ภาษีธุรกิจโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทน VSPP/SPP: รายได้จากการขายไฟ BOI พลังงานสะอาด และบัญชีต้นทุนโครงการ

ธุรกิจโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทนทั้ง VSPP และ SPP มีโครงสร้างภาษีที่ซับซ้อนกว่าธุรกิจทั่วไป ทั้งในแง่ VAT จากการขายไฟ สิทธิประโยชน์ BOI ยกเว้นภาษีนิติบุคคลสูงสุด 8 ปี และการทำบัญชีต้นทุนโครงการที่ต้องแยกให้ถูกต้องตั้งแต่วันแรก

โครงสร้างธุรกิจโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทนขนาดเล็กในไทย: VSPP คืออะไร และต่างจาก SPP อย่างไร

ก่อนจะพูดถึงภาษี ต้องเข้าใจก่อนว่าธุรกิจนี้จัดอยู่ในหมวดใด เพราะกฎหมายภาษีและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ผูกติดกับประเภทผู้ผลิตไฟฟ้าโดยตรง

• VSPP (Very Small Power Producer) คือผู้ผลิตไฟฟ้าขนาดเล็กมาก กำลังผลิตไม่เกิน 10 เมกะวัตต์ ขายไฟให้การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) หรือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ตามสัญญาที่กำหนดโดยคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) แหล่งพลังงานที่พบบ่อยได้แก่ แสงอาทิตย์ (Solar PV) ชีวมวล (Biomass) ก๊าซชีวภาพ (Biogas) และลม
• SPP (Small Power Producer) มีกำลังผลิตตั้งแต่ 10 เมกะวัตต์ขึ้นไปแต่ไม่เกิน 90 เมกะวัตต์ มักขายทั้งให้การไฟฟ้าและลูกค้าอุตสาหกรรมโดยตรง สัญญาซับซ้อนกว่าและต้องขึ้นทะเบียนกับ กกพ. อย่างเป็นทางการ

ความแตกต่างนี้ส่งผลโดยตรงต่อการจัดโครงสร้างบริษัท การยื่นขอ BOI และแม้แต่รูปแบบสัญญาซื้อขายไฟ (PPA) ที่กำหนดอัตรา Feed-in Tariff (FiT) หรืออัตราค่า Adder ซึ่งเป็นรายได้หลักที่ต้องนำมาบันทึกบัญชีและคำนวณภาษีให้ถูกต้อง

VAT สำหรับธุรกิจขายไฟฟ้า: ต้องจดทะเบียนหรือไม่

การขายไฟฟ้าให้ กฟน./กฟภ. ถือเป็น การขายสินค้า ในมุมของประมวลรัษฎากร กิจการโรงไฟฟ้าที่มีรายได้จากการขายไฟเกิน 1,800,000 บาทต่อปี จึงมีหน้าที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) และออกใบกำกับภาษีสำหรับทุกงวดที่ส่งไฟให้การไฟฟ้า

อัตรา VAT ที่บังคับใช้ ปัจจุบันอยู่ที่ 7% (รวมภาษีท้องถิ่น) ซึ่งเป็นอัตราลดจากอัตราตามกฎหมาย 10% โดยขยายผ่านพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 799 มีผลถึง 30 กันยายน 2569 อย่างไรก็ตาม ควรตรวจสอบอัตราที่บังคับใช้ ณ ปีที่ยื่นกับกรมสรรพากรทุกครั้ง เนื่องจากอัตรา 7% ต้องต่ออายุโดยพระราชกฤษฎีกาเป็นรายปี (ข้อมูล ณ ปี 2569)

จุดที่ต้องระวังสำหรับโรงไฟฟ้า VSPP/SPP คือ:

