การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ (OTC Share Transfer) และภาษีที่เกี่ยวข้อง

บทความนี้สำหรับกรรมการและผู้ถือหุ้นบริษัทจำกัดที่กำลังจะซื้อ ขาย หรือโอนหุ้นระหว่างกัน — โดยเฉพาะหุ้นที่ไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ (Over-The-Counter หรือ OTC) คุณจะได้เข้าใจขั้นตอนที่ต้องทำทางกฎหมาย อากรแสตมป์ที่ต้องติด และประเด็นภาษีเงินได้ที่ต้องพิจารณาก่อนปิดดีล

หุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์คืออะไร

บริษัทส่วนใหญ่ที่เจ้าของ SME จดทะเบียนกัน ไม่ได้เข้าตลาดหลักทรัพย์ (SET หรือ mai) หุ้นของบริษัทเหล่านี้จึงไม่มีราคาซื้อขายบนกระดาน แต่ผู้ถือหุ้นก็ยังสามารถตกลงโอนหุ้นให้กันได้โดยตรง — เรียกว่าการโอนหุ้นนอกตลาดหลักทรัพย์

ตัวอย่างที่พบบ่อย: คุณและหุ้นส่วนร่วมกันถือหุ้นบริษัทคนละ 50% ต่อมาคุณต้องการรับซื้อหุ้นส่วนทั้งหมดของอีกฝ่ายเพื่อถือคนเดียว หรือในทางกลับกัน ต้องการขายหุ้นบางส่วนให้นักลงทุนรายใหม่ — กรณีเหล่านี้ล้วนต้องผ่านกระบวนการโอนหุ้นนอกตลาดทั้งสิ้น

ขั้นตอนการโอนหุ้นบริษัทจำกัด ทำอย่างไรให้ถูกต้อง

การโอนหุ้นบริษัทจำกัดไม่ใช่แค่ตกลงปากเปล่า มีเอกสารและขั้นตอนตามกฎหมายที่ต้องทำครบ ได้แก่

ขั้นที่ 1 — ตรวจข้อบังคับบริษัทก่อน

ข้อบังคับบริษัท (Articles of Association) อาจกำหนดเงื่อนไขพิเศษสำหรับการโอนหุ้น เช่น ผู้ถือหุ้นรายอื่นมีสิทธิ์ซื้อก่อน (Right of First Refusal) หรือต้องได้รับความเห็นชอบจากที่ประชุมผู้ถือหุ้นก่อน ควรอ่านข้อบังคับให้ละเอียดก่อนทำดีล

ขั้นที่ 2 — จัดทำหนังสือสัญญาโอนหุ้นและตราสารโอนหุ้น

ตราสารโอนหุ้น (Share Transfer Form) คือเอกสารที่ระบุว่าใครโอนหุ้นให้ใคร จำนวนกี่หุ้น ราคาเท่าไหร่ ลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน และต้องมีพยานลงนามด้วยอย่างน้อยหนึ่งคน เอกสารนี้คือหลักฐานทางกฎหมายหลักของการโอน

นอกจากตราสารโอนหุ้นแล้ว ฝ่ายที่ตกลงกันมักจะจัดทำสัญญาซื้อขายหุ้น (Share Purchase Agreement) เพิ่มเติม เพื่อกำหนดเงื่อนไขละเอียดเพิ่มเติม เช่น การรับประกัน ข้อจำกัดหลังการโอน เป็นต้น

ขั้นที่ 3 — ติดอากรแสตมป์บนตราสารโอนหุ้น

ตราสารโอนหุ้นเป็นตราสารที่ต้องติดอากรแสตมป์ตามบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร อัตราที่ใช้อ้างอิงกันคือ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท ของมูลค่าที่สูงกว่าระหว่างราคาขายกับมูลค่าหุ้นตามบัญชี (Book Value) — ขอให้ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีตรวจทานก่อนปิดดีล เพราะเงื่อนไขจริงขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและการตีความของกรมสรรพากร

ตัวอย่างเพื่อความเข้าใจ: ถ้าโอนหุ้นในราคา 500,000 บาท และมูลค่าตามบัญชีอยู่ที่ 300,000 บาท อากรแสตมป์คำนวณจาก 500,000 บาท (เพราะสูงกว่า) ก็จะเท่ากับ 500 บาท — ตัวเลขนี้ใช้เป็นแนวทางประมาณการเท่านั้น ต้องตรวจสอบกับสรรพากรอีกครั้ง

ผู้มีหน้าที่เสียอากรแสตมป์คือคู่สัญญา และโดยทั่วไปจะต้องติดอากรแสตมป์ก่อนหรือในวันที่มีการโอน ไม่ใช่ภายหลัง

ขั้นที่ 4 — อัปเดตสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น

สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น (Share Register) คือทะเบียนรายชื่อผู้ถือหุ้นที่บริษัทต้องเก็บรักษาไว้ตามกฎหมาย หลังโอนหุ้นเสร็จ ต้องนำรายการโอนมาบันทึกในสมุดทะเบียนนี้ทันที มิฉะนั้นการโอนหุ้นจะยังไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย

ขั้นที่ 5 — ยื่น บอจ.5 ต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า

บอจ.5 คือบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่ต้องยื่นต่อนายทะเบียน (กรมพัฒนาธุรกิจการค้า) ทุกครั้งที่มีการประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี ซึ่งต้องสะท้อนรายชื่อและสัดส่วนผู้ถือหุ้นที่อัปเดตแล้ว — ถ้าโอนหุ้นในระหว่างปีและยังไม่ได้ยื่น บอจ.5 ชุดใหม่ ข้อมูลที่กรมฯ มีก็จะยังแสดงชื่อผู้ถือหุ้นเดิมอยู่

ข้อสังเกต: บอจ.5 ยื่นพร้อมงบการเงินประจำปี ไม่ใช่ยื่นทันทีหลังโอนหุ้น แต่ต้องมั่นใจว่าชุดที่ยื่นครั้งถัดไปสะท้อนการโอนที่เกิดขึ้นแล้วอย่างถูกต้อง

อากรแสตมป์โอนหุ้น — ใครเสีย ติดเมื่อใด

อากรแสตมป์ (Stamp Duty) เป็นภาษีรูปแบบหนึ่งที่เรียกเก็บจากตราสารบางประเภท รวมถึงตราสารโอนหุ้น กฎหมายที่เกี่ยวข้องคือประมวลรัษฎากร หมวดอากรแสตมป์

หลักการสำคัญที่ต้องรู้มีสามข้อ:

• ตราสารโอนหุ้นที่ไม่ได้ติดอากรแสตมป์ หรือติดไม่ครบ ถือเป็นตราสารที่ไม่สมบูรณ์และอาจใช้เป็นหลักฐานในคดีความไม่ได้
• ผู้มีหน้าที่เสียอากรแสตมป์คือคู่สัญญาทั้งสองฝ่าย แต่โดยปฏิบัติมักให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ดำเนินการ
• ต้องติดอากรแสตมป์และขีดฆ่าก่อนหรือในวันที่มีการทำตราสาร — ติดหลังจากนั้นอาจต้องเสียเบี้ยปรับ

สำหรับอัตราที่แน่นอนและเงื่อนไขครบถ้วน ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรโดยตรงหรือปรึกษาที่ปรึกษาภาษี เพราะมีรายละเอียดปลีกย่อยที่ขึ้นอยู่กับโครงสร้างดีล

ประเด็นภาษีเงินได้ของผู้ขายหุ้น — เรื่องที่มักถูกมองข้าม

นอกจากอากรแสตมป์แล้ว ผู้ขายหุ้นมักถามว่า "กำไรที่ได้จากการขายหุ้น ต้องเสียภาษีด้วยไหม?" คำตอบขึ้นอยู่กับว่าผู้ขายเป็นใคร

กรณีผู้ขายเป็นบุคคลธรรมดา

กำไรจากการขายหุ้น (Capital Gain) ของบุคคลธรรมดามีประเด็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาที่ต้องพิจารณา โดยหลักการแล้วเงินได้ประเภทนี้อยู่ในกรอบของเงินได้พึงประเมินตามประมวลรัษฎากร อย่างไรก็ตาม รายละเอียดว่าต้องยื่นแบบหรือไม่ มีข้อยกเว้นหรือไม่ ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงเฉพาะของแต่ละกรณี ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนปิดดีล

กรณีผู้ขายเป็นนิติบุคคล

ถ้าบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลเป็นผู้ขายหุ้น กำไรจากการขายถือเป็นรายได้ของนิติบุคคลนั้น และต้องนำมารวมคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามปกติ ต้องบันทึกรายการในบัญชีให้ถูกต้องและให้ผู้ทำบัญชีรับทราบด้วย

ข้อสำคัญ: บทความนี้อธิบายเชิงหลักการเท่านั้น ภาษีเงินได้จากการขายหุ้นเป็นเรื่องที่มีรายละเอียดมาก และอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามกฎหมายหรือแนวปฏิบัติของกรมสรรพากร ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีก่อนทำธุรกรรมจริงทุกครั้ง

Checklist การโอนหุ้นให้ครบถ้วน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการโอนหุ้นบริษัทจำกัด

สรุป: โอนหุ้นให้ถูก ต้องทำครบทุกขั้น

การโอนหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ดูเหมือนง่าย แต่มีรายละเอียดที่ต้องทำให้ครบทั้งด้านเอกสารทางกฎหมาย (ตราสารโอนหุ้น สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น บอจ.5) ด้านอากรแสตมป์ และด้านภาษีเงินได้ของผู้ขาย ถ้าทำขั้นใดขั้นหนึ่งตกหล่น อาจเกิดปัญหาตามมาทั้งทางกฎหมายและทางภาษีได้ในภายหลัง

ถ้าไม่แน่ใจขั้นตอนหรือตัวเลขที่ถูกต้อง ทีมงาน A Plus Me พร้อมช่วยตรวจสอบและให้คำแนะนำก่อนปิดดีล — ติดต่อได้ผ่านช่องทางด้านล่าง

ใช้บทความนี้ตรวจอะไรกับธุรกิจได้บ้าง

บทความเรื่อง การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง ควรนำมาเปรียบเทียบและปรับปรุงกับระบบเอกสารและการดำเนินการจริงภายในองค์กรของคุณอย่างสม่ำเสมอ โดยใช้จุดเช็กลิสต์และแนวทางหลีกเลี่ยงข้อผิดพลาดดังนี้:

แหล่งอ้างอิงและเอกสารกฎหมายที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร: การสืบค้นข้อมูลภาษีและเกณฑ์สรรพากรที่เกี่ยวข้องกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง
• สภาวิชาชีพบัญชี: มาตรฐานและจรรยาบรรณวิชาชีพทางบัญชีของนิติบุคคล

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ การซื้อขายหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดและภาษีที่เกี่ยวข้อง

อากรแสตมป์โอนหุ้นบริษัทจำกัดนอกตลาดคิดอย่างไร?

อัตราอากรแสตมป์สำหรับตราสารโอนหุ้นบริษัทจำกัดอยู่ที่ 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท ของมูลค่าที่สูงกว่าระหว่างราคาขายกับมูลค่าหุ้นตามบัญชี (Book Value) ต้องติดอากรแสตมป์และขีดฆ่าก่อนหรือในวันที่ทำตราสาร หากติดหลังจากนั้นอาจต้องเสียเบี้ยปรับ ทั้งนี้ควรตรวจสอบกับที่ปรึกษาภาษีหรือกรมสรรพากรก่อนปิดดีลทุกครั้ง

โอนหุ้นบริษัทจำกัดแล้วต้องอัปเดตเอกสารอะไรบ้าง?

ต้องดำเนินการ 3 ส่วนหลัก ได้แก่ (1) จัดทำตราสารโอนหุ้นให้ครบถ้วนตามกฎหมาย มีลายมือชื่อผู้โอน ผู้รับโอน และพยานอย่างน้อยหนึ่งคนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1129 (2) บันทึกการโอนในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้น (Share Register) ทันที เพราะการโอนจะสมบูรณ์ตามกฎหมายก็ต่อเมื่อมีการบันทึกในสมุดทะเบียนแล้ว และ (3) สะท้อนรายชื่อผู้ถือหุ้นที่อัปเดตใน บอจ.5 ที่ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้าในรอบประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปีถัดไป