เมื่อธุรกิจเริ่มโต คำถามที่เจ้าของ SME เกือบทุกรายต้องเผชิญคือ: ค้าขายในนามส่วนตัวต่อไปดีกว่า หรือถึงเวลาที่ต้องจดทะเบียนเป็นบริษัทแล้ว?
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา: อัตราก้าวหน้าที่โตตามรายได้
ผู้ประกอบการที่ค้าขายในนามส่วนตัว (บุคคลธรรมดา) ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (PIT) บนฐาน เงินได้สุทธิ ซึ่งคือรายได้รวมหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนต่าง ๆ แล้ว โดยใช้อัตราก้าวหน้าดังนี้ (ข้อมูล ณ ปี 2569)
- เงินได้สุทธิ 0 – 150,000 บาท: ยกเว้น
- 150,001 – 300,000 บาท: 5%
- 300,001 – 500,000 บาท: 10%
- 500,001 – 750,000 บาท: 15%
- 750,001 – 1,000,000 บาท: 20%
- 1,000,001 – 2,000,000 บาท: 25%
- 2,000,001 – 5,000,000 บาท: 30%
- มากกว่า 5,000,000 บาท: 35%
สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ อัตราแต่ละขั้นบันไดใช้กับ "เฉพาะส่วนของรายได้" ที่อยู่ในช่วงนั้น ไม่ใช่กับรายได้ทั้งหมด อย่างไรก็ตาม เมื่อเงินได้สุทธิเพิ่มสูงขึ้น ภาระภาษีรวมก็จะพุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ตัวอย่างเช่น ผู้มีเงินได้สุทธิ 2,000,000 บาท จะมีภาระภาษีรวมถึง 315,000 บาท คิดเป็นอัตราภาษีที่แท้จริง (effective rate) ประมาณ 15.75% แต่หากเงินได้สุทธิเพิ่มขึ้นเป็น 3,000,000 บาท ภาระภาษีจะอยู่ที่ 615,000 บาท หรือ effective rate ราว 20.5%
นอกจากนี้ ผู้ประกอบการบุคคลธรรมดาที่มีรายได้เกิน 1,800,000 บาทต่อปี ยังมีหน้าที่จดทะเบียน VAT และเรียกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มจากลูกค้าด้วย (ปัจจุบัน 7% ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 799 มีผลถึง 30 ก.ย. 2569 — ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ ณ ปีที่ยื่นกับกรมสรรพากร)
ภาษีเงินได้นิติบุคคล: อัตราที่แน่นอนและวางแผนได้
บริษัทจำกัดที่เข้าข่าย SME (ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้จากการขายสินค้า/บริการไม่เกิน 30 ล้านบาทต่อรอบบัญชี) ได้รับสิทธิ์อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลแบบขั้นบันไดดังนี้ (ข้อมูล ณ ปี 2569)
- กำไรสุทธิ 0 – 300,000 บาท: 0% (ยกเว้น)
- กำไรสุทธิ 300,001 – 3,000,000 บาท: 15%
- กำไรสุทธิมากกว่า 3,000,000 บาท: 20%
หากบริษัทไม่เข้าเกณฑ์ SME (ทุนหรือรายได้เกินที่กำหนด) อัตรามาตรฐานคือ 20% แบบอัตราคงที่บนกำไรสุทธิทั้งหมด ซึ่งยังคงต่ำกว่าอัตราสูงสุดของ PIT ที่ 35% มาก
ข้อดีสำคัญอีกประการคือ ฐานภาษีของบริษัทคือ กำไรสุทธิ ซึ่งหักค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจได้อย่างกว้างขวางตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร เช่น เงินเดือนกรรมการ ค่าเช่าสำนักงาน ค่าเสื่อมราคาสินทรัพย์ และค่าใช้จ่ายส่งเสริมการขาย โดยต้องมีเอกสารหลักฐานครบถ้วน หากต้องการวางแผนการจ่ายเงินเดือนกรรมการและการบริหารกำไรในบริษัทให้เกิดประโยชน์สูงสุด ที่ปรึกษาด้านวางแผนภาษี สามารถช่วยออกแบบโครงสร้างที่เหมาะสมกับธุรกิจของคุณได้
จุดเปลี่ยน: รายได้เท่าไรควรเริ่มคิดถึงการจดบริษัท?