• จุดรับผิดทางภาษี (Tax Point): เกิดขึ้นเมื่อส่งมอบกระแสไฟฟ้า ซึ่งในทางปฏิบัติคือวันสิ้นรอบบิลที่การไฟฟ้าออกหนังสือยืนยันปริมาณไฟฟ้า กิจการต้องออกใบกำกับภาษีภายในกำหนด
• ค่า Adder หรือ FiT ส่วนเพิ่ม: ส่วนเพิ่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของราคาขายไฟ จึงต้องนำมารวมเป็นฐาน VAT ด้วย ไม่ใช่รายได้แยกต่างหากที่ได้รับการยกเว้น
• ภาษีซื้อ (Input VAT): VAT ที่จ่ายในการซื้อแผงโซลาร์ อุปกรณ์ระบบไฟฟ้า หรือเชื้อเพลิงชีวมวล สามารถนำมาขอคืนหรือหักออกจาก VAT ที่ต้องนำส่งได้ ทำให้การจัดเก็บใบกำกับภาษีซื้ออย่างครบถ้วนมีความสำคัญมาก

กรณีโรงไฟฟ้าที่เพิ่งเริ่มก่อสร้างและยังไม่มีรายได้จากการขายไฟ ก็ยังสามารถ จดทะเบียน VAT โดยสมัครใจ ล่วงหน้าได้ เพื่อให้ขอคืน VAT จากค่าก่อสร้างและอุปกรณ์ที่ซื้อในช่วงก่อสร้างได้ทันที ซึ่งอาจมีมูลค่าสูงมากในโครงการพลังงานทดแทน

สิทธิประโยชน์ BOI สำหรับโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทน: ยกเว้น CIT สูงสุด 8 ปี

หนึ่งในเครื่องมือวางแผนภาษีที่สำคัญที่สุดสำหรับธุรกิจนี้คือการขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ซึ่งจัดให้กิจการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานทดแทนอยู่ในหมวดกิจการที่ได้รับการส่งเสริมพิเศษ

สิทธิประโยชน์หลักที่กิจการโรงไฟฟ้า Solar, Wind, Biomass, Biogas ควรรู้ได้แก่:

• ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล (CIT) สูงสุด 8 ปี นับจากวันที่เริ่มมีรายได้จากกิจการที่ได้รับการส่งเสริม วงเงินที่ยกเว้นรวมกันต้องไม่เกิน 100% ของมูลค่าเงินลงทุน (ไม่รวมที่ดินและทุนหมุนเวียน)
• ยกเว้นอากรขาเข้าเครื่องจักร สำหรับเครื่องจักรหลักที่ใช้ในกระบวนการผลิตไฟฟ้า ได้แก่ แผงโซลาร์เซลล์ อินเวอร์เตอร์ หม้อแปลง ระบบกักเก็บพลังงาน เป็นต้น
• ยกเว้นอากรขาเข้าวัตถุดิบ ในบางประเภทกิจการที่ใช้วัตถุดิบนำเข้าเพื่อผลิตไฟฟ้าจำหน่าย
• สิทธิถือหุ้นต่างด้าว 100% และสิทธิเช่าที่ดินระยะยาวในบางกรณี

สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ชัดคือ สิทธิ BOI มีเงื่อนไขที่ต้องรักษาไว้ตลอดระยะเวลา เช่น ต้องมีสัดส่วนผู้เชี่ยวชาญตามที่ BOI กำหนด ต้องรายงานผลการดำเนินงานประจำปี และต้องแยกบัญชีรายได้-รายจ่ายของกิจการที่ได้รับการส่งเสริมออกจากกิจการอื่นอย่างชัดเจน หากละเลยข้อใดข้อหนึ่งอาจสูญเสียสิทธิย้อนหลังได้

สำหรับโครงการในพื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) อาจได้รับสิทธิยกเว้น CIT เพิ่มเติม ควรตรวจสอบกับ BOI โดยตรงสำหรับโครงการเฉพาะ หากต้องการความช่วยเหลือด้านการวางแผนสิทธิประโยชน์ ที่ปรึกษาภาษีผู้เชี่ยวชาญ สามารถช่วยประเมินว่าโครงการของท่านมีสิทธิ์ได้รับการส่งเสริมประเภทใดและควรยื่นขอเมื่อใด

ภาษีเงินได้นิติบุคคล (CIT) กรณีที่ไม่ได้ BOI หรือสิทธิ BOI หมดอายุ

หากกิจการยังไม่ได้รับ BOI หรือสิทธิ BOI ครบกำหนดแล้ว กิจการโรงไฟฟ้าจะต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลตามปกติ โดยมีสองกรอบหลัก:

