การประเมินและตั้งค่าเผื่อการลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ (Allowance for Inventory Obsolescence)

สินค้าคงเหลือที่ล้าสมัย ชำรุดเสียหาย หรือมีมูลค่าตลาดต่ำกว่าต้นทุน คือปัญหาที่ SME ไทยพบบ่อยแต่มักบันทึกบัญชีไม่ถูกต้อง การ "ตั้งค่าเผื่อลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ" (Allowance for Inventory Obsolescence) ไม่ใช่เพียงการปฏิบัติตามมาตรฐานบัญชี แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อการคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีนิติบุคคล (CIT) และความเสี่ยงจากการถูกสรรพากรปรับประเมิน บทความนี้อธิบายหลักการและขั้นตอนปฏิบัติที่เจ้าของธุรกิจ SME ควรทราบ (ข้อมูล ณ ปี 2569)

ทำไมสินค้าคงเหลือต้องประเมินมูลค่าใหม่ทุกสิ้นงวด?

มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (TFRS for NPAEs) กำหนดให้บันทึกสินค้าคงเหลือด้วย ราคาทุน หรือ มูลค่าสุทธิที่จะได้รับ (Net Realizable Value — NRV) แล้วแต่มูลค่าใดจะต่ำกว่า ซึ่งสอดคล้องกับหลักความระมัดระวัง (Prudence) และมาตรา 65 ทวิ(6) แห่งประมวลรัษฎากรที่กำหนดให้ใช้หลักเกณฑ์เดียวกันเพื่อคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี

มูลค่าสุทธิที่จะได้รับ คือราคาประมาณที่คาดว่าจะขายได้ตามลักษณะธุรกิจปกติ หักด้วยต้นทุนในการทำสินค้าให้เสร็จและต้นทุนในการขาย ดังนั้นสินค้าที่อยู่ในสถานการณ์ต่อไปนี้ล้วนต้องได้รับการประเมินใหม่ทุกสิ้นรอบบัญชี:

• สินค้าล้าสมัย (Obsolete) — ตลาดหยุดซื้อหรือมีสินค้ารุ่นใหม่ทดแทน
• สินค้าชำรุดเสียหายหรือด้อยคุณภาพ
• สินค้าใกล้หมดอายุหรือเสื่อมสภาพตามเวลา
• สินค้าที่ราคาตลาดตกต่ำจนต่ำกว่าต้นทุนที่บันทึกไว้
• วัตถุดิบที่ซื้อมาสูงแต่ราคาสินค้าสำเร็จรูปในตลาดลดลง

หากไม่มีการตั้งค่าเผื่อ ตัวเลขสินค้าคงเหลือในงบการเงินจะสูงเกินจริง กำไรจะสูงเกินจริง และบริษัทจะเสียภาษีนิติบุคคลมากกว่าที่ควรในระยะสั้น ในขณะที่ระยะยาวจะถูกผู้สอบบัญชีและสรรพากรตั้งข้อสังเกต

หลักการบันทึกบัญชีค่าเผื่อลดมูลค่าสินค้า

การตั้งค่าเผื่อสามารถทำได้สองแนวทางหลัก ขึ้นกับนโยบายบัญชีที่บริษัทเลือกใช้อย่างสม่ำเสมอ:

ไม่ว่าจะเลือกแนวทางใด ต้องใช้อย่างสม่ำเสมอทุกงวดบัญชี และเปิดเผยนโยบายบัญชีในหมายเหตุประกอบงบการเงิน หากต้องการเปลี่ยนวิธีคำนวณราคาทุนสินค้า (เช่น จากวิธีเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักเป็น FIFO) ต้องได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมสรรพากรก่อน ตามมาตรา 65 ทวิ(6)