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ตอบได้สำหรับทุกธุรกิจ เพราะขึ้นกับโครงสร้างค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนส่วนตัวของแต่ละคน แต่สามารถตั้งจุดสังเกตเบื้องต้นได้ดังนี้
- เงินได้สุทธิส่วนตัวต่ำกว่า 500,000 บาท/ปี: PIT ยังไม่หนักมาก (effective rate ต่ำกว่า 10%) และค่าใช้จ่ายบริหารบริษัทอาจไม่คุ้ม
- เงินได้สุทธิส่วนตัว 500,000 – 1,500,000 บาท/ปี: เริ่มเปรียบเทียบได้ชัดเจน — อัตราส่วนต่างของ PIT กับ CIT ของ SME เริ่มมีนัยสำคัญ การจดบริษัทอาจช่วยลดภาษีได้หากควบคุมค่าใช้จ่ายบริหารจัดการได้ดี
- เงินได้สุทธิส่วนตัวเกิน 2,000,000 บาท/ปี: ความแตกต่างชัดเจนมาก — PIT ส่วนนี้เสีย 25-30% ขณะที่กำไรส่วนแรก 300,000 บาทของบริษัท SME ยกเว้นภาษีทั้งหมด และส่วนถัดไปเสียแค่ 15%
อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบต้องนำค่าใช้จ่ายในการดูแลบริษัทมาหักออกด้วย เช่น ค่าทำบัญชีรายเดือน ค่าตรวจสอบบัญชีประจำปี และค่าธรรมเนียมต่าง ๆ เพื่อให้เห็นภาพรวมที่แท้จริง
ค่าใช้จ่ายในการตั้งและดูแลบริษัทที่ต้องรู้
การตั้งบริษัทจำกัดมีทั้งค่าใช้จ่ายครั้งเดียวตอนจัดตั้ง และค่าใช้จ่ายประจำที่ต้องแบกรับตลอดอายุนิติบุคคล
ค่าใช้จ่ายตอนจดทะเบียน (ครั้งเดียว)
- ค่าธรรมเนียมกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD): ประมาณ 5,000 – 5,500 บาท สำหรับการจดทะเบียนรวมหนังสือบริคณห์สนธิและจัดตั้งบริษัท (ยื่นผ่านระบบ DBD Biz Regist ออนไลน์มีส่วนลดค่าธรรมเนียม)
- ค่าบริการสำนักงานบัญชีหรือทนายความ: หากจ้างผู้เชี่ยวชาญดำเนินการแทน ค่าบริการแตกต่างกันตามสำนักงาน
- ค่าอากรแสตมป์: กรณีมีสัญญาต่าง ๆ ที่ต้องปิดอากรแสตมป์ตามกฎหมาย
ค่าใช้จ่ายประจำที่บุคคลธรรมดาไม่มี
- ค่าทำบัญชีรายเดือน: นิติบุคคลมีหน้าที่จัดทำบัญชีตามมาตรฐาน TFRS for NPAEs และส่งงบการเงินประจำปี บุคคลธรรมดาไม่มีข้อบังคับนี้ ค่าใช้จ่ายส่วนนี้จึงเป็นต้นทุนเพิ่มเติมที่ชัดเจน — ดูรายละเอียดค่าบริการได้ที่ รับทำบัญชีรายเดือน
- ค่าตรวจสอบบัญชีโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA): บริษัทจำกัดทุกรายต้องให้ CPA ตรวจสอบและรับรองงบการเงินประจำปี ก่อนส่ง DBD และกรมสรรพากร
- ค่าธรรมเนียมประจำปีต่อ DBD: บริษัทต้องนำส่งงบการเงินและรายชื่อผู้ถือหุ้นประจำปี มีค่าธรรมเนียมตามที่กฎหมายกำหนด
- ค่าใช้จ่ายระบบบัญชีและเอกสาร: ซอฟต์แวร์บัญชี ใบกำกับภาษี และระบบ e-filing ที่ต้องลงทุน