กรณีกิจการ SME: บริษัทที่มีทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้ว ณ วันสิ้นรอบบัญชี ไม่เกิน 5,000,000 บาท และมีรายได้จากการขายสินค้า/บริการ ไม่เกิน 30,000,000 บาท ต่อรอบบัญชี จะเสียภาษีในอัตราก้าวหน้า ดังนี้ (ข้อมูล ณ ปี 2569):

• กำไรสุทธิ 0 – 300,000 บาท: อัตรา 0%
• กำไรสุทธิ 300,001 – 3,000,000 บาท: อัตรา 15%
• กำไรสุทธิเกิน 3,000,000 บาท: อัตรา 20%

กรณีบริษัทขนาดใหญ่หรือไม่เข้าเกณฑ์ SME: เสียภาษีในอัตราคงที่ 20% ของกำไรสุทธิทั้งหมด

จุดสำคัญที่ผู้ประกอบการโรงไฟฟ้าต้องระวังคือ หากในปีใดรายได้ขายไฟพุ่งเกิน 30 ล้านบาท กิจการจะหลุดเกณฑ์ SME ในปีนั้นทันที และต้องเสียในอัตรา 20% ทั้งหมด ไม่ใช่อัตราก้าวหน้า รายได้จากโรงไฟฟ้าที่ขยายกำลังผลิตหรือมีหลายโครงการอาจทำให้เกินเพดานนี้ได้ง่าย การวางแผนโครงสร้างบริษัทตั้งแต่ต้นจึงสำคัญมาก

นอกจากนี้ โรงไฟฟ้ายังมีหน้าที่ยื่นแบบ ภ.ง.ด.51 (ประมาณการกำไรสุทธิครึ่งปีแรก) ภายในสองเดือนนับจากวันครบหกเดือนของรอบบัญชี และ ภ.ง.ด.50 (ภาษีประจำปี) ภายใน 150 วันนับจากวันสิ้นรอบบัญชี

การรับรู้รายได้จากค่าไฟ FiT และ Adder: หลักการบัญชีที่ถูกต้อง

รายได้หลักของโรงไฟฟ้า VSPP/SPP มาจากสองส่วน ได้แก่ ราคาค่าไฟฐาน (Base Tariff) ที่การไฟฟ้าจ่ายตามปริมาณหน่วยไฟ และ ส่วนเพิ่มพิเศษ (Adder หรือ FiT) ที่รัฐบาลกำหนดเพื่อส่งเสริมพลังงานทดแทน

ในอดีต ผู้ผลิตไฟฟ้าพลังงานทดแทนได้รับ ค่า Adder ซึ่งเป็นเงินส่วนเพิ่มต่อหน่วยที่บวกเพิ่มจากราคาตลาดไฟฟ้า ต่อมาคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ได้ปรับเปลี่ยนมาใช้ระบบ Feed-in Tariff (FiT) ซึ่งกำหนดราคารับซื้อไฟฟ้าแบบคงที่ตลอดอายุสัญญา โดยอัตรา FiT จะแตกต่างกันตามประเภทเชื้อเพลิง ขนาดโครงการ และรอบการประมูลที่ได้รับคัดเลือก

หลักการรับรู้รายได้ที่ถูกต้องตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (TFRS for NPAEs) หรือ TFRS ฉบับเต็มสำหรับกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ:

• รับรู้รายได้ตามปริมาณไฟฟ้าที่ส่งมอบจริง ในแต่ละงวดการวัดปริมาณ ไม่ใช่ตามเงินสดที่รับ
• FiT และ Adder เป็นส่วนหนึ่งของรายได้จากการขาย ต้องบันทึกรวมในบัญชีรายได้ ไม่ใช่รายได้อื่น และต้องนำมาเป็นฐานในการคำนวณ VAT
• รายได้ที่เกี่ยวข้องกับสิทธิประโยชน์รัฐ (Government Grants): ในบางกรณีที่มีการได้รับเงินอุดหนุนหรือสนับสนุนจากรัฐในรูปแบบอื่นที่ไม่ใช่ราคาขายไฟ ต้องพิจารณาว่าเข้าเงื่อนไขการรับรู้แบบใดตาม TFRS
• ดอกเบี้ยจากเงินวางประกันหรือ Escrow: ต้องแยกบันทึกเป็นรายได้ทางการเงิน ไม่รวมกับรายได้จากการขายไฟ