ผลกระทบด้านภาษีนิติบุคคล (CIT) ที่ SME ต้องเข้าใจ

ประเด็นสำคัญที่มักสร้างความสับสนคือ ค่าเผื่อลดมูลค่าสินค้าที่ตั้งขึ้นตามมาตรฐานบัญชีไม่สามารถหักเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ทันที กรมสรรพากรจะยอมรับการลดมูลค่าสินค้าเป็นรายจ่ายได้เมื่อ:

• ขายสินค้าออกไปได้จริง แม้จะในราคาต่ำกว่าทุน (ต้องมีหลักฐานการขาย)
• ทำลายสินค้าทิ้ง ตามขั้นตอนที่สรรพากรกำหนด (ดูรายละเอียดด้านล่าง)
• สูญหายหรือชำรุดในระหว่างกระบวนการผลิต โดยมีหลักฐานยืนยันจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

ผลที่ตามมาคือมักเกิด ผลต่างชั่วคราว (Temporary Difference) ระหว่างกำไรทางบัญชีกับกำไรทางภาษี ฝ่ายบัญชีต้องจัดทำตารางกระทบยอดรายการนี้ในแบบ ภ.ง.ด.50 ทุกปี

ตัวอย่างเชิงตัวเลข: หากบริษัท SME (ที่มีทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5,000,000 บาท และรายได้ไม่เกิน 30,000,000 บาท) ตั้งค่าเผื่อลดมูลค่าสินค้า 500,000 บาท ทางบัญชีจะลดกำไรลง 500,000 บาท แต่ทางภาษียังต้องบวกกลับจนกว่าจะมีการจำหน่ายสินค้าออกจริง อัตรา CIT ของบริษัท SME ที่มีคุณสมบัติครบ ปัจจุบันอยู่ที่ 0% สำหรับกำไรสุทธิ 300,000 บาทแรก 15% สำหรับส่วนที่เกิน 300,000 บาท ถึง 3,000,000 บาท และ 20% สำหรับส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท (ข้อมูล ณ ปี 2569)

ต้องการประเมินภาระภาษีนิติบุคคลของบริษัทคุณ ลองใช้ เครื่องคำนวณภาษีบุคคลธรรมดา vs นิติบุคคล หรือ ตรวจสุขภาพธุรกิจฟรี ของ A Plus Me

ขั้นตอนการทำลายสินค้าให้ถูกต้องตามกรมสรรพากร

การทำลายสินค้าที่ชำรุด ล้าสมัย หรือหมดอายุ เพื่อให้รับรู้เป็นรายจ่ายทางภาษีได้จริง ต้องปฏิบัติตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ป.79/2541 โดยแบ่งตามประเภทสินค้า:

หากไม่ปฏิบัติตามขั้นตอน สรรพากรมีสิทธิ์ไม่ยอมรับการทำลายสินค้าเป็นรายจ่าย และอาจประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม

การประเมินสินค้าคงเหลือ: สัญญาณเตือนที่สรรพากรมองหา

เมื่อสรรพากรเข้าตรวจสอบบัญชี (Tax Audit) หนึ่งในรายการที่ตรวจโดยตรงคือความสอดคล้องระหว่างยอดสต๊อกในรายงานคุมสินค้ากับยอดในบัญชีสินค้าคงเหลือและงบการเงิน ความไม่สอดคล้องต่อไปนี้มักถูกตั้งคำถาม:

• ยอดสต๊อกตามบัญชีสูงกว่าสต๊อกที่นับจริง ณ วันสิ้นงวด
• มีสินค้าค้างสต๊อกนานหลายปีโดยไม่ได้ตั้งค่าเผื่อหรือทำลาย
• อัตราหมุนเวียนสินค้า (Inventory Turnover Ratio) ต่ำผิดปกติเมื่อเทียบกับอุตสาหกรรม
• ไม่มีรายงานการตรวจนับสต๊อก (Physical Count) ประจำปีที่มีผู้ลงนามรับรอง
• มีการตัดสต๊อกออกโดยไม่มีเอกสารการขายหรือการทำลายรองรับ