ต้นทุนประจำเหล่านี้ทำให้หลายธุรกิจขนาดเล็กที่รายได้ยังไม่มากนักพบว่า "ประหยัดภาษีได้น้อยกว่าค่าบริหารจัดการที่เพิ่มขึ้น" หากยังไม่ถึงจุดคุ้มค่า
ความเสี่ยงและความรับผิดชอบ: ความต่างที่ SME มักมองข้าม
นอกจากเรื่องภาษี ความแตกต่างด้านความรับผิดชอบทางกฎหมายก็มีนัยสำคัญมาก
บุคคลธรรมดา: ความเสี่ยงไม่จำกัด
เมื่อค้าขายในนามส่วนตัว ทรัพย์สินส่วนตัวของเจ้าของ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน รถ หรือเงินออม อาจถูกยึดเพื่อชำระหนี้ทางธุรกิจได้ทั้งหมด เนื่องจากกฎหมายไม่แยกแยะระหว่าง "ทรัพย์สินธุรกิจ" กับ "ทรัพย์สินส่วนตัว" ในกรณีของบุคคลธรรมดา ความเสี่ยงนี้ยิ่งสูงขึ้นเมื่อธุรกิจมีการกู้ยืมหรือมีภาระผูกพันสัญญากับคู่ค้า
บริษัทจำกัด: ความรับผิดจำกัด
ผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดรับผิดชอบต่อหนี้สินบริษัทเพียง ไม่เกินมูลค่าหุ้นที่ยังค้างชำระ ทรัพย์สินส่วนตัวของผู้ถือหุ้นได้รับการคุ้มครองจากเจ้าหนี้ของบริษัท ยกเว้นกรณีที่กรรมการค้ำประกันหนี้ส่วนตัวหรือกระทำผิดทางกฎหมายโดยเฉพาะ ข้อนี้ทำให้บริษัทจำกัดเหมาะกับธุรกิจที่มีความเสี่ยงเชิงพาณิชย์สูงหรือต้องการขยายสินเชื่อ
ความน่าเชื่อถือและโอกาสทางธุรกิจ
บริษัทจำกัดมักได้รับการยอมรับจากคู่ค้ารายใหญ่ สถาบันการเงิน และหน่วยงานราชการมากกว่าบุคคลธรรมดา การเปิดบัญชีธนาคารธุรกิจ การขอสินเชื่อ การเข้าร่วมประมูลงานภาครัฐ และการส่งออก ล้วนมีข้อกำหนดที่เอื้อต่อนิติบุคคลมากกว่า ทั้งนี้ ผู้ประกอบการที่ต้องการทราบขั้นตอนและเอกสารในการจดทะเบียนสามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ บริการจดทะเบียนบริษัท
สรุปเปรียบเทียบ: ตัดสินใจอย่างมีข้อมูล
ด้านล่างนี้คือสรุปประเด็นหลักเพื่อช่วยในการพิจารณา
- อัตราภาษีสูงสุด: บุคคลธรรมดา 35% (PIT บนเงินได้สุทธิ) — บริษัท SME สูงสุด 20% (CIT บนกำไรสุทธิ) และ 0% สำหรับกำไรก้อนแรก 300,000 บาท
- ฐานภาษี: บุคคลธรรมดาหักค่าใช้จ่ายได้ในอัตราเหมาหรือตามจริง — บริษัทหักค่าใช้จ่ายที่จำเป็นและสมเหตุสมผลได้ตามจริงทั้งหมด โดยมีหลักฐานครบถ้วน
- ความรับผิดชอบ: บุคคลธรรมดาไม่จำกัดความรับผิด — บริษัทจำกัดความรับผิดตามมูลค่าหุ้น
- ค่าใช้จ่ายบริหาร: บุคคลธรรมดาต่ำกว่ามาก — บริษัทมีค่าบัญชี ค่าสอบบัญชี และค่าธรรมเนียมประจำปี
- ความน่าเชื่อถือ: บริษัทสูงกว่าสำหรับธุรกรรมกับสถาบันการเงินและลูกค้ารายใหญ่
- ความซับซ้อนด้านบัญชีและภาษี: บริษัทมีภาระการจัดทำบัญชีและรายงานมากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