การทำบัญชีต้นทุนโครงการโรงไฟฟ้า: หัวใจของการวางระบบที่ถูกต้อง

โรงไฟฟ้าพลังงานทดแทนมีโครงสร้างต้นทุนที่เฉพาะตัว ต้องวางระบบบัญชีให้รองรับทั้งเพื่อการรายงานทางการเงิน การคำนวณภาษีที่ถูกต้อง และการปฏิบัติตามเงื่อนไข BOI ระบบบัญชีต้นทุนที่ดีต้องแยกแยะรายการต่อไปนี้:

ต้นทุนในช่วงก่อสร้างและพัฒนาโครงการ (Pre-Operating / CWIP)

• ค่าที่ดินและสิทธิการใช้ที่ดิน (เช่าระยะยาว)
• ค่าก่อสร้างโรงงาน ฐานราก และโครงสร้าง
• ค่าอุปกรณ์หลัก: แผงโซลาร์เซลล์ อินเวอร์เตอร์ หม้อแปลง ระบบสายส่ง สำหรับชีวมวล: หม้อไอน้ำ เครื่องกำเนิดไฟฟ้า ระบบลำเลียงเชื้อเพลิง
• ค่าติดตั้งและทดสอบระบบ (Commissioning)
• ดอกเบี้ยระหว่างก่อสร้าง (Borrowing Costs ตาม TFRS ที่เกี่ยวข้อง) — สามารถรวมเป็นต้นทุนสินทรัพย์ได้ในช่วงก่อสร้าง

ต้นทุนเหล่านี้จะถูกรวบรวมในบัญชี "งานระหว่างก่อสร้าง" (Construction Work in Progress) และโอนเป็นสินทรัพย์ถาวรเมื่อโรงไฟฟ้าพร้อมจำหน่ายกระแสไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ (COD – Commercial Operation Date)

การคิดค่าเสื่อมราคา (Depreciation)

อายุการใช้งานและอัตราค่าเสื่อมราคาของอุปกรณ์โรงไฟฟ้ามีผลโดยตรงต่อกำไรที่ต้องเสียภาษี ตามประมวลรัษฎากรและกฎกระทรวง กำหนดอายุการใช้งานขั้นต่ำของเครื่องจักรและอุปกรณ์ไว้ต่างกัน การตั้งอัตราค่าเสื่อมที่เร็วกว่าที่กฎหมายยอมรับจะทำให้เกิดผลต่างชั่วคราวทางภาษีที่ต้องติดตาม นอกจากนี้ กิจการที่ได้รับ BOI อาจมีสิทธิ์ขอเพิ่มอัตราค่าเสื่อมราคาพิเศษสำหรับเครื่องจักรส่งเสริมที่ระบุในบัตรส่งเสริม

ต้นทุนดำเนินงาน (Operating Costs)

• ค่าเชื้อเพลิง: เศษไม้ แกลบ กากอ้อย ก๊าซชีวภาพ ฯลฯ สำหรับโรงไฟฟ้าชีวมวล/ก๊าซชีวภาพ
• ค่าซ่อมบำรุงและตรวจสอบระบบประจำปี (O&M)
• ค่าธรรมเนียม กกพ. และค่าใบอนุญาต
• ค่าประกันภัย
• ค่าพนักงานปฏิบัติการและรักษาความปลอดภัย

กิจการที่ได้รับ BOI ต้องแยกต้นทุนและรายได้ของกิจการที่ได้รับการส่งเสริมออกจากกิจการที่ไม่ได้รับการส่งเสริมอย่างเคร่งครัด หากมีหลายโครงการหรือหลายบัตรส่งเสริม ต้องแยกตามบัตรส่งเสริมแต่ละใบ นี่คือเหตุผลหลักที่ การทำบัญชีรายเดือนโดยผู้เชี่ยวชาญ ที่เข้าใจระบบ BOI มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับธุรกิจโรงไฟฟ้า

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (Withholding Tax) ที่เกี่ยวข้อง

กิจการโรงไฟฟ้าอาจมีรายการหัก ณ ที่จ่ายทั้งในฐานะผู้ถูกหักและผู้มีหน้าที่หัก ได้แก่:

