงานตามหลักสูตรของสถาบันการศึกษาไม่มีสถานะเป็นลูกจ้างตามพระราชบัญญัติประกันสังคม จึงไม่ต้องนำส่งเงินสมทบมาตรา 33 อย่างไรก็ตามหากลักษณะงานและความสัมพันธ์กับบริษัทเข้าเกณฑ์ลูกจ้าง-นายจ้างตามกฎหมายแรงงาน ก็อาจต้องปฏิบัติตามกฎหมายปกติ ควรตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมหรือที่ปรึกษาเพื่อความแน่ใจ

พนักงานพาร์ทไทม์รายวันต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 ทุกเดือนหรือไม่?

ใช่ บริษัทในฐานะผู้จ่ายเงินได้ต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 ทุกเดือนภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป (หรือวันที่ 15 หากยื่นผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์) แม้ว่าจำนวนภาษีที่หักจะเป็นศูนย์ก็ตาม เนื่องจากรายได้ของพนักงานพาร์ทไทม์มักต่ำกว่าเกณฑ์ภาษี

ค่าตอบแทนนักศึกษาฝึกงานเป็นเงินได้ประเภทใดตามประมวลรัษฎากร?

ค่าตอบแทนที่บริษัทจ่ายให้นักศึกษาฝึกงานโดยทั่วไปถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(1) แห่งประมวลรัษฎากร (เงินได้จากการจ้างงาน) บริษัทจึงต้องคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามวิธีเดียวกับพนักงานทั่วไป แม้ในทางปฏิบัติรายได้มักต่ำกว่าเกณฑ์เสียภาษีและจำนวนภาษีที่หักจะเป็นศูนย์