การตัดสินใจที่ดีต้องคำนวณอย่างรอบด้าน รวมทั้งพิจารณาแผนการเติบโตในอีก 3-5 ปีข้างหน้าด้วย หากธุรกิจมีแนวโน้มเติบโตเร็วและรายได้จะผ่านจุดเปลี่ยน การจดบริษัทตั้งแต่เนิ่น ๆ อาจคุ้มค่ากว่าการรอจนภาระภาษีสะสมสูงแล้วค่อยเปลี่ยน สำหรับการวิเคราะห์เฉพาะเจาะจงตามสถานการณ์ของธุรกิจ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านบัญชีและภาษีโดยตรง
ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร
เนื้อหาเรื่อง เปิดบริษัท vs ค้าขายในนามบุคคลธรรมดา: เปรียบเทียบภาษี ค่าใช้จ่าย และความเสี่ยงที่เจ้าของ SME ต้องรู้ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ
เช็กลิสต์ก่อนนำไปใช้
- รวบรวมเอกสารรายรับ รายจ่าย ภาษีซื้อ-ขาย และรายการธนาคารให้ครบตามรอบเดือน
- ตรวจว่าธุรกรรมที่เกี่ยวข้องบันทึกบัญชีถูกต้องและมีหลักฐานรองรับครบถ้วน
- หากไม่แน่ใจเรื่องภาษี ควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนตัดสินใจ
แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
รายได้เท่าไรถึงควรจดทะเบียนบริษัทแทนค้าขายในนามส่วนตัว?
ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นกับค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนส่วนตัวของแต่ละคน แต่โดยทั่วไปเมื่อเงินได้สุทธิส่วนบุคคลเกิน 1-1.5 ล้านบาทต่อปี อัตราส่วนต่างระหว่าง PIT (สูงสุด 35%) กับ CIT ของ SME (0-20%) เริ่มมีนัยสำคัญ ควรนำค่าใช้จ่ายดูแลบริษัท (บัญชี สอบบัญชี) มาหักออกจากประโยชน์ภาษีที่ได้รับด้วย เพื่อดูว่าจุดไหนที่ 'คุ้มจริง' ในกรณีของคุณ
บุคคลธรรมดาค้าขายต้องจด VAT ไหม?
ใช่ หากรายได้จากการขายสินค้าหรือให้บริการที่ต้องเสีย VAT รวมเกิน 1,800,000 บาทต่อปี บุคคลธรรมดาต้องจดทะเบียน VAT กับกรมสรรพากรภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด และเรียกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มจากลูกค้า ปัจจุบัน VAT อยู่ที่ 7% ตามพระราชกฤษฎีกาที่มีผลถึง 30 ก.ย. 2569 ควรตรวจสอบอัตราปัจจุบันกับกรมสรรพากรก่อนยื่นเสมอ (ข้อมูล ณ ปี 2569)
กรรมการบริษัทยังต้องยื่น ภ.ง.ด. 90/91 ส่วนตัวอยู่ไหม?
ใช่ การตั้งบริษัทไม่ได้ยกเว้นหน้าที่ภาษีส่วนตัวของกรรมการ หากกรรมการได้รับเงินเดือน เงินปันผล หรือรายได้อื่นจากบริษัทหรือแหล่งอื่น ยังต้องนำรายได้เหล่านั้นไปคำนวณ PIT และยื่น ภ.ง.ด. 90 หรือ ภ.ง.ด. 91 ตามปกติทุกปี โดยบริษัทมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย (ภ.ง.ด. 1) จากเงินเดือนที่จ่ายให้กรรมการทุกเดือนด้วย