• การรับเงินค่าขายไฟจากการไฟฟ้า: การไฟฟ้าจะหัก ณ ที่จ่าย 1% จากค่าไฟที่จ่ายให้ผู้ผลิตตามมาตรา 40(8) (รายได้จากการประกอบกิจการ) กิจการต้องเก็บหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ใช้เครดิตในการยื่นแบบ ภ.ง.ด.50
• การจ่ายค่าจ้างเหมาก่อสร้าง ค่าบริการ O&M: กิจการในฐานะผู้จ่ายต้องหัก ณ ที่จ่าย 3% สำหรับค่าบริการจากนิติบุคคล และนำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.53 ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป (หรือวันที่ 15 หากยื่นผ่านระบบ e-Filing)
• ค่าเช่าที่ดิน: หากกิจการเช่าที่ดินจากบุคคลธรรมดาต้องหัก ณ ที่จ่าย 5% และนำส่งแบบ ภ.ง.ด.1ก หรือ ภ.ง.ด.3 แล้วแต่กรณี

ใช้บทความนี้กับธุรกิจของคุณอย่างไร

เนื้อหาเรื่อง ภาษีธุรกิจโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทน VSPP/SPP: รายได้จากการขายไฟ BOI พลังงานสะอาด และบัญชีต้นทุนโครงการ ควรนำไปใช้ตรวจสอบกับเอกสารและตัวเลขจริงของกิจการ ไม่ใช่อ่านเพื่อจำคำศัพท์ เพราะแนวทางบัญชีและภาษีขึ้นกับข้อเท็จจริง เอกสาร และรอบเวลาที่เกิดรายการของแต่ละธุรกิจ

แหล่งอ้างอิงที่ใช้ทบทวน

• กรมสรรพากร (rd.go.th)
• กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th)
• ระบบยื่นแบบออนไลน์ e-Filing กรมสรรพากร

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

โรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ขนาดเล็ก (VSPP) ต้องจด VAT ไหม

ใช่ หากรายได้จากการขายไฟฟ้าเกิน 1,800,000 บาทต่อปี กิจการมีหน้าที่จดทะเบียน VAT และออกใบกำกับภาษีทุกครั้งที่ส่งมอบไฟฟ้าให้การไฟฟ้า ค่าไฟฐานและค่า FiT/Adder ถือเป็นมูลค่าฐานสำหรับคำนวณ VAT ทั้งหมด อัตราปัจจุบันอยู่ที่ 7% แต่ต้องตรวจสอบกับกรมสรรพากรทุกปีเนื่องจากต้องต่ออายุโดยพระราชกฤษฎีกา (ข้อมูล ณ ปี 2569)

BOI ยกเว้นภาษีนิติบุคคลโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทนกี่ปี

กิจการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานทดแทน เช่น Solar Wind Biomass Biogas ที่ได้รับการส่งเสริม BOI จะได้รับยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลสูงสุด 8 ปี นับจากวันที่มีรายได้จากกิจการที่ได้รับการส่งเสริม โดยวงเงินที่ยกเว้นรวมกันต้องไม่เกิน 100% ของมูลค่าเงินลงทุน (ไม่รวมที่ดินและทุนหมุนเวียน) เงื่อนไขนี้ต้องรักษาตลอดระยะเวลาที่ได้รับสิทธิ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นขอเพื่อประเมินความพร้อมของโครงการ

ค่า FiT ที่ได้รับจากการไฟฟ้าต้องเสียภาษีอย่างไร

ค่า FiT (Feed-in Tariff) และค่า Adder ถือเป็นส่วนหนึ่งของราคาขายไฟฟ้าตามประมวลรัษฎากร จึงต้องนำมารวมเป็นรายได้ในการคำนวณทั้งภาษีเงินได้นิติบุคคลและ VAT กิจการที่ได้รับ BOI และอยู่ในช่วงยกเว้น CIT ยังคงต้องนำส่ง VAT ตามปกติ เนื่องจากสิทธิ BOI ยกเว้นเฉพาะภาษีเงินได้นิติบุคคลเท่านั้น ไม่ครอบคลุม VAT