ความเสี่ยงข้างต้นสามารถประเมินเบื้องต้นได้ด้วยเครื่องมือ ประเมินความเสี่ยงทางภาษีของ A Plus Me ก่อนที่สรรพากรจะเข้าตรวจ

แนวทางควบคุมภายในสำหรับ SME ที่มีสินค้าคงเหลือ

การควบคุมภายในที่ดีช่วยให้การตั้งค่าเผื่อมีความน่าเชื่อถือและลดความเสี่ยงด้านภาษี แนวทางที่ปฏิบัติได้จริงสำหรับ SME ได้แก่:

• กำหนดนโยบายการตรวจนับสต๊อกประจำปี — ระบุวันตรวจนับ ผู้รับผิดชอบ และขั้นตอนกระทบยอด โดยให้ฝ่ายบัญชีเป็นผู้กำกับ ไม่ใช่พนักงานคลังสินค้าคนเดียว
• จัดทำรายงานอายุสินค้า (Aging Report) — แบ่งสินค้าตามจำนวนวันที่ค้างอยู่ เช่น 0–90 วัน, 91–180 วัน, 181–365 วัน, เกิน 1 ปี เพื่อระบุสินค้าที่มีความเสี่ยงล้าสมัย
• วางเกณฑ์ตั้งค่าเผื่อเป็นนโยบายตายตัว — เช่น สินค้าค้างนาน 12–18 เดือนตั้งค่าเผื่อ 30%, นานกว่า 18 เดือนตั้ง 50%, นานกว่า 24 เดือนตั้ง 100% (เกณฑ์ขึ้นกับอุตสาหกรรม)
• แยกพื้นที่จัดเก็บสินค้าชำรุด — เพื่อให้ตรวจนับและจัดทำเอกสารขออนุมัติทำลายได้สะดวก
• กระทบยอดสต๊อกกับสมุดบัญชีทุกเดือน — ฝ่ายบัญชีเปรียบเทียบรายงานคุมสินค้ากับยอดคงเหลือในระบบบัญชีเป็นประจำ ไม่รอสิ้นปี

ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง

บทความเรื่อง การตั้งค่าเผื่อการลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ ควรนำมาเปรียบเทียบและปรับปรุงกับระบบเอกสารและการดำเนินการจริงภายในองค์กรของคุณอย่างสม่ำเสมอ โดยใช้จุดเช็กลิสต์และแนวทางหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดดังนี้:

แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร: การสืบค้นข้อมูลภาษีและเกณฑ์สรรพากรที่เกี่ยวข้องกับ การตั้งค่าเผื่อการลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ
• สภาวิชาชีพบัญชี: มาตรฐานและจรรยาบรรณวิชาชีพทางบัญชีของนิติบุคคล

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ การตั้งค่าเผื่อการลดมูลค่าสินค้าคงเหลือ

ค่าเผื่อลดมูลค่าสินค้าคงเหลือที่ตั้งขึ้นทางบัญชี สามารถหักเป็นรายจ่ายภาษีได้ทันทีหรือไม่?

ไม่ได้ทันที กรมสรรพากรจะยอมรับการลดมูลค่าสินค้าเป็นรายจ่ายได้เฉพาะเมื่อมีการจำหน่ายสินค้าออกจริง (แม้ในราคาต่ำกว่าทุน) หรือเมื่อทำลายสินค้าตามขั้นตอนที่กำหนดใน ป.79/2541 ดังนั้นค่าเผื่อที่ตั้งขึ้นทางบัญชีจึงเป็นผลต่างชั่วคราว (Temporary Difference) ที่ต้องบวกกลับในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษีจนกว่าจะมีการจำหน่ายหรือทำลายจริง

การทำลายสินค้าชำรุดเพื่อให้หักภาษีได้ต้องทำอย่างไร?

ต้องแจ้งกรมสรรพากรและผู้สอบบัญชีล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วันก่อนทำลายจริง และจัดให้มีผู้สอบบัญชีเป็นพยานและถ่ายภาพยืนยัน